പരിശുദ്ധ പിതാവ് ഫ്രാൻസിസ് പാപ്പായുടെ വിയോഗത്തിന് ഇന്ന് ഒരു വർഷം തികയുകയാണ്. ആഗോള കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ അധിപൻ എന്നതിലുപരി, മാനവികതയുടെയും കരുണയുടെയും ആഗോള ശബ്ദമായിരുന്ന ആ വലിയ ഇടയന്റെ ഒന്നാം ചരമവാർഷികത്തിൽ ലോകം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെയും സന്ദേശങ്ങളെയും അതീവ നന്ദിയോടെയും പ്രാർത്ഥനയോടെയും സ്മരിക്കുന്നു.

ഒരു വർഷം മുൻപ്, ഒരു ഈസ്റ്റർ ദിനത്തിന്റെ പുണ്യത്തിൽ, വത്തിക്കാൻ ചത്വരത്തിലെ ബാൽക്കണിയിൽ വിറയാർന്ന കൈകളുയർത്തി ലോകത്തിന് 'ഉർബി എത്ത് ഓർബി' ആശീർവാദം നൽകിയ ആ നിമിഷം വിശ്വാസികൾക്ക് ഒരിക്കലും മറക്കാനാവില്ല. "നിരായുധീകരണം കൂടാതെ സമാധാനം സാധ്യമല്ല" എന്ന അന്ത്യസന്ദേശം നൽകി, തന്റെ ജനത്തെ അവസാനമായി അനുഗ്രഹിച്ച ശേഷം അദ്ദേഹം നിത്യപിതാവിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. റോമിന്റെ മെത്രാനും ലോകത്തിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട 'ജനങ്ങളുടെ പാപ്പാ'യുമായിരുന്ന ഫ്രാൻസിസ് പാപ്പയുടെ വിയോഗം സൃഷ്ടിച്ച ശൂന്യത ഇന്നും സഭയിലും ലോകമനസാക്ഷിയിലും നിലനിൽക്കുന്നു.

1936 ഡിസംബർ 17-ന് അർജന്റീനയിലെ ബ്യൂണസ് ഐറിസിൽ ഒരു സാധാരണ കുടിയേറ്റ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച ഹോർഹെ മാരിയോ ബെർഗോഗ്ലിയോയുടെ ജീവിതം എക്കാലവും സാധാരണക്കാർക്കൊപ്പം ആയിരുന്നു. രസതന്ത്രത്തിൽ ബിരുദം നേടി ഒരു കെമിക്കൽ ടെക്നീഷ്യനായി ജോലി ചെയ്ത അദ്ദേഹം, തന്റെ ജീവിതം ദൈവത്തിനായി സമർപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത് പതിനേഴാം വയസ്സിലായിരുന്നു. മുത്തശ്ശി റോസ പകർന്നുനൽകിയ ആത്മീയപാഠങ്ങളാണ് തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ കരുത്തെന്ന് അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും അനുസ്മരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

1969-ൽ പൗരോഹിത്യം സ്വീകരിച്ച അദ്ദേഹം, ഈശോസഭാംഗം (Jesuit) എന്ന നിലയിൽ ലാളിത്യവും വിനയവും തന്റെ മുഖമുദ്രയാക്കി. അർജന്റീനയിലെ സൈനിക സ്വേച്ഛാധിപത്യകാലത്ത് പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ടവർക്കും തടവിലാക്കപ്പെട്ടവർക്കും വേണ്ടി അദ്ദേഹം നടത്തിയ ഇടപെടലുകൾ ഒരു ഉത്തമ ക്രൈസ്തവ അജപാലകന്റെ  നിശ്ചയദാർഢ്യം വെളിവാക്കുന്നതായിരുന്നു.

2013 മാർച്ച് 13-ന് സഭയുടെ 266-ാമത് പാപ്പായായി  തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ച 'ഫ്രാൻസിസ്' എന്ന പേര് തന്നെ ഒരു വിളംബരമായിരുന്നു. അസീസിയിലെ വിശുദ്ധ ഫ്രാൻസിസിനെപ്പോലെ ദരിദ്രർക്കും പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവർക്കും വേണ്ടി നിലകൊള്ളുന്ന ഒരു സഭയെയാണ് അദ്ദേഹം സ്വപ്നം കണ്ടത്. താൻ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഉടനെ വിശ്വാസികളോട് "എനിക്ക് വേണ്ടി പ്രാർത്ഥിക്കണം" എന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചുകൊണ്ട് തലകുനിച്ചു നിന്ന ആ ചിത്രം വിനയത്തിന്റെ പര്യായമായി മാറി.

ആഡംബരപൂർണ്ണമായ അപ്പസ്തോലിക കൊട്ടാരം ഉപേക്ഷിച്ച് 'കാസ സാന്താ മാർത്ത' എന്ന സാധാരണ അതിഥി മന്ദിരത്തിൽ താമസം ഉറപ്പിച്ചതും, ഏവരോടും ചേർന്ന് നിൽക്കുവാനുള്ള തന്റെ ആഗ്രഹം വെളിപ്പെടുത്തിയതും, ലാളിത്യത്തിന്റെ മാതൃക പകരുന്നതായിരുന്നു.

സഭ വെറും ഒരു സാമൂഹിക സേവന സംഘടനയല്ലെന്നും മറിച്ച് ക്രിസ്തുവിന്റെ സ്നേഹത്തിന്റെ സാക്ഷിയാണെന്നും അദ്ദേഹം ലോകത്തെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു. ദരിദ്രരെയും പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടവരേയും ചേർത്തുപിടിക്കേണ്ടത് സഭയുടെ ഔദ്യോഗിക കടമയാണെന്ന് അദ്ദേഹം തന്റെ പ്രവൃത്തികളിലൂടെ തെളിയിച്ചു.

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിനായി അദ്ദേഹം പുറപ്പെടുവിച്ച 'ലൗദാത്തോ സി' (Laudato Si') എന്ന ചാക്രികലേഖനം ആഗോളതലത്തിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചു. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം ദരിദ്രരോടുള്ള അനീതിയാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിളിച്ചുപറഞ്ഞു. അതുപോലെ തന്നെ, കുടിയേറ്റക്കാരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ, യുദ്ധക്കെടുതികൾ, ഗർഭഛിദ്രം, ദയാവധം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ സഭയുടെ ധാർമ്മിക നിലപാടുകൾ ഉയർത്തിപ്പിടിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ഓരോ മനുഷ്യനോടും കരുണയോടെ പെരുമാറാൻ അദ്ദേഹം വൈദികരോടും വിശ്വാസികളോടും ആവശ്യപ്പെട്ടു.

യുദ്ധം അദ്ദേഹത്തിന് വലിയ വേദനയായിരുന്നു. ഉക്രെയ്നിലെയും ഗാസയിലെയും രക്തച്ചൊരിച്ചിലുകൾ കണ്ട് അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും വിതുമ്പി. സമാധാനത്തിനായി കർദിനാളുമാരെ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് അയക്കാനും നേരിട്ട് ചർച്ചകൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകാനും അദ്ദേഹം കാണിച്ച ധൈര്യം ചരിത്രത്തിൽ സുവർണ്ണാക്ഷരങ്ങളാൽ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.  ഇതര മതനേതാക്കളുമായി അദ്ദേഹം പുലർത്തിയ സൗഹൃദവും സംവാദങ്ങളും സഭയുടെ കാതോലിക ഭാവം ശോഭയോടെ വെളിപ്പെടുത്തി.

2025-നെ 'പ്രത്യാശയുടെ ജൂബിലി' വർഷമായി പ്രഖ്യാപിച്ച പാപ്പാ, മരിക്കുന്നതുവരെയും പ്രത്യാശയെക്കുറിച്ചാണ് സംസാരിച്ചത്. "പ്രത്യാശ ഒരു ആശയമല്ല, അതൊരു വ്യക്തിയാണ്, അത് യേശുവാണ്" എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സന്ദേശം. കൊറോണ മഹാമാരിയുടെ സമയത്ത് ആളൊഴിഞ്ഞ വത്തിക്കാൻ ചത്വരത്തിൽ മഴയത്ത് ഏകനായി പ്രാർത്ഥിച്ച പാപ്പയുടെ ചിത്രം ലോകത്തിന് പകർന്നുനൽകിയ ആശ്വാസം ചെറുതല്ല. തന്റെ ശാരീരിക അവശതകളിലും അദ്ദേഹം ലോകത്തിന്റെ വേദനകളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു.

ഫ്രാൻസിസ് പാപ്പയുടെ ഒന്നാം ചരമവാർഷികം ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം ബാക്കിവെച്ചുപോയ സ്നേഹത്തിന്റെ പാഠങ്ങൾ നാം എത്രത്തോളം പിന്തുടരുന്നു എന്ന് സ്വയം ചോദിക്കേണ്ടതുണ്ട്. സഭയുടെ ഭരണക്രമത്തിൽ അദ്ദേഹം കൊണ്ടുവന്ന സുതാര്യതയും,  പരിഷ്കരണങ്ങളും, കുട്ടികൾക്കെതിരെയുള്ള അതിക്രമങ്ങൾ തടയുന്നതിൽ കാണിച്ച വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത നിലപാടുകളും സഭയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതിൽ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു.

ഒരു വർഷം മുൻപത്തെ ആ ഈസ്റ്റർ ദിനം വീണ്ടും ഓർമ്മയിലെത്തുന്നു. വേദനകൾക്കിടയിലും പുഞ്ചിരിയോടെ അദ്ദേഹം ലോകത്തെ നോക്കി പറഞ്ഞു: "പ്രിയ സഹോദരീ സഹോദരന്മാരേ, ഈസ്റ്റർ ആശംസകൾ." അതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാന വാക്കുകൾ. വത്തിക്കാൻ ബസിലിക്കയുടെ ബാൽക്കണിയിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം നൽകിയ ആ അവസാന ആശീർവാദം ഇന്നും നമ്മുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നു.

സ്നേഹത്തിന്റെ സ്പർശനവും കാരുണ്യത്തിന്റെ തലോടലുമായി കടന്നുപോയ ആ വലിയ ഇടയൻ ഇന്ന് സ്വർഗത്തിലിരുന്ന് നമുക്കായി മാധ്യസ്ഥ്യം വഹിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം നമുക്ക് നൽകിയ ഏറ്റവും വലിയ സന്ദേശം ഇതാണ്: "ദൈവത്തിന്റെ കരുണയ്ക്ക് അതിരുകളില്ല, നാം അത് പരസ്പരം പങ്കുവെക്കാൻ തയ്യാറാകണം."

ഫ്രാൻസിസ് പാപ്പായുടെ സ്മരണകൾക്ക് മുൻപിൽ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ച ആ ലാളിത്യത്തിലേക്കും കരുണയിലേക്കും തിരിച്ചുപോകാമെന്ന് നമുക്ക് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യാം. പ്രത്യാശയുടെ ആ തീർത്ഥാടകൻ വിടവാങ്ങിയിരിക്കാം, പക്ഷേ അദ്ദേഹം കൊളുത്തിയ വിശ്വാസത്തിന്റെ നാളം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ ഇന്നും ജ്വലിച്ചുനിൽക്കുന്നു.

നമ്മുടെ പരിശുദ്ധ പിതാവ് ഫ്രാൻസിസ് പാപ്പാ നമുക്കായി പ്രാർത്ഥിക്കട്ടെ. ആ സ്വർഗീയ പിതാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് നിത്യശാന്തി നേരുന്നു. പാപ്പയുടെ ഓർമ്മകൾ നമ്മുടെ ജീവിതത്തിന് പ്രകാശമാകട്ടെ.