ഒരു കാലത്ത് റേഡിയോയും ടെലിവിഷനും കേവലം വാർത്തകളും വിനോദവും നൽകുന്ന ഉപാധികൾ മാത്രമായിരുന്നില്ല. ഇന്ത്യൻ കുടുംബജീവിതത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകങ്ങളായിരുന്നു അവ. ആകാശവാണിയും ദൂരദർശനും ജനങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിലും അറിവും വിജ്ഞാനവും പകരുന്നതിലും സാംസ്കാരിക മൂല്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിലും രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലുള്ള ജനങ്ങളെ ഒരുമിപ്പിക്കുന്നതിലും വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. ഇന്നും പഴയ തലമുറയിലെ ആളുകൾ ഈ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഓർക്കുമ്പോൾ അവരുടെ വാക്കുകളിൽ അഭിമാനവും സന്തോഷവും പ്രകടമാകാറുണ്ട്. ഒരു തലമുറയുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളെയും ചിന്തകളെയും സ്വാധീനിച്ച സ്ഥാപനങ്ങളായിരുന്നു അവ.

ഇന്ത്യയിലെ റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണത്തിന് ദീർഘമായ ചരിത്രമുണ്ട്. 1923 ജൂണിൽ ബോംബെ റേഡിയോ ക്ലബ്ബിലൂടെയാണ് ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യകാല റേഡിയോ പരിപാടികൾ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്തത്. 1927 ജൂലൈ 23-ന് ഇന്ത്യൻ ബ്രോഡ്കാസ്റ്റിങ് കമ്പനി പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചത് രാജ്യത്തെ സംഘടിത റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണ ചരിത്രത്തിലെ പ്രധാന സംഭവമായിരുന്നു. 1930 ഏപ്രിൽ ഒന്നിന് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റേറ്റ് ബ്രോഡ്കാസ്റ്റിങ് സർവീസ് പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിൽ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു. 1936 ജൂൺ എട്ടിന് അത് ഓൾ ഇന്ത്യ റേഡിയോ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെട്ടു. 1956-ൽ ദേശീയ പ്രക്ഷേപണ സ്ഥാപനത്തിന്റെ പേരായി ആകാശവാണി സ്വീകരിച്ചു. പിന്നീട് റേഡിയോ വീടുകളിലും കടകളിലും തൊഴിലിടങ്ങളിലും ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിലുമെല്ലാം ജനങ്ങളുടെ നിത്യജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായി. വാർത്തകൾ, സംഗീത പരിപാടികൾ, നാടകങ്ങൾ, ചർച്ചകൾ, പ്രഭാഷണങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ കേൾക്കാൻ ആളുകൾ ആകാംക്ഷയോടെ കാത്തിരുന്നു. 1957-ൽ ആരംഭിച്ച വിവിധ് ഭാരതി സിനിമാഗാനങ്ങളിലൂടെയും വിനോദപരിപാടികളിലൂടെയും വലിയ ജനപ്രീതി നേടി.

1959 സെപ്റ്റംബർ 15-ന് ഡൽഹിയിൽ പരീക്ഷണാടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ദൂരദർശന്റെ ടെലിവിഷൻ പ്രക്ഷേപണം ആരംഭിച്ചത്. 1965 ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് ദിവസേനയുള്ള ഒരു മണിക്കൂർ പൊതുപ്രക്ഷേപണ സേവനം ആരംഭിച്ചു. ആദ്യകാലത്ത് പരിമിതമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ മാത്രമായിരുന്നു ടെലിവിഷൻ ലഭ്യമായിരുന്നത്. പിന്നീട് രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ നഗരങ്ങളിലേക്കും പ്രദേശങ്ങളിലേക്കും അത് വ്യാപിച്ചു. 1976 ഏപ്രിൽ ഒന്നിന് ദൂരദർശൻ ആകാശവാണിയിൽനിന്ന് വേർപെട്ട് വാർത്താവിതരണ പ്രക്ഷേപണ മന്ത്രാലയത്തിന് കീഴിലുള്ള പ്രത്യേക വകുപ്പായി മാറി. 1982 ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് ദേശീയ പരിപാടിയോടൊപ്പം കളർ ടെലിവിഷൻ പ്രക്ഷേപണം ആരംഭിച്ചത് ഇന്ത്യൻ ടെലിവിഷൻ ചരിത്രത്തിലെ പ്രധാന വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. 1982 നവംബറിൽ ഡൽഹിയിൽ നടന്ന ഏഷ്യൻ ഗെയിംസിന്റെ സംപ്രേഷണവും രാജ്യത്ത് ടെലിവിഷന്റെ ജനപ്രീതി വർധിപ്പിക്കുന്നതിൽ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു.

ഇവിടെ പ്രത്യേകം പരാമർശിക്കേണ്ട ഒരു പരിപാടിയാണ് 1967 ജനുവരി 26-ന് ആരംഭിച്ച കൃഷി ദർശൻ. കർഷകർക്ക് പ്രയോജനകരമായ കാർഷിക അറിവുകൾ നൽകുക എന്നതായിരുന്നു ഇതിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം. കൃഷിരീതികൾ, മെച്ചപ്പെട്ട കാർഷിക സാങ്കേതികവിദ്യകൾ, വിളസംരക്ഷണം, മൃഗസംരക്ഷണം, കൃഷിയിലെ പുതിയ അറിവുകൾ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങൾ ഇതിലൂടെ ജനങ്ങളിലെത്തി. ഇന്നത്തെപ്പോലെ വിവരങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ ലഭ്യമല്ലാതിരുന്ന കാലത്ത് ഗ്രാമീണ ജനങ്ങൾക്കും കർഷകർക്കും ഇത്തരം പരിപാടികൾ വലിയ സഹായമായിരുന്നു. വിനോദത്തിനപ്പുറം വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും കാർഷിക പുരോഗതിക്കും പൊതുജനബോധവൽക്കരണത്തിനും പ്രക്ഷേപണ മാധ്യമങ്ങളെ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കാമെന്ന് ഇത്തരം പരിപാടികൾ തെളിയിച്ചു. ഈ സംഭാവനകൾ ഒരിക്കലും മറന്നുപോകരുതെന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.

ദൂരദർശനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പഴയകാല ഓർമ്മകൾ ഇന്നും അനേകരുടെ മനസ്സിൽ മായാതെ നിൽക്കുന്നു. കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഒരുമിച്ചിരുന്ന് ടെലിവിഷൻ പരിപാടികൾ കണ്ടിരുന്ന കാലമായിരുന്നു അത്. വാർത്തകൾ, ദേശീയ പരിപാടികൾ, സാംസ്കാരിക അവതരണങ്ങൾ, പരമ്പരകൾ, സിനിമകൾ, ഗാനങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ജനങ്ങളുടെ സംസാരവിഷയങ്ങളായിരുന്നു. ചിത്രഹാർ, രംഗോളി തുടങ്ങിയ പരിപാടികൾ വീടുകളിൽ സംഗീതത്തിന്റെ മാധുര്യം എത്തിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസപരവും സാംസ്കാരികവുമായ പരിപാടികൾ ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെ കലകളെയും ജീവിതരീതികളെയും പരിചയപ്പെടുത്തി. സ്വാതന്ത്ര്യദിനം, റിപ്പബ്ലിക് ദിനം തുടങ്ങിയ ദേശീയ ആഘോഷങ്ങളുടെ സംപ്രേഷണങ്ങളും പ്രത്യേക പരിപാടികളും ജനങ്ങളിൽ ദേശീയബോധവും ഒരുമയും വളർത്തി. പഴയകാല പരസ്യങ്ങളും പരിചിതമായ പ്രാരംഭ സംഗീതവും പോലും ഇന്നും പലരുടെയും ഓർമ്മകളിൽ നിലനിൽക്കുന്നു.

ആകാശവാണിക്ക് ജനജീവിതത്തിൽ അതിന്റേതായ പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു. പ്രഭാത വാർത്തകൾ, വൈകുന്നേരത്തെ വാർത്തകൾ, ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം, സിനിമാഗാനങ്ങൾ, റേഡിയോ നാടകങ്ങൾ, കാർഷിക പരിപാടികൾ, വിവിധ ചർച്ചകൾ എന്നിവയൊക്കെ ആളുകൾ വലിയ താൽപര്യത്തോടെ കേട്ടിരുന്നു. ടെലിവിഷനെപ്പോലെ ഒരു സ്ക്രീനിനു മുന്നിൽ ഇരിക്കേണ്ട ആവശ്യം റേഡിയോയ്ക്കില്ലായിരുന്നു. ജോലി ചെയ്യുമ്പോഴും യാത്ര ചെയ്യുമ്പോഴും പാചകം ചെയ്യുമ്പോഴും വിശ്രമിക്കുമ്പോഴും റേഡിയോ ആളുകൾക്ക് കൂട്ടായി. ഗ്രാമങ്ങളിലും വിദൂര പ്രദേശങ്ങളിലും താമസിച്ചിരുന്നവർക്ക് രാജ്യത്തെയും ലോകത്തെയും കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ അറിയാനുള്ള പ്രധാന മാർഗങ്ങളിൽ ഒന്നായിരുന്നു അത്. വിവിധ ഭാഷകളിലുള്ള പ്രക്ഷേപണങ്ങൾ അതത് ഭാഷകളെയും സാഹിത്യത്തെയും സംഗീതത്തെയും പ്രാദേശിക സംസ്കാരത്തെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും സഹായിച്ചു.

ദേശീയ ഐക്യം വളർത്തുന്നതിലും ഈ രണ്ട് സ്ഥാപനങ്ങൾ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു. നിരവധി ഭാഷകളും മതങ്ങളും ആചാരങ്ങളും സംസ്കാരങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്ന രാജ്യമാണ് ഇന്ത്യ. വിവിധ ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലുള്ള പരിപാടികളിലൂടെ രാജ്യത്തിന്റെ വൈവിധ്യത്തെ മനസ്സിലാക്കാൻ ജനങ്ങൾക്ക് അവസരം ലഭിച്ചു. ശാസ്ത്രീയ സംഗീതം, നാടൻപാട്ടുകൾ, പ്രാദേശിക കലാരൂപങ്ങൾ, ചർച്ചകൾ, സാംസ്കാരിക അവതരണങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെ സ്വന്തം പ്രദേശത്തിന് പുറത്തുള്ള ജീവിതരീതികളെയും പാരമ്പര്യങ്ങളെയും അറിയാൻ സാധിച്ചു. ഭാഷയിലും ആചാരങ്ങളിലും വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും നാം ഒരേ രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്നും പല പൊതുമൂല്യങ്ങളും പങ്കുവയ്ക്കുന്നവരാണെന്നും മനസ്സിലാക്കാൻ ഇത്തരം പരിപാടികൾ സഹായിച്ചു.

വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തുള്ള സംഭാവനയും പ്രത്യേകം എടുത്തുപറയേണ്ടതാണ്. സ്കൂൾ പ്രക്ഷേപണങ്ങൾ, വിദ്യാഭ്യാസപരിപാടികൾ, ശാസ്ത്രവിഷയങ്ങളിലുള്ള ചർച്ചകൾ, ആരോഗ്യബോധവൽക്കരണം, കാർഷിക വിജ്ഞാനം, കുട്ടികൾക്കുള്ള പരിപാടികൾ എന്നിവയിലൂടെ നിരവധി പേർക്ക് അറിവ് നേടാനുള്ള അവസരം ലഭിച്ചു. 1975 മുതൽ 1976 വരെ നടന്ന സാറ്റലൈറ്റ് ഇൻസ്ട്രക്ഷണൽ ടെലിവിഷൻ എക്സ്പിരിമെന്റ് അഥവാ SITE, വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ഗ്രാമവികസനത്തിനും ടെലിവിഷൻ എത്രത്തോളം പ്രയോജനപ്പെടുത്താമെന്ന് തെളിയിച്ച ശ്രദ്ധേയമായ പദ്ധതിയായിരുന്നു. ആറ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ തിരഞ്ഞെടുത്ത ഗ്രാമങ്ങളിൽ കാർഷികം, ആരോഗ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം, ഗ്രാമവികസനം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിലുള്ള പരിപാടികൾ ഇതിലൂടെ എത്തിച്ചു. വിനോദത്തിനപ്പുറം പൊതുജനങ്ങളുടെ അറിവും ജീവിതനിലവാരവും ഉയർത്തുക എന്നതും പൊതുപ്രക്ഷേപണത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളിലൊന്നാണെന്ന് ഇത്തരം പ്രവർത്തനങ്ങൾ നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

കാലം ഒരുപാട് മാറിയിരിക്കുന്നു. സ്വകാര്യ ടെലിവിഷൻ ചാനലുകൾ, മൊബൈൽ ഫോണുകൾ, ഇന്റർനെറ്റ്, സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങൾ, ഡിജിറ്റൽ സ്ട്രീമിങ് സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവ മാധ്യമലോകത്തെ പൂർണമായും മാറ്റിമറിച്ചു. ഇന്ന് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും എവിടെനിന്നും പരിപാടികൾ കാണാനും പാട്ടുകൾ കേൾക്കാനും വിവരങ്ങൾ അറിയാനും സാധിക്കുന്നു. വിവരങ്ങൾ നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലെത്തുന്നു. ഈ മാറ്റങ്ങൾ നിരവധി സൗകര്യങ്ങൾ നൽകിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും കുടുംബാംഗങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് സമയം ചെലവഴിക്കുന്ന രീതിയിലും മാധ്യമങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന രീതിയിലും വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഒരു പ്രത്യേക റേഡിയോ പരിപാടിക്കായി കാത്തിരിക്കുന്നതും ഒരു ടെലിവിഷൻ പരിപാടി കാണാൻ കുടുംബം ഒന്നിച്ചുകൂടുന്നതും പഴയകാലത്തെപ്പോലെ ഇന്ന് സാധാരണമല്ല.

എങ്കിലും സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വളർച്ചയുടെ പേരിൽ ഇന്ത്യൻ പ്രക്ഷേപണത്തിന് അടിത്തറ പാകിയ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സംഭാവനകൾ മറക്കാൻ പാടില്ല. കാലത്തിനനുസരിച്ച് ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങളിലേക്കും പുതിയ പ്രക്ഷേപണരീതികളിലേക്കും ആകാശവാണിയും ദൂരദർശനും മാറിയിട്ടുണ്ട്. പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമായ വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നതിലും വിദ്യാഭ്യാസം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതിലും പ്രാദേശിക ഭാഷകളെയും സംസ്കാരങ്ങളെയും സംരക്ഷിക്കുന്നതിലും അവയുടെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യം ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. അവയുടെ ആർക്കൈവുകളിൽ പഴയകാല ശബ്ദരേഖകളും ചിത്രങ്ങളും ടെലിവിഷൻ പരിപാടികളും സംരക്ഷിച്ചുവരുന്നത് നമ്മുടെ മാധ്യമചരിത്രത്തിന് വിലപ്പെട്ട സംഭാവനയാണ്.

പഴയകാല റേഡിയോ പരിപാടികൾ, ടെലിവിഷൻ പരമ്പരകൾ, പരസ്യങ്ങൾ, മനോഹരമായ ഗാനങ്ങൾ, ദേശീയ പരിപാടികൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പഴയ തലമുറ സംസാരിക്കുമ്പോൾ അവരുടെ മുഖത്ത് കാണുന്ന സന്തോഷം പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്. അതെല്ലാം പഴയ സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ ഓർമ്മകൾ മാത്രമല്ല. ബാല്യകാലം, കുടുംബജീവിതം, സൗഹൃദം, സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങൾ, എല്ലാവരും ഒരുപോലെ ആസ്വദിച്ചിരുന്ന സാംസ്കാരിക അനുഭവങ്ങൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഓർമ്മകളാണ്. അതുകൊണ്ട് അവരുടെ അനുഭവങ്ങളെ വെറും പഴയകാല സ്മരണകളായി കാണാതെ ആദരവോടെ കേൾക്കേണ്ടതുണ്ട്.

പുതിയ തലമുറയും ഈ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ മൂല്യം മനസ്സിലാക്കണമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. ഇന്ന് നമുക്ക് ലഭിക്കുന്ന നേട്ടങ്ങൾക്കും അവസരങ്ങൾക്കും പിന്നിൽ മുൻതലമുറകളുടെ കഠിനാധ്വാനവും സംഭാവനകളുമുണ്ട്. സാധാരണ ജനങ്ങളിലേക്ക് വിദ്യാഭ്യാസവും വിവരങ്ങളും സാംസ്കാരിക പരിപാടികളും എത്തിക്കുന്നതിനായി പ്രവർത്തിച്ചവരെ നമ്മൾ മറക്കരുത്. ഓരോ തലമുറയ്ക്കും അതിന്റേതായ ഉത്തരവാദിത്വങ്ങളുണ്ട്. അതോടൊപ്പം തങ്ങൾക്ക് മുമ്പുള്ള തലമുറയുടെ നേട്ടങ്ങളെ അംഗീകരിക്കാനും അവരുടെ അനുഭവങ്ങളിൽനിന്ന് പഠിക്കാനും ഉത്തരവാദിത്വമുണ്ട്.

ദൂരദർശനും ആകാശവാണിയും കേവലം രണ്ട് പ്രക്ഷേപണ സ്ഥാപനങ്ങളായിരുന്നില്ല. ജനങ്ങളുടെ നിത്യജീവിതത്തിലെ കൂട്ടുകാരും അറിവിന്റെ ഉറവിടങ്ങളും സാംസ്കാരിക ആവിഷ്കാരത്തിനുള്ള വേദികളും രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിച്ച പ്രധാന മാധ്യമങ്ങളുമായിരുന്നു അവ. അവയുടെ സുവർണകാലം ഇന്നും ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഇന്ത്യക്കാരുടെ ഓർമ്മകളിൽ ജീവിക്കുന്നു. ഇന്ത്യ ഡിജിറ്റൽ കാലഘട്ടത്തിലേക്ക് കൂടുതൽ മുന്നേറുമ്പോഴും പൊതുസേവന പ്രക്ഷേപണത്തിന്റെ മൂല്യങ്ങളും അർത്ഥവത്തായ ആശയവിനിമയവും സാംസ്കാരിക ഉത്തരവാദിത്വവും സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. അവയുടെ സംഭാവനകൾ ഓർക്കുന്നത് ഭൂതകാലത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞുനോക്കൽ മാത്രമല്ല; ഇന്നത്തെ മാധ്യമലോകം രൂപപ്പെട്ട അടിത്തറയെ മനസ്സിലാക്കൽ കൂടിയാണ്.