ആനന്ദിന് നോവൽ ഏകമാനമായ സൗന്ദര്യാത്മകതയിലൂന്നിയ കലാസൃഷ്ടിയല്ല. തന്റെ സമകാലികരെപ്പോലെ രൂപപരമോ ഭാവപരമോ ആയ പരീക്ഷണങ്ങൾക്ക് ഒരിക്കലും മുതിരാതെ, രാഷ്ട്രീയബോധ്യങ്ങളുടെ- അതും തികച്ചും ജൈവികമായ പ്രത്യയശാസ്ത്ര ചിന്തകളുടെ- അരങ്ങാക്കി അദ്ദേഹം രചനകളെ മാറ്റി. ഫിക്‌ഷന്റെയും നോൺ ഫിക്‌ഷന്റെയും അതിരുകളെ ഉല്ലംഘിച്ച്, ദാർശനികതയ്ക്കൊപ്പമെത്തി നിൽക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയസംവാദപരിസരങ്ങളിലേക്ക് അദ്ദേഹം രചനകളെ തുറന്നിടുന്നു. നീണ്ട താത്വികചർച്ചകളും ചരിത്രവിശകലനങ്ങളും അതിസ്വാഭാവികമായിത്തന്നെ ആ രചനകളിലേക്ക് കടന്നുവരുന്നു. വ്യവസ്ഥിതികളും മനുഷ്യനും തമ്മിലുള്ള ഒരിക്കലും ഒടുങ്ങാത്ത സംഘർഷങ്ങളാണ് പല രൂപങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികളിൽ ആവർത്തിച്ചുവരുന്നത്. ഭരണകൂടം, മതം, സൈന്യം, നിയമം മുതലായവയെല്ലാം ഈ വ്യവസ്ഥിതിയുടെ മർദ്ദകരൂപങ്ങളായി അവതരിക്കുകയും മനുഷ്യൻ എന്ന സത്താപരമായ ആശയം ഒരു ഇരയുടെ നിസ്സഹായത പേറുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ ആശയപരിസരത്തിന്റെ സാർവലൗകികത കാരണം, ‘കേരളം’ എന്നൊരു ഭൂമിക ആനന്ദിന്റെ രചനകളില്ല. ‘ഇന്ത്യ’ എന്നതാകട്ടെ, അദ്ദേഹത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഭൗമികമായ അതിർത്തികൾക്കുള്ളിൽ ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒന്നുമല്ല. ചരിത്രവും ഭൂമിശാസ്ത്രവും ആ രചനകളിലെ കഥാപാത്രങ്ങളാണ്. ഉത്തരേന്ത്യൻ പരിസരങ്ങൾ ഈ ഭാവുകത്വത്തിനിണങ്ങുന്ന ഇടങ്ങളായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ വളരുന്നു. ‘മരുഭൂമി’ എന്ന രൂപകം ഭരണകൂടത്തിന്റെയും വ്യവസ്ഥിതിയുടെയും വലിയ വരൾച്ചകളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതുപോലെ. ‘അഭയാർത്ഥികളി’ൽ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വരകൾ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തെ കീഴ്‌മേൽ മറിച്ച് അവരെ വേരുകളില്ലാത്ത നിസ്സഹായരാക്കുന്നതുപോലെ. ‘ആൾക്കൂട്ട’ത്തിലെ മുംബയുടെ നഗരരൂപം മനുഷ്യനെ കൂടുതൽ കൂടുതൽ ഏകാകിയാക്കുന്നതുപോലെ. ഈ ഭൗമികതയ്ക്ക് അതിരുകളില്ല. ഒരിടത്ത് ദുരന്തങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയോ, മറ്റൊരിടത്ത് അവസാനിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.

ഹെൻറി ലെഫെവർ ‘ഇടത്തിന്റെ ഉല്പാദനം’ (The Production of Space) എന്ന ആശയത്തിൽ സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, നഗരങ്ങളും ചേരികളും തടവറകളുമൊക്കെ നിരന്തരം അധികാരഘടനകൾ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ആ അധികാരഘടനയ്ക്ക് ഇണങ്ങാത്ത മനുഷ്യർ അടിത്തട്ടിലേക്ക് തള്ളിമാറ്റപ്പെടുകയും അന്യവത്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് അന്തിമമായി ഇടമില്ലായ്മയിലേക്കാണു നയിക്കുന്നത്. ആധുനികതയും മുതലാളിത്തവും സൃഷ്ടിച്ചുവച്ച ഇടങ്ങളിലേക്ക് ഒതുങ്ങാൻ കഴിയാത്ത മനുഷ്യർ ഇടമില്ലാത്തവരായി ഒടുങ്ങുന്നു. വിഭജനങ്ങളിലൂടെയും കുടിയേറ്റങ്ങളിലൂടെയും രണ്ടു രാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ പെട്ടുപോകുന്ന മനുഷ്യർ, രണ്ടു സംസ്കാരങ്ങൾക്കിടയിലെ ശൂന്യസ്ഥലിയിൽ പെട്ടുപോകുന്നതുപോലെ. പഴയത് പൂർണ്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കാനോ, പുതിയതിനെ ഉൾക്കൊള്ളാനോ സാധിക്കാത്ത ഒരു സന്ദിഗ്ധാവസ്ഥയാണ് ഇവിടെ രൂപപ്പെടുന്നത്. ഈ ‘ഡീടെറിറ്റോറിയലൈസേഷൻ’, സാംസ്കാരികവും ഭൂമിശാസ്ത്രപരവുമായ വേരുകളിൽനിന്ന് മനുഷ്യനെ എന്നെന്നേക്കുമായി പറിച്ചുമാറ്റുന്നു.

നോവലെന്ന സാഹിത്യരൂപത്തിന്റെ മാനകസങ്കല്പങ്ങളെ, അതിലുണ്ടാകേണ്ടതെന്നു കരുതപ്പെടുന്ന വൈകാരികതയുടെ സ്വരൂപങ്ങളെ, ആനന്ദ് പാടേ നിരാകരിക്കുന്നുണ്ട്. ഉടലോ അതിന്റെ ആനന്ദങ്ങളോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിലൊന്നും ഇടം പിടിക്കുന്നില്ല. അവയിലെ വികാരങ്ങൾക്ക് അനിവാര്യമായ ഒരു ദാർശനികച്ഛായയുണ്ട്. ഭയവും ശൂന്യതാബോധവുമുണ്ട്. ആൺപെൺ വ്യത്യാസമില്ലാതെ, മനുഷ്യനെന്ന നിതാന്തമായ വ്യഥ ക്രിസ്തു കുരിശെന്ന പോലെ ചുമക്കുന്നവരാണ് അവരിൽ പലരും. തന്റെ കഥാപാത്രങ്ങളോട് വൈകാരികമായ ഹൃദയബന്ധമല്ല, രാഷ്ട്രീയമായ അനുതാപമാണ് (political empathy) ആനന്ദ് എന്ന എഴുത്തുകാരൻ പുലർത്തുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാഷയ്ക്ക് വൈകാരികഭാരമില്ലെന്നു മാത്രമല്ല, ആഴമേറിയ ഒരു നിസ്സംഗതയുമുണ്ട്. കൊടിയ ദുരന്തങ്ങളെക്കുറിച്ച്, കഠിനവ്യഥകളെക്കുറിച്ച്, ഒരു പ്രഥമവിവര റിപ്പോർട്ട് തയ്യാറാക്കുന്നതുപോലെ തണുത്ത ഭാഷയിൽ അദ്ദേഹം എഴുതുന്നു. അതിന്റെ ആഘാതം അനുഭവിക്കാനുള്ള ഇടം പൂർണ്ണമായും വായനക്കാർക്ക് വിട്ടുകൊടുത്തുകൊണ്ട്.

കഥാപാത്രങ്ങളുടെ വ്യക്തിപരമായ ദുഃഖങ്ങളെയും ഇതുപോലെ സാമൂഹികതയിലും  പ്രത്യയശാസ്ത്രസമസ്യകളിലുമാണ് ആനന്ദ് പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നത്. വ്യക്തി അനുഭവിക്കുന്ന ഓരോ സംഘർഷത്തിനും അദ്ദേഹം സമൂഹത്തിൽ വേരുകൾ കണ്ടെത്തുന്നു. അത് ആത്യന്തികമായി ഇരകളാകുന്ന മനുഷ്യരെ അവരുടെ തൊട്ടടുത്ത പരിസരങ്ങളിൽനിന്നു വേർപെടുത്തിയെടുത്ത്, സംഘർഷാത്മകമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയഭൂമികയിലേക്ക് പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു.

***

“... ആലോചിച്ചപ്പോൾ ജയ്‌കിഷൻ പറഞ്ഞ വിടവുകൾ ശരിക്കും നിറത്തിന്റെ മാത്രം വിടവുകളായിരുന്നുവെന്നും തോന്നിയില്ല. നിറങ്ങൾ ബാഹ്യമാണ്. അവയ്ക്കുപിന്നിൽ വിശ്വാസങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. താത്പര്യങ്ങൾ, ആഗ്രഹങ്ങൾ, ദുരാഗ്രഹങ്ങൾ, ക്രൂരതകൾ, വേദനകൾ, മനുഷ്യനെ മനുഷ്യനാക്കുന്ന ഒരുപാടു വസ്തുതകൾ. അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, യോജിക്കുക മാത്രമല്ല, വിഭജിക്കുകയും മനുഷ്യനെയും സമൂഹങ്ങളെയും രാജ്യങ്ങളെയും സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം നിത്യമായ ഒരു യാഥാർഥ്യമായിരുന്നു.” (പു. 107)*

2006-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘വിഭജനങ്ങൾ’, നോവലിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആനന്ദിന്റെ സങ്കല്പങ്ങളുടെയെല്ലാം ഒരു ടെക്സ്റ്റ് ബുക്കാണ്. നോവൽ എന്ന രൂപത്തിലാണ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതെങ്കിലും, ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകൾ, യാത്രാവിവരണം, ചരിത്രാന്വേഷണം, ദാർശനിക ചിന്തകൾ, ഫിക്ഷൻ എന്നിവ സമന്വയിക്കുന്ന ഒരു സമ്മിശ്ര ആഖ്യാനമായി (composite narrative) ഇതിനെ മനസ്സിലാക്കുന്നതാവും കൂടുതൽ ശരി. ഒരു നേർരേഖയിലുള്ള ഇതിവൃത്തം അവതരിപ്പിക്കുന്നതിനു പകരം, നാല് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീളുന്ന കാലയളവിലുണ്ടായ കണ്ടുമുട്ടലുകളെയും, സ്ഥലങ്ങളെയും, ഓർമ്മകളെയും ഭൂതകാലത്തിനും വർത്തമാനകാലത്തിനുമിടയിലൂടെ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് ആനന്ദ് ഇതിൽ പുനർനിർമ്മിക്കുന്നു. വ്യക്തിപരവും കൂട്ടായ്മയിലധിഷ്ഠിതവുമായ അനുഭവങ്ങളുടെ ഖണ്ഡിതാവസ്ഥയെ (fragmented nature) വിശകലനം ചെയ്യുന്നതിനായി ചരിത്രം, രാഷ്ട്രീയം, സാഹിത്യം, ശാസ്ത്രം, വാസ്തുവിദ്യ, ഭൂമിശാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ ഒട്ടനവധി വിജ്ഞാനശാഖകളിലൂടെ ഈ ആഖ്യാനം സഞ്ചരിക്കുന്നു.

കേവലമായ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമോ രാഷ്ട്രീയമോ ആയ വിഭജനം എന്നതിലുപരി, ആധുനിക മനുഷ്യജീവിതത്തെ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന പലവിധത്തിലുള്ള വിഭജനങ്ങളാണ് 'വിഭജനങ്ങൾ' പ്രധാനമായും ചർച്ച ചെയ്യുന്നത്. പ്രത്യയശാസ്ത്രം, ദേശീയത, മതം, ജാതി, അധികാരം, ചരിത്രപരമായ ഓർമ്മകൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിക്കുന്ന വിള്ളലുകളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്ന നോവലിസ്റ്റ്, സമൂഹങ്ങൾ അവരെത്തന്നെ മനസ്സിലാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന വ്യവഹാരങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിലൂടെയുള്ള ഈ നോവലിന്റെ യാത്രകൾ, ഔദ്യോഗിക ചരിത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് പലപ്പോഴും ഒഴിവാക്കപ്പെടുന്ന അരികുവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട ശബ്ദങ്ങളെയും വിസ്മരിക്കപ്പെട്ട ചരിത്രങ്ങളെയും വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള അവസരങ്ങളായി മാറുന്നു. ഇതിലൂടെ, യാത്രയെ രാഷ്ട്രത്തെയും അതിന്റെ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളെയും കുറിച്ചുള്ള ബൗദ്ധികവും ധാർമ്മികവുമായ ഒരു അന്വേഷണമാക്കി മാറ്റാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിക്കുന്നു.

ആത്മകഥ, ചരിത്രം, ഫിക്ഷൻ എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള അതിർവരമ്പുകൾ ബോധപൂർവ്വം മായ്‌ച്ചുകളയുന്ന ആനന്ദിന്റെ പക്വതയാർന്ന ആഖ്യാനശൈലിയുടെ ഉത്തമദൃഷ്ടാന്തമാണ് ഈ കൃതി. ആഖ്യാതാവിന്റെ വ്യക്തിപരമായ ഓർമ്മകൾ വിശാലമായ ചരിത്രസംഭവങ്ങളുമായി നിരന്തരം സന്ധിക്കുന്നു. ഓർമ്മകളുടെ വിശ്വാസ്യതയെയും ചരിത്രസത്യങ്ങളുടെ ആധികാരികതയെയും ചോദ്യം ചെയ്യാൻ ഇത് വായനക്കാരെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. അന്തിമമായ തീരുമാനങ്ങൾ നൽകുന്നതിന് പകരം, സ്വത്വങ്ങളും ചരിത്രങ്ങളും യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളും നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന പ്രക്രിയകളെ വിമർശനാത്മകമായി സമീപിക്കാൻ നോവൽ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഈ രൂപപരമായ തുറവിയും അതിനൊപ്പമുള്ള ദാർശനികമായ ആഴവും രാഷ്ട്രീയമായ സൂക്ഷ്മതയും കാരണം 'വിഭജനങ്ങൾ’ ആനന്ദിന്റെ ഏറ്റവും ബൗദ്ധികമായ ഉദ്യമങ്ങളിൽ ഒന്നായി കണക്കാക്കുന്നു.

ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രപരമായ വിഭജനത്തിനപ്പുറത്തേക്ക് 'വിഭജനം' എന്ന രൂപകത്തെ വിപുലീകരിച്ചുകൊണ്ട്, പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന നിരവധി തലങ്ങളിലാണ് നോവലിസ്റ്റ് അത് പ്രയോഗിക്കുന്നത്. പ്രധാനമായും ഓർമ്മയും ചരിത്രവും, കേന്ദ്രവും അരികുകളും, വികസനവും കുടിയൊഴിപ്പിക്കലും, വ്യക്തിയുടെ മനസ്സാക്ഷിയും സ്ഥാപനവത്കരിക്കപ്പെട്ട അധികാരവും തമ്മിലുള്ള വിഭജനങ്ങളെയാണ് നോവൽ പരിശോധിക്കുന്നത്.  ഈ വിഭജനങ്ങളെ ഒറ്റപ്പെട്ട സംഭവങ്ങളായല്ല, ആധുനിക നാഗരികത നേരിടുന്ന അതിവിശാലമായ പ്രതിസന്ധികളുടെ പ്രതിഫലനങ്ങളായാണ് ആനന്ദ് അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. സമകാലിക സമൂഹത്തിന്റെ സവിശേഷതയായ ആഴത്തിലുള്ള മാനസികവും സാംസ്കാരികവും ധാർമ്മികവുമായ ശിഥിലീകരണങ്ങളുടെ ഒരു പ്രകടനം മാത്രമാണ് രാഷ്ട്രീയമായ അതിർത്തികൾ എന്ന് ഈ ആഖ്യാനം ആവർത്തിച്ച് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

റിയലിസ്റ്റിക് ഫിക്ഷന്റെ സാമ്പ്രദായിക രീതികളോട് വഴങ്ങാൻ വിസമ്മതിക്കുന്നു എന്നതാണ് 'വിഭജനങ്ങളുടെ' മറ്റൊരു ശ്രദ്ധേയമായ സവിശേഷത. ആഖ്യാതാവ് സംഭവങ്ങൾ വിവരിക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്; നിരീക്ഷണങ്ങൾക്കും, ഓർമ്മപ്പെടുത്തലുകൾക്കും, ദാർശനികാന്വേഷണങ്ങൾക്കുമിടയിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അവയെക്കുറിച്ച് സജീവമായി വിചിന്തനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഒറ്റപ്പെട്ടുനിൽക്കുന്ന സംഭവങ്ങളെയും ചരിത്രപരമായ പരാമർശങ്ങളെയും വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങളെയും പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിച്ച് അർത്ഥവത്തായ ഒന്നാക്കി മാറ്റാൻ തയ്യാറുള്ള സജീവമായ ഒരു വായനക്കാരനെ ഈ ആഖ്യാനതന്ത്രം ആവശ്യപ്പെടുന്നു. തൽഫലമായി, നാടകീയമായ സംഭവവികാസങ്ങളേക്കാൾ ആശയപരമായ വിചിന്തനങ്ങൾക്കും, അന്തിമമായ തീർപ്പുകളേക്കാൾ അന്വേഷണങ്ങൾക്കുമാണ് നോവൽ മുൻഗണന നൽകുന്നത്. സാഹിത്യം എന്നത് യാഥാർത്ഥ്യത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കാൻ മാത്രമുള്ളതല്ലെന്നും, മറിച്ച് അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ചരിത്രങ്ങളെയും മേധാവിത്വം പുലർത്തുന്ന പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങളെയും സമൂഹത്തെയും മനുഷ്യജീവിതത്തെയും കുറിച്ചുള്ള പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ച ധാരണകളെയും ചോദ്യം ചെയ്യാൻ വായനക്കാരെ വെല്ലുവിളിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നുമുള്ള ആനന്ദിന്റെ ഉറച്ച ബോധ്യത്തെയാണ് ഈ നോവൽ സാധൂകരിക്കുന്നത്.

***

ആധുനിക ലോകത്തെക്കുറിച്ച് വിമർശനാത്മകമായ ഒരു അവബോധം നിർമ്മിച്ചെടുക്കുന്നതിനായി ചരിത്രം, രാഷ്ട്രീയം, സാഹിത്യം, തത്ത്വചിന്ത, ശാസ്ത്രം, വാസ്തുവിദ്യ തുടങ്ങിയ വിജ്ഞാനമണ്ഡലങ്ങളിലൂടെയാണ് ഈ നോവൽ സഞ്ചരിക്കുന്നത്.  കൊളോണിയലിസത്തിന്റെ ചരിത്രം, സാമ്രാജ്യത്വ ഭരണകൂടങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച സാംസ്കാരിക സംഘർഷങ്ങൾ, ഗോവ പോലുള്ള പ്രദേശങ്ങളുടെ വിമോചന പോരാട്ടങ്ങൾ എന്നിവയെ പുനർവായിക്കുന്നതിനൊപ്പം തന്നെ, ആഗോള ചരിത്രാനുഭവങ്ങളിലേക്കും ഈ കൃതി കടന്നുചെല്ലുന്നു. ചൈനയുടെ പ്രാചീന നാഗരികത, ശാസ്ത്രീയ മുന്നേറ്റങ്ങൾ, കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ, വിവിധ സമൂഹങ്ങളിലെ വംശീയ സംഘർഷങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പരാമർശങ്ങൾ ഈ നോവലിനെ മനുഷ്യചരിത്രത്തിന്റെ പരസ്പരബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ഗഹനമായ അവലോകനമാക്കി മാറ്റുന്നു.

രാഷ്ട്രീയമായ അടിച്ചമർത്തലുകളും സാമൂഹികമായ ശിഥിലീകരണങ്ങളും ഏതെങ്കിലും ഒരു രാഷ്ട്രത്തിലോ ചരിത്രകാലഘട്ടത്തിലോ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഒന്നല്ലെന്ന് നോവൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അധികാരവും അനീതിയും തമ്മിലുള്ള ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്ന ബന്ധത്തെ ചിത്രീകരിക്കുന്നതിനായി പാട്രിസ് ലുമുംബയുടെ കൊലപാതകം, അമേരിക്കയിലെ അടിമത്ത നിരോധനം, വർണ്ണവിവേചനം, കൊളോണിയൽ മേധാവിത്വത്തിനെതിരായ പോരാട്ടങ്ങൾ തുടങ്ങിയ വൈവിധ്യമാർന്ന ചരിത്രമുഹൂർത്തങ്ങളെ ആനന്ദ് ഇതിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു. ഈ പരാമർശങ്ങൾ കേവലം ചരിത്രപരമായ ഉദാഹരണങ്ങളായിട്ടല്ല വർത്തിക്കുന്നത്; മറിച്ച്, മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സിനും സമത്വത്തിനും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള നിരന്തരമായ പോരാട്ടങ്ങളുടെ പ്രകാശനങ്ങളായാണ്. ഈ താരതമ്യ ചരിത്ര വീക്ഷണത്തിലൂടെ, അക്രമം, അടിച്ചമർത്തൽ, പ്രതിരോധം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിപുലമായ ആഗോള വ്യവഹാരങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ഇന്ത്യയുടെ അനുഭവത്തെ 'വിഭജനങ്ങൾ' പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു.

കുടിയൊഴിപ്പിക്കൽ എന്ന പ്രതിഭാസവും, അഭയാർത്ഥി സമൂഹങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യങ്ങളുമാണ് നോവലിന്റെ പ്രധാന അന്വേഷണ വിഷയങ്ങളിലൊന്ന്. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള രാഷ്ട്രീയ സംഘർഷങ്ങളുടെയും പ്രത്യയശാസ്ത്ര ഏറ്റുമുട്ടലുകളുടെയും ഫലമായുണ്ടായ വൻതോതിലുള്ള പലായനങ്ങളെ ആനന്ദ് ഇതിൽ പരിശോധിക്കുന്നു. രാഷ്ട്രീയ അസ്ഥിരത ജനസമൂഹങ്ങളെ ആവർത്തിച്ച് പ്രവാസത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് തെളിയിക്കാനായി ചൈനീസ് വിപ്ലവം, ശ്രീലങ്കയിലെ വംശീയ സംഘർഷം, തിബറ്റിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ, ബംഗ്ലാദേശിലെ മതപീഡനം, അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ താലിബാൻ ഭരണത്തിന്റെ ഉദയം തുടങ്ങിയ സംഭവങ്ങളെ ആഖ്യാനം വിചിന്തനം ചെയ്യുന്നു. ഈ വൈവിധ്യമാർന്ന ചരിത്രാനുഭവങ്ങളെ പരസ്പരം ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ, ആധുനിക യുഗത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ മാനുഷിക പ്രതിസന്ധികളിലൊന്നായി അന്യവൽക്കരണത്തെയും പലായനത്തെയും നോവൽ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നു.

'വിഭജനങ്ങൾ' എന്ന ശീർഷകം തന്നെ അതിശക്തമായ ഒരു രാഷ്ട്രീയ രൂപകമായാണ് വർത്തിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രപരമായ വിഭജനത്തിനപ്പുറത്തേക്ക് വിഭജനം എന്നതിന്റെ അർത്ഥത്തെ വികസിപ്പിക്കുന്ന ആനന്ദ്, അധികാരവർഗ്ഗം സമൂഹങ്ങളെ ഛിന്നഭിന്നമാക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന അനേകം തന്ത്രങ്ങളെ അതിൽ ഉൾക്കൊള്ളിക്കുന്നു. ഭിന്നിപ്പിച്ചു ഭരിക്കുക എന്ന കൊളോണിയൽ നയം ഈ പ്രക്രിയയുടെ സുപ്രധാനമായ ഒരു ചരിത്രദൃഷ്ടാന്തമായി മാറുകയും, കൂട്ടായ്മയുടെ ഐക്യത്തെ ദുർബ്ബലപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് രാഷ്ട്രീയ അധികാരം പലപ്പോഴും സ്വയം നിലനിൽക്കുന്നത് എങ്ങനെയെന്ന് വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രത്യയശാസ്ത്രം, ദേശീയത, വർഗ്ഗം, മതം, മറ്റു സ്വത്വങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള വിഭജനങ്ങൾ കേവലം യാദൃച്ഛികമല്ലെന്നും, പ്രതിരോധങ്ങളെ പരിമിതപ്പെടുത്താനും മേധാവിത്വം നിലനിർത്താനുമായി അധികാരഘടനകൾ ബോധപൂർവ്വം വളർത്തിയെടുക്കുന്നവയാണെന്നും നോവൽ വാദിക്കുന്നു.

ചരിത്രപരമായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഒരു സാമൂഹിക ശ്രേണീവ്യവസ്ഥയെന്ന നിലയിൽ ജാതിയെക്കുറിച്ചുള്ള സുദീർഘവും ശക്തവുമായ ഒരു വിമർശനവും ഈ നോവൽ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നുണ്ട്. ജാതിയെന്നത് സ്വാഭാവികമോ മാറ്റമില്ലാത്തതോ ആയ ഒരു സാമൂഹിക സംഘടനാ രൂപമല്ലെന്നും, മറിച്ച് സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ ചൂഷണ പ്രക്രിയകളിലൂടെ പരിണമിച്ചുണ്ടായതാണെന്നും ആനന്ദ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ചരിത്രപരമായ അസമത്വങ്ങളെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതിനായി ആധുനിക ജനാധിപത്യ സ്ഥാപനങ്ങൾ വിദ്യാഭ്യാസവും സംവരണവും പോലുള്ള നടപടികൾ കൊണ്ടുവന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ജാതി സ്വത്വങ്ങൾ കാര്യമായ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നത് ഇന്നും തുടരുകയാണ്. ആധുനികതയിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതിന് പകരം, ജാതി പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ആവിഷ്കാര രൂപങ്ങൾ കൈവരിക്കുകയും, പലപ്പോഴും കൂട്ടായ സമാഹരണത്തിനും അധികാര വിലപേശലുകൾക്കുമുള്ള ഒരു അടിസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഈ അർത്ഥത്തിൽ, ജാതിയെ ഭൂതകാലത്തിന്റെ വെറുമൊരു അവശിഷ്ടമായിട്ടല്ല, മറിച്ച് മാറുന്ന ചരിത്ര സാഹചര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് നിരന്തരം പുനർനിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ക്രിയാത്മകമായ ഒരു സ്ഥാപനമായിട്ടാണ് നോവൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.

വർണ്ണവിവേചനം, പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ തീവ്രവാദം, സ്വേച്ഛാധിപത്യ രാഷ്ട്രീയം എന്നിവയുടെ വിനാശകരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങളെയും ആനന്ദ് ആഴത്തിൽ പരിശോധിക്കുന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര സംഘർഷങ്ങൾ, 1960-കളിലെ ഇന്തോ-ചൈനീസ് അസ്വാരസ്യങ്ങൾ, ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രങ്ങളെ ബാധിച്ച പ്രതിസന്ധികൾ എന്നിവയെ പുനർവിചിന്തനം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ, മത്സരിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യയശാസ്ത്രങ്ങളുടെ വാഗ്ദാനങ്ങളെയും പരാജയങ്ങളെയും നോവൽ വിമർശനാത്മകമായി വിലയിരുത്തുന്നു. ഏതെങ്കിലുമൊരു പ്രത്യേക രാഷ്ട്രീയ സിദ്ധാന്തത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നതിനു പകരം, വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയോ കൂട്ടായ്മയുടെ ആദർശങ്ങളുടെ പേരിൽ അക്രമത്തെ ന്യായീകരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന എല്ലാത്തരം അധികാര രൂപങ്ങളോടും 'വിഭജനങ്ങൾ' അഗാധമായ സന്ദേഹം വെച്ചുപുലർത്തുന്നു. മനുഷ്യന്റെ തുല്യതയെന്ന സങ്കല്പത്തിലൂന്നിയ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തെയും വിമർശനാത്മകമായി സമീപിക്കാൻ നോവൽ മടിക്കുന്നില്ല: “കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ദോഷവും അതിന്റെ അപചയത്തിനു കാരണവും അതിൽ അന്തർല്ലീനമായ എക്സ്‌ക്ലൂസിവ്‌നസ്സ് ആണെന്നു പറയാം. അതൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാത്തിനേയും അതു തെറ്റായി കരുതുകയും നിഷേധിക്കുകയും ശത്രുവായി ദർശിക്കുകയും ചെയ്തു” (പു. 43).

ആത്യന്തികമായി, മേധാവിത്വത്തിന്റെയും പ്രതിരോധത്തിന്റെയും ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്ന മാതൃകകളാണ് ചരിത്രത്തിന്റെ സവിശേഷതയെന്ന് 'വിഭജനങ്ങൾ' സമർത്ഥിക്കുന്നു. രാഷ്ട്രീയ ഭരണകൂടങ്ങൾ മാറിയേക്കാം, പക്ഷേ ചൂഷണത്തിന്റെ സംവിധാനങ്ങൾ പലപ്പോഴും അധികാരത്തിന്റെ അതേ അടിസ്ഥാന ഘടനകൾ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ പുതിയ രൂപങ്ങൾ കൈവരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഔദ്യോഗിക ചരിത്ര വ്യവഹാരങ്ങൾ പലപ്പോഴും അധികാരം പ്രയോഗിക്കുന്നവരാൽ രൂപപ്പെടുത്തപ്പെട്ടതാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, ചരിത്രത്തെ വിമർശനാത്മകമായി സമീപിക്കാൻ ആനന്ദ് വായനക്കാരെ ക്ഷണിക്കുന്നു. ചരിത്രസംഭവങ്ങളെ ഒന്നിലധികം കോണുകളിലൂടെ പുനർവ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ, ഓർമ്മയും അധികാരവും മനുഷ്യസ്വാതന്ത്ര്യവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ദാർശനികമായ അവബോധത്തെ ഈ നോവൽ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ, ചരിത്രത്തെയും ആധുനികതയെയും കുറിച്ചുള്ള ആനന്ദിന്റെ ഏറ്റവും ബൗദ്ധികമായ അന്വേഷണങ്ങളിലൊന്നായി ഈ കൃതി നിലകൊള്ളുന്നു.

*ഉദ്ധരണികൾ ഡി.സി. ബുക്സ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ‘വിഭജനങ്ങൾ’ ഒന്നാം പതിപ്പിൽനിന്ന് (2006)