രാജ്യം വീണ്ടുമൊരു സ്വാതന്ത്ര്യദിന പുലരിയിലേക്ക് ഉണരുകയാണ്.
വീടുകളിലും വിദ്യാലയങ്ങളിലും ഓഫീസുകളിലും പൊതുസ്ഥലങ്ങളിലുമെല്ലാം ത്രിവർണ പതാക ഉയരും. ദേശഭക്തിയുടെ ഗാനങ്ങൾ മുഴങ്ങും. സ്വാതന്ത്ര്യസമര സേനാനികളുടെ ഓർമകൾ പുതുക്കപ്പെടും. എന്നാൽ, ഓരോ സ്വാതന്ത്ര്യദിനവും നമ്മോട് ചോദിക്കുന്ന ചില ചോദ്യങ്ങളുണ്ട്. നാം നേടിയ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ എത്രത്തോളം മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്? ഈ രാജ്യത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ എത്രത്തോളം സംരക്ഷിക്കുന്നുണ്ട്? വ്യത്യസ്തതകളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഇന്ത്യയെ നാം അതേ മനോഹാരിതയോടെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നുണ്ടോ?ഇന്ത്യയുടെ സൗന്ദര്യം ഒരേപോലെയുള്ള മനുഷ്യരിൽ നിന്നല്ല ഉണ്ടായത്. വ്യത്യസ്ത ഭാഷകളും വിശ്വാസങ്ങളും ആചാരങ്ങളും വേഷങ്ങളും ഭക്ഷണരീതികളും സംസ്കാരങ്ങളും ജീവിതരീതികളും ചേർന്നാണ് ഇന്ത്യ എന്ന വലിയ ചിത്രം രൂപപ്പെട്ടത്. ഓരോ സംസ്ഥാനത്തിനും ഓരോ നാടിനും ഓരോ സമൂഹത്തിനും അതിന്റേതായ നിറമുണ്ട്. ആ നിറങ്ങളെല്ലാം ചേർന്നാണ് ഇന്ത്യയുടെ ത്രിവർണത്തിന് അപ്പുറമുള്ള യഥാർഥ നിറം രൂപപ്പെടുന്നത്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ബഹുസ്വരതയാണ് ഇന്ത്യയുടെ ഭംഗി എന്ന് പറയുന്നത് ഒരു മുദ്രാവാക്യം മാത്രമല്ല. അത് ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രവും വർത്തമാനവും ഭാവിയും കൂടിയാണ്.സ്വാതന്ത്ര്യസമരം നമ്മെ പഠിപ്പിച്ചത് ഒന്നിച്ചുനിൽക്കുന്നതിന്റെ ശക്തിയാണ്. വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളിലും ഭാഷകളിലും പ്രദേശങ്ങളിലും നിന്നുള്ള മനുഷ്യർ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരെ ഒരുമിച്ചു നിന്നു. അവരുടെ ലക്ഷ്യം ഒന്നായിരുന്നു—സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യ. ആ ഇന്ത്യയിൽ എല്ലാവർക്കും ഇടമുണ്ടാകണമെന്ന സ്വപ്നവും അതോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു.സ്വാതന്ത്ര്യം നേടിയിട്ട് വർഷങ്ങൾ പിന്നിട്ടു. രാജ്യം വളർന്നു. ശാസ്ത്രത്തിലും സാങ്കേതികവിദ്യയിലും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും സാമ്പത്തിക മേഖലയിലും വലിയ മുന്നേറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടായി. ലോകത്തിന്റെ മുന്നിൽ ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാനം ശക്തമായി. എന്നാൽ വികസനത്തിന്റെ കണക്കുകൾക്കൊപ്പം സമൂഹത്തിന്റെ മനസ്സും വളരുന്നുണ്ടോ എന്ന ചോദ്യം നാം ഇടയ്ക്കെങ്കിലും ചോദിക്കണം.

ഒരു മനുഷ്യന്റെ പേര്, വേഷം, ഭാഷ, ഭക്ഷണം, ആരാധനാരീതി എന്നിവ നോക്കി അവനെ അളക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ ഇന്ത്യയുടെ യഥാർഥ മുഖം മങ്ങിത്തുടങ്ങുന്നു. ഒരാളുടെ വിശ്വാസം മറ്റൊരാളുടെ വിശ്വാസത്തിന് ഭീഷണിയാകേണ്ടതില്ല. ഒരാളുടെ സംസ്കാരം മറ്റൊരാളുടെ സംസ്കാരത്തെ ഇല്ലാതാക്കേണ്ടതുമില്ല. വ്യത്യാസങ്ങൾക്കിടയിൽ സൗഹൃദത്തോടെ ജീവിക്കാനുള്ള മനസ്സാണ് ഒരു ജനാധിപത്യ സമൂഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സമ്പത്ത്.
നമ്മുടെ നാട്ടിൻപുറങ്ങളിലേക്ക് നോക്കിയാൽ തന്നെ ഇന്ത്യയുടെ ബഹുസ്വരതയുടെ മനോഹരമായ ചിത്രങ്ങൾ കാണാം. അയൽവീട്ടിലെ സന്തോഷത്തിൽ പങ്കുചേരുന്നവർ, പരസ്പരം സഹായിക്കുന്നവർ, ഉത്സവങ്ങളിലും ദുരിതങ്ങളിലും കൈകോർക്കുന്നവർ—ഇവരാണ് ഇന്ത്യയുടെ യഥാർഥ ശക്തി. വലിയ വേദികളിൽ പറയുന്ന ഐക്യത്തേക്കാൾ വിലപ്പെട്ടതാണ് മനുഷ്യർ തമ്മിലുള്ള ഈ ചെറിയ സ്നേഹബന്ധങ്ങൾ.

പ്രളയം വന്നപ്പോഴും മഹാമാരി വന്നപ്പോഴും ദുരന്തങ്ങൾ നേരിട്ടപ്പോഴും മനുഷ്യർ മതവും രാഷ്ട്രീയവും മറന്ന് പരസ്പരം കൈപിടിച്ചുനിന്ന കാഴ്ചകൾ നമ്മൾ കണ്ടതാണ്. ദുരിതത്തിന് മുന്നിൽ മനുഷ്യന്റെ മതം പലപ്പോഴും മനുഷ്യത്തം തന്നെയായിരുന്നു. അതാണ് ഇന്ത്യയുടെ പ്രതീക്ഷ.എന്നാൽ സമൂഹത്തിൽ ഭിന്നത വളർത്തുന്ന ശബ്ദങ്ങളും നമുക്ക് ചുറ്റുമുണ്ട്. സമൂഹമാധ്യമങ്ങളുടെ കാലത്ത് ഒരു വ്യാജവാർത്തയ്ക്ക് പോലും വലിയ തീപിടിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. പരിശോധിക്കാതെ പങ്കുവെക്കുന്ന ഒരു സന്ദേശം ചിലപ്പോൾ മനുഷ്യർക്കിടയിൽ വർഷങ്ങളോളം മായാത്ത മുറിവുണ്ടാക്കും. അതുകൊണ്ട് സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഈ കാലത്ത് ഉത്തരവാദിത്തമുള്ള പൗരത്വവും അനിവാര്യമാണ്.

നമുക്ക് അഭിപ്രായ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകാം. രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകൾ വ്യത്യസ്തമാകാം. വിശ്വാസങ്ങളിലും ജീവിതരീതികളിലും വ്യത്യാസങ്ങളുണ്ടാകാം. പക്ഷേ അഭിപ്രായവ്യത്യാസം ശത്രുതയായി മാറേണ്ടതില്ല. ജനാധിപത്യം എന്നത് എല്ലാവരും ഒരേ അഭിപ്രായം പറയുന്ന ഇടമല്ല; വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾക്കിടയിലും പരസ്പരം കേൾക്കാൻ കഴിയുന്ന ഇടമാണ്.
ഇന്ത്യയുടെ ഭരണഘടനയും നമ്മെ അതുതന്നെയാണ് ഓർമിപ്പിക്കുന്നത്. നീതി, സ്വാതന്ത്ര്യം, സമത്വം, സാഹോദര്യം എന്നീ മൂല്യങ്ങൾ ഭരണഘടനയുടെ ആത്മാവിൽ ചേർന്നുനിൽക്കുന്നു. ഈ മൂല്യങ്ങൾ പുസ്തകത്തിന്റെ താളുകളിൽ മാത്രം സൂക്ഷിക്കേണ്ടതല്ല. നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലും പെരുമാറ്റത്തിലും അവ പ്രതിഫലിക്കണം.

സ്വാതന്ത്ര്യദിനത്തിൽ പതാക ഉയർത്തുമ്പോൾ നാം രാജ്യത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നുവെന്ന് പറയുന്നത് എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ രാജ്യത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നത് അതിന്റെ മണ്ണിനെയും പതാകയെയും മാത്രം സ്നേഹിക്കുന്നതല്ല. ഈ മണ്ണിൽ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യരെയും സ്നേഹിക്കുകയാണ്. നമ്മിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനായ ഒരാളുടെ അവകാശത്തെ മാനിക്കുന്നതും ദേശസ്നേഹമാണ്. ദുർബലന്റെ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നതും ദേശസ്നേഹമാണ്. അനീതിക്കെതിരെ നിൽക്കുന്നതും ദേശസ്നേഹമാണ്.
ഇന്ത്യയുടെ ഭാവി വലിയ കെട്ടിടങ്ങളിലും റോഡുകളിലും സാങ്കേതികവിദ്യയിലും മാത്രം പണിയപ്പെടുന്നില്ല. മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിലാണ് അത് പണിയപ്പെടുന്നത്. കുട്ടികൾ വളരുന്ന വീടുകളിലും വിദ്യാലയങ്ങളിലും അവർ കേൾക്കുന്ന വാക്കുകളിലാണ് നാളത്തെ ഇന്ത്യ രൂപപ്പെടുന്നത്. മറ്റൊരാളെ വെറുക്കാൻ പഠിപ്പിക്കുന്നതിനേക്കാൾ വ്യത്യാസങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കാൻ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഒരു തലമുറയാണ് നമുക്ക് ആവശ്യം.

നമ്മുടെ കുട്ടികൾക്ക് ഇന്ത്യയെ പരിചയപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ഒരു മതത്തിന്റെയോ ഭാഷയുടെയോ പ്രദേശത്തിന്റെയോ ഇന്ത്യയായി മാത്രം പരിചയപ്പെടുത്തരുത്. കശ്മീരിന്റെ മഞ്ഞുമലകളും കേരളത്തിന്റെ പച്ചപ്പും തമിഴ്നാടിന്റെ ക്ഷേത്രഗോപുരങ്ങളും പഞ്ചാബിന്റെ വയലുകളും വടക്കുകിഴക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ സംസ്കാരവും മഹാരാഷ്ട്രയുടെ നഗരജീവിതവും ഉൾപ്പെടുന്ന വിശാലമായ ഇന്ത്യയെ അവർക്കു കാണിച്ചുകൊടുക്കണം. 
പലതിൽ ഒന്നായി നിൽക്കുന്നതാണ് ഇന്ത്യയുടെ മഹത്വമെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിയണം.സ്വാതന്ത്ര്യദിനം ആഘോഷിക്കുന്ന ഓരോ തലമുറയും സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അർത്ഥത്തെ പുതുതായി വായിക്കണം.ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽ നിന്ന് അധികാരം കൈമാറിയതിന്റെ ഓർമ മാത്രമല്ല സ്വാതന്ത്ര്യം. ഭയമില്ലാതെ സംസാരിക്കാനും സ്വന്തം വിശ്വാസത്തിൽ ജീവിക്കാനും സ്വന്തം സംസ്കാരം കാത്തുസൂക്ഷിക്കാനും മറ്റൊരാളുടെ അവകാശത്തെ മാനിക്കാനും കഴിയുന്ന ഒരു സമൂഹം പടുത്തുയർത്താനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം കൂടിയാണ് സ്വാതന്ത്ര്യം.

രാജ്യം മുന്നോട്ട് പോകണമെങ്കിൽ നമ്മളും മുന്നോട്ട് പോകണം.നമ്മുടെ ചിന്തകൾ വിശാലമാകണം. അയൽക്കാരന്റെ വ്യത്യാസങ്ങളെ ഭയക്കാതെ അതിനെ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കണം. പരിചയമില്ലാത്ത ഒരാളിലും ഒരു മനുഷ്യനെ കാണാൻ കഴിയണം. അപ്പോഴാണ് സ്വാതന്ത്ര്യം നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ അർത്ഥവത്താകുന്നത്.ഇത്തവണ സ്വാതന്ത്ര്യദിനത്തിൽ ത്രിവർണ പതാക ആകാശത്തേക്ക് ഉയരുമ്പോൾ നമുക്ക് ഒരു പ്രതിജ്ഞ കൂടി എടുക്കാം. ഭാഷയുടെ പേരിൽ ആരെയും അകറ്റില്ല. മതത്തിന്റെ പേരിൽ ആരെയും വെറുക്കില്ല. ജാതിയുടെ പേരിൽ ആരെയും താഴ്ത്തിക്കാണിക്കില്ല. വ്യത്യസ്തതകളെ ഇല്ലാതാക്കാൻ ശ്രമിക്കാതെ അവയെ ചേർത്തുപിടിക്കും.

കാരണം ഇന്ത്യയുടെ ശക്തി അതിന്റെ എണ്ണത്തിൽ മാത്രമല്ല.അതിന്റെ വൈവിധ്യത്തിലാണ്. ഇന്ത്യയുടെ സൗന്ദര്യം ഒരേ ശബ്ദത്തിലല്ല.പല ശബ്ദങ്ങൾ ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന സംഗീതത്തിലാണ്. ഒരേ നിറത്തിലല്ല പല നിറങ്ങൾ ചേർന്നുണ്ടാകുന്ന മനോഹരമായ ചിത്രത്തിലാണ്.രാജ്യം വീണ്ടുമൊരു സ്വാതന്ത്ര്യദിന പുലരിയിലേക്ക്. പതാക ഉയരട്ടെ. ദേശഭക്തിഗാനങ്ങൾ മുഴങ്ങട്ടെ. ആഘോഷങ്ങൾ നടക്കട്ടെ. അതോടൊപ്പം നമ്മുടെ മനസ്സിലും ഒരു പുതിയ പുലരി പിറക്കട്ടെ.