
മതപരമായ ആചാരങ്ങളും വിശ്വാസങ്ങളും മനുഷ്യചരിത്രത്തോളം പഴക്കമുള്ള സങ്കീർണ്ണമായ ഒരു സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യമാണ്. ദൈവമില്ലാത്ത ദേശമില്ല, മനുഷ്യന്റെ ഭാവനയും ആത്മീയ അന്വേഷണങ്ങളും സ്പർശിക്കാത്ത സംസ്കാരവുമില്ല. എന്നാൽ വിവിധ മതങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങളെയും പ്രതീകങ്ങളെയും സമീപിക്കുമ്പോൾ പലപ്പോഴും തെറ്റിധാരണകളും വിമർശനങ്ങളും ഉയർന്നുവരാറുണ്ട്. കഅ്ബയെയും കറുത്ത കല്ലിനെയും (അജറുൽ അസ്വദ്) കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള ഇസ്ലാമിക ആചാരങ്ങളെയും, അവയോട് ചേർത്തുയർത്തപ്പെടുന്ന ചോദ്യങ്ങളെയും ഗൗരവപൂർവ്വം വിശകലനം ചെയ്യുമ്പോൾ അവിടെ പ്രകടമാകുന്നത് കേവലം അന്ധമായ ഭക്തിയല്ല, മറിച്ച് പ്രവാചക മാതൃകയുടെയും ഏകദൈവ വിശ്വാസത്തിന്റെയും പ്രതീകാത്മകമായ തലങ്ങളാണ്.
ഇസ്ലാം മതത്തിൽ കഅ്ബയോ കറുത്ത കല്ലോ ദൈവമല്ല, ആരാധിക്കപ്പെടുന്നവനുമല്ല. സർവ്വേശ്വരനായ അല്ലാഹുവിന്റെ കൽപ്പനയനുസരിച്ച് അനുഷ്ഠിക്കുന്ന കർമ്മങ്ങളുടെ ഭാഗം മാത്രമാണ് അവയെ സ്പർശിക്കുന്നതും കഅ്ബയെ വലംവെയ്ക്കുന്നതും. അല്ലാഹുവിലുള്ള വിശ്വാസത്തോടും അവന്റെ കൽപ്പനയോടുള്ള വിധേയത്വത്തോടും കൂടി ഈ കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുമ്പോൾ, അതിനുള്ള പ്രതിഫലമായി അല്ലാഹു പാപങ്ങൾ പൊറുത്തുനൽകുന്നു എന്നാണ് ഹദീഥുകൾ അർത്ഥമാക്കുന്നത്. അതായത്, പാപം മായ്ക്കുന്നത് ആ കല്ലല്ല, ആ കർമ്മം സ്വീകരിച്ച് പാപങ്ങൾ പൊറുക്കുന്നത് അല്ലാഹുവാണ്.
ലോകത്തിലെ സകല മതങ്ങളെയും ആദരിക്കാനും ഉൾക്കൊള്ളാനുമുള്ള വിശാലമായ കാഴ്ചപ്പാടാണ് ഇസ്ലാം മതം മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നത്. മനുഷ്യരാശിയുടെ ചരിത്രത്തിൽ വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിലായി ഒട്ടനവധി പ്രവാചകന്മാരും ദൈവീക ദൂതന്മാരും ലോകത്തിന്റെ നാനാഭാഗങ്ങളിലേക്ക് നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട് എന്നാണ് ഇസ്ലാമിക പ്രമാണം പഠിപ്പിക്കുന്നത്. ഭാരതീയ പശ്ചാത്തലത്തിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്ന മുപ്പത്തിമൂന്ന് കോടി ദൈവങ്ങൾ അല്ലെങ്കിൽ വിവിധ ആത്മീയ സങ്കൽപ്പങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ചരിത്രപരമായ പ്രവാചക നിയോഗങ്ങളുടെയും തദ്ദേശീയമായ സംസ്കാരങ്ങളുടെയും തുടർച്ചയായി ഉണ്ടായ വ്യത്യസ്ത ഗോത്രങ്ങളും ഉപജാതികളും സമൂഹങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്ന് ഇതിലൂടെ മനസ്സിലാക്കാം.
കാലാകാലങ്ങളിൽ വന്ന പ്രവാചകന്മാരും അവരുടെ അധ്യാപനങ്ങളും പ്രാദേശികമായ മാറ്റങ്ങൾക്കും കാലപ്പഴക്കത്തിനും വിധേയമായിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഈ പരമ്പരയിലെ ഏറ്റവും ഒടുവിലത്തെ പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദ് നബിയിലൂടെ (സ) മാനവരാശിക്ക് നൽകപ്പെട്ട അന്തിമ സന്ദേശം, മുൻകാല പ്രവാചകന്മാർ കൊണ്ടുവന്ന യഥാർത്ഥ ഏകദൈവ വിശ്വാസത്തിന്റെ പൂർണ്ണതയും പുതുക്കലുമായിട്ടാണ് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്.
എല്ലാ മതങ്ങളും അടിസ്ഥാനപരമായി മനുഷ്യന് നന്മയും സമാധാനവും ധാർമ്മികതയുമാണ് പഠിപ്പിക്കുന്നത്. എന്നാൽ സ്വന്തം മതവിശ്വാസമാണ് തികച്ചും ശരിയെന്നും മറ്റുള്ളവയെല്ലാം കാലഹരണപ്പെട്ടതാണെന്നുമുള്ള കടുപ്പമേറിയ നിലപാടുകളും സങ്കുചിത ചിന്തകളും സമൂഹത്തിൽ വളരുമ്പോഴാണ് അത് വർഗീയ കലാപങ്ങളിലേക്കും സംഘർഷങ്ങളിലേക്കും വഴിമാറുന്നത്.
മറ്റുള്ളവരുടെ വിശ്വാസങ്ങളെയും ആചാരങ്ങളെയും മനസ്സിലാക്കാനും പരസ്പരം ബഹുമാനിക്കാനും തയ്യാറാകാതെ വരുമ്പോൾ, ആത്മീയതയുടെ യഥാർത്ഥ ചൈതന്യം നഷ്ടപ്പെടുകയും അത് വിഭാഗീയതയായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. മനുഷ്യനെ മനുഷ്യനായി കാണാനും, എല്ലാ വിശ്വാസങ്ങളിലും അന്തർലീനമായിരിക്കുന്ന മാനവികതയുടെ മൂല്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിയാനും സാധിച്ചാൽ മാത്രമേ ലോകത്ത് ശാശ്വതമായ സമാധാനവും ഐക്യവും സ്ഥാപിക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ.
ഇസ്ലാം മതത്തിലെ പ്രമുഖനായ രണ്ടാമത്തെ ഖലീഫ ഉമർ (റ) കറുത്ത കല്ലിനെ ചുംബിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞതായി സ്വഹീഹ് അൽ-ബുഖാരിയിലും മുസ്ലിമിലും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ വചനം ഇതിന് ഏറ്റവും വലിയ തെളിവാണ്: "തീർച്ചയായും എനിക്കറിയാം, നീ ഉപദ്രവിക്കുകയോ ഗുണം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യാത്ത ഒരു കല്ല് മാത്രമാണെന്ന്. പ്രവാചകൻ നിന്നെ ചുംബിക്കുന്നത് ഞാൻ കണ്ടിരുന്നില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നെ ചുംബിക്കുമായിരുന്നില്ല." ഈ ചരിത്രരേഖ വ്യക്തമാക്കുന്നത് കല്ലിന് സ്വയം യാതൊരു ശക്തിയുമില്ലെന്നും, പ്രവാചകൻ കാണിച്ചു തന്ന മാതൃക (സുന്നത്ത്) പിന്തുടരുക മാത്രമാണ് വിശ്വാസികൾ ചെയ്യുന്നത് എന്നുമാണ്.
ഇസ്ലാം മതവിശ്വാസപ്രകാരമുള്ള ആചാരങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിൽ ചിലപ്പോഴൊക്കെ അടിസ്ഥാനരഹിതമായ തെറ്റായ വിവരങ്ങളും അതിശയോക്തികലർന്ന ആക്ഷേപങ്ങളും കടന്നുവരാറുണ്ട്. അത്തരത്തിലുള്ള ഒന്നാണ് കറുത്ത കല്ലിനെ (അജ്റുൽ അസ്വദ്) നക്കുന്നു എന്ന തരത്തിലുള്ള പ്രചാരണങ്ങൾ. തീർച്ചയായും, കല്ല് നക്കുന്നു എന്നെല്ലാമുള്ള വിമർശനങ്ങൾ തികച്ചും വ്യാജവും AI നിർമ്മിതിമാത്രമോ അല്ലെങ്കിൽ യാഥാർത്ഥ്യവുമായി യാതൊരു ബന്ധവുമില്ലാത്ത കെട്ടിച്ചമച്ച ആരോപണങ്ങളോ ആണ്.
ഈ വിഷയത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളും അത്തരം വിമർശനങ്ങളുടെ പൊള്ളത്തരവും പരിശോധിക്കുമ്പോൾ താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ വ്യക്തമാകും:
ആചാരങ്ങളുടെ കൃത്യമായ നിയമങ്ങളും അതിരുകളും: ഇസ്ലാം മതത്തിൽ കഅ്ബയെ വലംവെക്കുന്ന വേളയിൽ കറുത്ത കല്ലിന് നേരെ കൈ ചൂണ്ടുകയോ, സാധ്യമെങ്കിൽ അതിനെ തൊടുകയോ, അതിലേക്ക് ചുണ്ടുകൾ അടുപ്പിച്ച് ചുംബിക്കുകയോ (മൃദുവായ സ്പർശനമായി) മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്. തിക്കിലും തിരക്കിലും കല്ലിന് അരികിൽ എത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ലെങ്കിൽ ദൂരെ നിന്നു കൈകൊണ്ട് ആംഗ്യത്തിലൂടെ (ഇസ്തിലാം) ആദരവ് പ്രകടിപ്പിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. ഇതിനപ്പുറം വസ്തുക്കളെ നക്കുകയോ വികൃതമായ രീതിയിൽ ആചരിക്കുകയോ ചെയ്യുക എന്നത് ഇസ്ലാമിക നിയമങ്ങളിലോ കർമ്മശാസ്ത്രത്തിലോ ഒട്ടും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടതല്ല.
അറിവില്ലായ്മയും തെറ്റായ ചിത്രീകരണങ്ങളും: മറ്റൊരു മതത്തിന്റെയോ സംസ്കാരത്തിന്റെയോ ആചാരങ്ങളെ ആഴത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കാതെ, പുറമേ കാണുന്ന ചില ചടങ്ങുകളെ വികലമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുമ്പോഴാണ് ഇത്തരം അനാവശ്യ വിമർശനങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്. സമൂഹ മാധ്യമങ്ങളുടെയും ആധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യയുടെയും കാലത്ത് തെറ്റായ വിവരങ്ങളും കെട്ടിച്ചമച്ച കഥകളും അതിവേഗം പ്രചരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. വസ്തുതകൾ എന്താണെന്ന് അന്വേഷിക്കാതെ കേട്ടുകേൾവികളുടെയും തെറ്റായ നിർമ്മിതികളുടെയും പുറത്ത് വിശ്വാസങ്ങളെ അധിക്ഷേപിക്കുന്നത് സമൂഹത്തിൽ തെറ്റിധാരണകൾ പരത്താൻ മാത്രമേ ഉപകരിക്കൂ.
പരസ്പര ബഹുമാനവും വസ്തുതാപരമായ സമീപനവും: മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയ ആചാരങ്ങളെ വിമർശിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ പ്രമാണങ്ങളെയും ചരിത്രപരമായ സത്യങ്ങളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് ചർച്ച ചെയ്യേണ്ടത്. അല്ലാതെ ഭാവനാസൃഷ്ടികളായ കഥകളും അപവാദങ്ങളും പ്രചരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ വിശ്വാസത്തെ മോശമായി ചിത്രീകരിക്കുന്നത് ആരോഗ്യകരമായ ഒരു സംവാദമല്ല. പ്രവാചക മാതൃകയെയും ആചാരങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ അന്തസ്സത്തയെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നവർ ഇത്തരം തെറ്റായ പ്രചാരണങ്ങളെ തള്ളിക്കളയുകയും വസ്തുതകളെ വസ്തുതകളായി കാണാൻ തയ്യാറാകുകയും ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്.
ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിലും വിശ്വാസപ്രമാണങ്ങളിലും സുപ്രധാനമായ സ്ഥാനമുള്ള ഒന്നാണ് കഅ്ബയുടെ മൂലയിൽ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്ന അജറുൽ അസ്വദ് (കറുത്ത കല്ല്). ഈ കല്ലിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ഇസ്ലാമിക പ്രമാണങ്ങളിലും ചരിത്രഗ്രന്ഥങ്ങളിലും പ്രത്യേക പരാമർശങ്ങളുണ്ട്. ഭൗതികമായ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ വസ്തുക്കളിൽ നിന്നല്ല, മറിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നിറക്കപ്പെട്ട ഒന്നായാണ് ഇത് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നത്.
സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നുള്ള ഉത്ഭവം: പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദ് നബി (സ്വ) അജറുൽ അസ്വദിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് വ്യക്തമാക്കുന്ന നിരവധി ഹദീഥുകൾ പ്രമുഖ ഹദീഥ് ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ (ഉദാഹരണത്തിന് തിർമിദി പോലുള്ളവ) രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. പ്രവാചകൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞതായി നിവേദനം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: "അജറുൽ അസ്വദ് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നാണ് ഇറക്കപ്പെട്ടത്. അത് പാലിനേക്കാൾ വെളുത്തതായിരുന്നു. എന്നാൽ മനുഷ്യരുടെ പാപങ്ങളാണ് അതിനെ കറുപ്പിച്ചത്." ഈ പ്രസ്താവന കേവലം ഒരു പ്രതീകാത്മകമായ പരാമർശമെന്നതിലുപരി, ആത്മീയമായ ഒരു സത്യത്തെയാണ് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത്. മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്ന തെറ്റുകളും പാപങ്ങളും പ്രകൃതിയിലും അതിന്റെ അടയാളങ്ങളിലും ചെലുത്തുന്ന സ്വാധീനത്തെയാണ് ഇത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
ചരിത്രപരമായ നിർമ്മിതിയും പൈതൃകവും: ഇസ്ലാമിക ചരിത്രമനുസരിച്ച്, ആദാം നബി (അ) ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറക്കപ്പെട്ടതു മുതൽ ഈ കല്ലിന് പ്രത്യേക പവിത്രതയുണ്ട്. പിന്നീട് പ്രവാചകനായ ഇബ്രാഹിം നബിയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ ഇസ്മാഈൽ നബിയും ചേർന്ന് കഅ്ബ പുനർനിർമ്മിച്ചപ്പോഴാണ് അജറുൽ അസ്വദ് അതിന്റെ ഇന്നത്തെ സ്ഥാനത്ത് ഉറപ്പിച്ചുയർത്തിയത്. ലക്ഷക്കണക്കിന് തീർത്ഥാടകർ കഅ്ബയെ വലംവെക്കുമ്പോൾ ഈ കല്ലിന് നേരെ കൈ ചൂണ്ടുകയോ ചുംബിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് പ്രവാചകന്റെ ചര്യയെ പിന്തുടർന്നുകൊണ്ട് മാത്രമാണ്.
ചരിത്രത്തിലൂടെയുള്ള അതിജീവനവും സംരക്ഷണവും: നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ കടന്നുപോന്ന ഈ കല്ല് ചരിത്രത്തിൽ പലതവണ അക്രമങ്ങൾക്കും പ്രകൃതിക്ഷുഭിതങ്ങൾക്കും വിധേയമായിട്ടുണ്ട്. കാട്ടുതീ, വെള്ളപ്പൊക്കം, ചരിത്രപരമായ യുദ്ധങ്ങൾ എന്നിവയിലൂടെയെല്ലാം കല്ലിന് കേടുപാടുകൾ പറ്റിയിട്ടുണ്ട്. പ്രത്യേകിച്ചും ചരിത്രത്തിൽ കർമ്മതികൾ കഅ്ബ ആക്രമിച്ച വേളയിൽ ഈ കല്ല് കടത്തിക്കൊണ്ടുപോവുകയും വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം തിരികെ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇന്നത് വെള്ളി ഫ്രെയിമിൽ സുരക്ഷിതമായി പൊതിഞ്ഞ നിലയിലാണ് കഅ്ബയുടെ ചുമരിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
മനുഷ്യൻ ഭൗതിക വസ്തുക്കളെയോ പ്രതീകങ്ങളെയോ ആദരിക്കുന്നത് അവയിൽ നേരിട്ട് ദൈവത്തെ കാണുന്നതുകൊണ്ടല്ല; മറിച്ച് സ്രഷ്ടാവായ ദൈവത്തിന്റെ കൽപ്പനകൾ പാലിക്കാനുള്ള ഒരു മാർഗ്ഗമായിട്ടാണ്. ഇസ്ലാം മതത്തിൽ കഅ്ബ ഐക്യത്തിന്റെയും ഏകദൈവ ആരാധനയുടെയും പ്രതീകമാണ്.
ജൂതമതത്തിലൂടെയും പിന്നീട് ഇസ്ലാം, ക്രിസ്തുമതം തുടങ്ങിയ അബ്രഹാമിക മതങ്ങളിലൂടെയും രൂപപ്പെട്ട ഏകദൈവവിശ്വാസം ആരാധനാരീതികളിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു. ഇസ്ലാം പോലെയുള്ള മതങ്ങളിൽ ഏകദൈവ വിശ്വാസത്തിന് നൽകുന്ന പരമപ്രധാനമായ പ്രാധാന്യം കാരണം, ദൈവത്തിന് പങ്കാളികളെ ചേർക്കുന്നതിനെയും വിഗ്രഹാരാധനയെയും ഏറ്റവും വലിയ തെറ്റായി കാണുന്നു. ഇത് ഓരോ മതത്തിന്റെയും തത്വചിന്താപരമായ അടിത്തറയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
അതേസമയം, ഗോളാകൃതിയിലുള്ള ഭൂമിയിൽ നിന്ന് നോക്കുമ്പോൾ ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കോടിക്കണക്കിന് വിശ്വാസികൾ കഅ്ബയെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഒരേ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് തിരിയുമ്പോൾ, അത് ലോകത്തിന്റെ ഒരു കേന്ദ്രബിന്ദുവായി മാറുന്നു. ഗോളാകൃതിയിലുള്ള ഭൂമിയിൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നും ഒരു കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് ഒന്നിക്കുന്നത് ആത്മീയമായ ഐക്യത്തിന്റെ മനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ത്വവാഫും ഹറമിലെ വിശാലമായ മാതാഫും ആ ഐക്യത്തിന്റെ ഭൗതികമായ രൂപവുമാണ്.
ഒരു ചിത്രകാരന്റെ അതീവ ആഴത്തിലുള്ള ദാർശനിക കാഴ്ചപ്പാടിൽ നോക്കുമ്പോൾ, ആത്മീയതയും കലയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കൂടുതൽ വ്യക്തമാകും. മനുഷ്യ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ശാസ്ത്രത്തിന് പോലും പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത ജൈവീക പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നുണ്ട്. 'അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി' എന്ന ഉപനിഷദ് ആശയം പോലെ, പുറമേ തിരയുന്ന ദൈവത്തെ സ്വന്തം ആത്മാവിലൂടെയും ജീവനിലൂടെയും തിരിച്ചറിയുകയാണ് വേണ്ടത്. പ്രാർത്ഥന എന്നത് ആ ആന്തരിക ചൈതന്യത്തെ പ്രപഞ്ചോർജ്ജവുമായി ഒരേ ബിന്ദുവിൽ ഏകാഗ്രമാക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണ്.
തൂണിലും തുരുമ്പിലും ദൈവമുണ്ട് എന്ന് പറയുന്നതിന്റെ അർത്ഥം സർവ്വവ്യാപിയായ ആ ശക്തിയെ മനസ്സ് കൊണ്ട് അനുഭവിക്കാൻ ചിത്രങ്ങളും ശിലകളും സഹായിക്കുന്നു എന്നതാണ്. താങ്കൾ വരച്ച ദൈവങ്ങളുടെ ചിത്രങ്ങൾ പൂജാമുറിയിൽ വെച്ച് ആരാധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അതൊരു ചിത്രമെന്നതിലുപരി ഭക്തർക്ക് ഈശ്വരനിലേക്കുള്ള ഒരു വഴിമാത്രമായി മാറുന്നു. പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദ് നബി (സ്വ) തന്റെയോ മറ്റു പ്രവാചകന്മാരുടെയോ ചിത്രങ്ങൾ വരയ്ക്കുന്നതും സൂക്ഷിക്കുന്നതും കർശനമായി വിലക്കിയത്, മനുഷ്യർ ആ ചിത്രങ്ങളെ പിന്നീട് ദൈവമായി കണ്ട് ആരാധിച്ചുപോകും എന്ന മുൻകരുതൽ കൊണ്ടാണ്.
ആത്മീയ കേന്ദ്രങ്ങളിലും തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിലും ഉണ്ടാകുന്ന ജനക്കൂട്ടദുരന്തങ്ങളെ കേവലം 'ദൈവിക ശിക്ഷ' എന്ന് വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത് യാതൊരുവിധ യുക്തിക്കും നിരക്കാത്ത തെറ്റായ ചിന്ത മാത്രമാണ്. ലക്ഷക്കണക്കിന് മനുഷ്യർ ഒത്തുകൂടുന്നിടത്തെ മാനേജ്മെന്റ് പാളിച്ചകളും സുരക്ഷാ വീഴ്ചകളുമാണ് ഇത്തരം അപകടങ്ങൾക്ക് കാരണം. ജനിച്ചാൽ ഒരിക്കൽ മരിക്കുമെന്നും മൺമറയാത്തവരായി ആരുമില്ലെന്നുമുള്ള യാഥാർത്ഥ്യം ഉൾക്കൊള്ളുന്നവർക്ക് ഇത്തരം ദൗർഭാഗ്യകരമായ സംഭവങ്ങളെ ജീവിതചക്രത്തിന്റെ ഭാഗമായി കാണാൻ സാധിക്കും. മരണത്തെ ആർക്കും തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന തത്വം അംഗീകരിക്കുന്നവർക്ക് പ്രകൃതിയുടെയോ യാദൃശ്ചികതയുടെയോ നിയമങ്ങളെ ദൈവീക ശിക്ഷയായി കെട്ടിവെക്കുന്നതിൽ അർത്ഥമില്ലെന്ന് ബോധ്യപ്പെടും.
ആചാരങ്ങളിലെ ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളെച്ചൊല്ലി കലഹിക്കുന്നതിനേക്കാൾ പ്രധാനം മനുഷ്യർ തമ്മിലുള്ള സ്നേഹവും, സമൂഹത്തിലെ സമാധാനവും, സഹജീവികളോടുള്ള കാരുണ്യവുമാണ്. ബാഹ്യമായ ആചാരങ്ങളുടെയും രൂപങ്ങളുടെയും അപ്പുറത്ത്, പരസ്പര ബഹുമാനത്തോടെയും മനുഷ്യജീവന്റെ വിലയറിഞ്ഞും ഇത്തരം വിഷയങ്ങളെ സമീപിക്കുക എന്നതാണ് ഒരു സൽസമൂഹത്തിന് ആവശ്യം.
Matham.png