ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കരുത്ത് അധികാരത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയിലല്ല, ജനങ്ങളുടെ ശബ്ദത്തെ കേൾക്കാനുള്ള ഭരണകൂടത്തിന്റെ മനസ്സിലാണ്. ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും സമാധാനപരമായി പ്രതിഷേധിക്കാനുള്ള അവകാശവും ഏതൊരു ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനശിലകളാണ്. ജനങ്ങൾക്കും പ്രതിപക്ഷത്തിനും ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാനും നയങ്ങളെ വിമർശിക്കാനും ഭരണകൂടത്തോട് ഉത്തരവാദിത്തം ആവശ്യപ്പെടാനുമുള്ള അവകാശം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുമ്പോഴാണ് ജനാധിപത്യം ജീവിക്കുന്നത്. എന്നാൽ എതിർശബ്ദങ്ങളെ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ നിശ്ശബ്ദമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന നിമിഷം മുതൽ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ആത്മാവാണ് മുറിവേൽക്കുന്നത്.

നീറ്റ് പരീക്ഷയെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഉയർന്ന വിവാദങ്ങൾ രാജ്യത്തെ വിദ്യാഭ്യാസ രംഗത്തെ വലിയ പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് നയിച്ചു. ചോദ്യപേപ്പർ ചോർച്ച, പരീക്ഷയുടെ വിശ്വാസ്യതയെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയങ്ങൾ, ലക്ഷക്കണക്കിന് വിദ്യാർത്ഥികളുടെയും കുടുംബങ്ങളുടെയും ആശങ്കകൾ എന്നിവ രാജ്യവ്യാപക പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് കാരണമായി. വർഷങ്ങളോളം കഠിനാധ്വാനം ചെയ്ത് മത്സരപരീക്ഷ എഴുതുന്ന വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് പരീക്ഷാ സംവിധാനത്തിൽ വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടുന്നത് വിദ്യാഭ്യാസ വ്യവസ്ഥയുടെ തന്നെ പരാജയമാണ്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഉത്തരവാദിത്തം ആവശ്യപ്പെടുന്നതും സുതാര്യമായ അന്വേഷണം ആവശ്യപ്പെടുന്നതും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രതികരണമാണ്.

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ വസതിയിലേക്ക് നടത്തിയ പ്രതിഷേധ മാർച്ചിനിടെ ലോക്സഭാ പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് രാഹുൽ ഗാന്ധിയെ ഡൽഹി പൊലീസ് തടയുകയും ബലമായി വലിച്ചിഴച്ച് നീക്കുകയും ചെയ്ത സംഭവം ദേശീയതലത്തിൽ ചർച്ചയായത്. ഒരു വ്യക്തിയെന്ന നിലയിലോ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ നേതാവെന്ന നിലയിലോ മാത്രമല്ല, രാജ്യത്തെ പ്രധാന പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ പാർലമെന്ററി നേതാവെന്ന നിലയിലും ഈ സംഭവത്തെ വിലയിരുത്തേണ്ടതുണ്ട്. നിയമവും ക്രമവും പാലിക്കേണ്ടത് പൊലീസിന്റെ കടമയാണ്. എന്നാൽ ആ നിയമം നടപ്പാക്കുന്ന രീതിയും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ആത്മാവിനോട് ചേർന്നതാകണം. അനാവശ്യമായ ബലപ്രയോഗം നിയമത്തിന്റെ ശക്തിയെ അല്ല, അധികാരത്തിന്റെ അസഹിഷ്ണുതയെയാണ് പ്രകടമാക്കുന്നത്.

ജനാധിപത്യത്തിൽ ഭരണകൂടവും പ്രതിപക്ഷവും പരസ്പരം ശത്രുക്കളല്ല. ജനങ്ങളുടെ വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന രണ്ട് പ്രധാന സംവിധാനങ്ങളാണ് അവ. ഭരണകൂടത്തിന്റെ തീരുമാനങ്ങളെ വിമർശിക്കുകയും ജനങ്ങളുടെ ആശങ്കകൾ അധികാരകേന്ദ്രങ്ങളിലെത്തിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നത് പ്രതിപക്ഷത്തിന്റെ ഭരണഘടനാപരമായ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. ആ ഉത്തരവാദിത്തം നിർവഹിക്കുന്നവരെ ശാരീരികമായി തടയുകയോ അപമാനിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നത് ആരോഗ്യകരമായ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ ലക്ഷണമല്ല.ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 19 ഓരോ പൗരനും അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യവും സമാധാനപരമായി ഒത്തുചേരാനുള്ള അവകാശവും നൽകുന്നുണ്ട്. ഈ അവകാശങ്ങൾ ഭരണകൂടത്തിന്റെ ഔദാര്യമല്ല; ജനങ്ങൾക്കുള്ള ഭരണഘടനാപരമായ ഉറപ്പുകളാണ്. നിയമപരമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകാമെങ്കിലും, അവ ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന തരത്തിലാകരുത്. പ്രതിഷേധങ്ങളെ കേൾക്കുകയും സംവദിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടിടത്ത് ബലപ്രയോഗം മുൻനിർത്തുന്നത് ഭരണഘടനയുടെ ആത്മാവിനോട് യോജിക്കുന്ന സമീപനമല്ല.

വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ഭാവിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളിൽ ഉയരുന്ന പ്രതിഷേധങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കാരണം അത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയുടെ മാത്രം വിഷയമല്ല; രാജ്യത്തിന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കയാണ്. നീറ്റ് പരീക്ഷയെ സംബന്ധിച്ച വിവാദങ്ങൾ വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ആത്മവിശ്വാസത്തെ തന്നെ ബാധിച്ചു. അത്തരമൊരു സാഹചര്യത്തിൽ ഭരണകൂടം ചെയ്യേണ്ടത് പ്രതിഷേധക്കാരെ തടയുകയല്ല; ആരോപണങ്ങൾ സുതാര്യമായി അന്വേഷിക്കുകയും ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസം വീണ്ടെടുക്കുകയും ചെയ്യുകയാണ്.

അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളെ ദേശവിരുദ്ധതയായി ചിത്രീകരിക്കുകയും എതിർശബ്ദങ്ങളെ നിയമത്തിന്റെ പേരിൽ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രവണത ഒരു ജനാധിപത്യത്തിനും ഗുണകരമല്ല. വിമർശനം കേൾക്കാൻ തയ്യാറാകുന്ന ഭരണകൂടമാണ് കൂടുതൽ ശക്തമായത്. തെറ്റുകൾ സമ്മതിക്കാനും തിരുത്താനും തയ്യാറാകുന്നതാണ് ജനകീയ നേതൃത്വത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ അടയാളം. അധികാരം വിമർശനങ്ങളെ ഭയക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ ജനാധിപത്യം ദുർബലമാകുന്നു.ഇന്ത്യയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യസമര ചരിത്രം തന്നെ സമാധാനപരമായ പ്രതിഷേധങ്ങളുടെ ചരിത്രമാണ്. മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ സത്യാഗ്രഹം മുതൽ സാമൂഹിക നീതിക്കായുള്ള വിവിധ ജനകീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ വരെ, മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നത് പ്രതിഷേധങ്ങളായിരുന്നു. പ്രതിഷേധത്തെ കുറ്റകൃത്യമായി കാണുന്ന സമീപനം ചരിത്രത്തിൽ നിന്ന് ഒന്നും പഠിച്ചിട്ടില്ലെന്നതിന് തെളിവാണ്. ജനങ്ങളുടെ ശബ്ദം കേൾക്കാതെ മുന്നോട്ട് പോകുന്ന ഭരണകൂടങ്ങൾ ദീർഘകാലം ജനവിശ്വാസം നിലനിർത്തിയിട്ടില്ല.

പൊലീസ് സംവിധാനം രാഷ്ട്രീയ നിഷ്പക്ഷത കാത്തുസൂക്ഷിക്കേണ്ട സ്ഥാപനമാണ്. നിയമം നടപ്പാക്കുമ്പോൾ അധികാരത്തിന്റെ ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങൾക്കനുസരിച്ചല്ല, ഭരണഘടനയുടെ തത്വങ്ങൾക്കനുസരിച്ചാണ് പ്രവർത്തിക്കേണ്ടത്. പ്രതിഷേധങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കേണ്ട സാഹചര്യം ഉണ്ടായാലും അത് മാന്യതയോടെയും പരമാവധി സംയമനത്തോടെയും ആയിരിക്കണം. ജനങ്ങളെ ശത്രുക്കളായി കാണുന്ന സമീപനം പൊലീസിനോടുള്ള വിശ്വാസവും കുറയ്ക്കും.ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി അതിന്റെ ബഹുസ്വരതയാണ്. വ്യത്യസ്ത രാഷ്ട്രീയ ആശയങ്ങളും മതങ്ങളും ഭാഷകളും സംസ്കാരങ്ങളും ഒരുമിച്ച് നിലനിൽക്കുന്ന രാജ്യമാണ് ഇന്ത്യ. ഈ വൈവിധ്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനാണ് ഭരണഘടന രൂപകൽപ്പന ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. അഭിപ്രായ വ്യത്യാസങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നത് ദേശീയ ഐക്യത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുകയല്ല, മറിച്ച് ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ കൂടുതൽ അകലം സൃഷ്ടിക്കുകയാണ് ചെയ്യുക.

ജനാധിപത്യത്തിൽ എതിർശബ്ദങ്ങൾ ശത്രുവല്ല; തിരുത്തലിന്റെ അവസരമാണ്.

ഒരു ഭരണകൂടത്തിന്റെ ജനാധിപത്യബോധം വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത് അത് വിമർശനങ്ങളോട് എങ്ങനെ പ്രതികരിക്കുന്നു എന്നതിലൂടെയാണ്. പ്രശംസകളെ സ്വീകരിക്കുക എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ വിമർശനങ്ങളെ കേൾക്കുകയും അവയ്ക്ക് മറുപടി നൽകുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പരീക്ഷ. അധികാരം എന്നും ജനങ്ങളുടെ അംഗീകാരത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്. അതുകൊണ്ട് ജനങ്ങളുടെ ചോദ്യങ്ങളെയും പ്രതിഷേധങ്ങളെയും ബഹുമാനിക്കേണ്ടത് ഭരണകൂടത്തിന്റെ കടമയാണ്.

നീറ്റ് പരീക്ഷാ വിവാദം വിദ്യാഭ്യാസ സംവിധാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശ്വാസം വീണ്ടെടുക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത വീണ്ടും ഓർമ്മപ്പെടുത്തുന്നു. അതോടൊപ്പം, ഈ വിഷയത്തിൽ പ്രതിഷേധിക്കുന്നവരോടുള്ള സമീപനം ഭരണകൂടത്തിന്റെ ജനാധിപത്യ പ്രതിബദ്ധതയെയും പരിശോധിക്കുന്നു. നിയമം നടപ്പാക്കുന്നതും ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്നതും ഒരുപോലെ നിർവഹിക്കാനാകണം. അതാണ് ഭരണഘടന ആവശ്യപ്പെടുന്നത്.

ജനാധിപത്യം തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ കൊണ്ടുമാത്രം നിലനിൽക്കുന്നതല്ല.

അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം, പ്രതിഷേധാവകാശം, ബഹുസ്വരത, സംവാദം, ഭരണഘടനയോടുള്ള ആദരവ് എന്നിവ ചേർന്നാണ് ജനാധിപത്യം പൂർണമാകുന്നത്. പ്രതിഷേധങ്ങളെ വലിച്ചിഴച്ച് അവസാനിപ്പിക്കാമെങ്കിലും ജനങ്ങളുടെ ചോദ്യങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കാനാവില്ല. അധികാരം താൽക്കാലികമാണ്; ഭരണഘടനയും ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളും ശാശ്വതമായിരിക്കണം. അതുകൊണ്ട് സമാധാനപരമായ പ്രതിഷേധങ്ങളെ ബഹുമാനിക്കുകയും പൗരാവകാശങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുകയും ബഹുസ്വര ഇന്ത്യയുടെ ആത്മാവിനെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നത് ഏത് ഭരണകൂടത്തിന്റെയും അനിവാര്യ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്. പ്രതിഷേധത്തെ അടിച്ചമർത്തുന്ന ഓരോ നടപടിയും ജനാധിപത്യത്തിന്റെ നെഞ്ചിൽ വീഴുന്ന മറ്റൊരു മുറിവാണെന്ന് അധികാരകേന്ദ്രങ്ങൾ തിരിച്ചറിയേണ്ട സമയം അതിക്രമിച്ചിരിക്കുന്നു.