ജൂലൈ 5 മലയാളിക്ക് ഒരു ഓർമ്മദിനം മാത്രമല്ല. മലയാള ഭാഷയെ സ്നേഹിക്കുന്ന ഓരോരുത്തരും ഹൃദയത്തോട് ചേർത്തുവെക്കുന്ന ഒരു പേരിനെ ഓർക്കുന്ന ദിവസമാണ് അത്. വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീർ എന്ന മനുഷ്യനെയും എഴുത്തുകാരനെയും ഓർക്കുന്ന ദിവസം. കാലം മാറിയിട്ടും തലമുറകൾ മാറിയിട്ടും വായനക്കാരുടെ മനസ്സിൽ തന്റെ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെടാതെ നിലകൊള്ളുന്ന അപൂർവ സാഹിത്യകാരനാണ് ബഷീർ.

മലയാള സാഹിത്യത്തിൽ നിരവധി പ്രതിഭകൾ കടന്നുപോയിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ ഭാഷയിൽ അസാധാരണമായ സാഹിത്യം സൃഷ്ടിച്ച എഴുത്തുകാരനെ തേടിയാൽ നമ്മൾ ബഷീറിലെത്തും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ വായിക്കുമ്പോൾ അത് ഒരു സാഹിത്യ സൃഷ്ടിയാണെന്ന് തോന്നാറില്ല. മറിച്ച്, നമ്മുടെ വീട്ടുമുറ്റത്തോ അയൽവീട്ടിലോ ഇരുന്ന് ആരോ ജീവിതത്തിന്റെ കഥ പറഞ്ഞുതരുന്നതുപോലെ തോന്നും. അതാണ് ബഷീറിന്റെ എഴുത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി.

ബഷീറിനെ മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം അറിയണം. പുസ്തകങ്ങളിൽ മാത്രം ജീവിച്ച ഒരാളായിരുന്നില്ല അദ്ദേഹം. ജീവിതത്തെ നേരിട്ട് അനുഭവിച്ച മനുഷ്യനായിരുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ ഭാഗമായി ജയിലിൽ കഴിയേണ്ടി വന്നു. നാടുവിട്ടു സഞ്ചരിച്ചു. പട്ടിണിയും ദാരിദ്ര്യവും അനുഭവിച്ചു. ഇന്ത്യയുടെ പല ഭാഗങ്ങളിലൂടെയും മനുഷ്യരുടെ ജീവിതം കണ്ടു. ആ അനുഭവങ്ങളാണ് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥകളായി മാറിയത്. അതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥാപാത്രങ്ങൾ കൃത്രിമമായി തോന്നാത്തത്. അവർ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യരായി വായനക്കാരന്റെ മുന്നിൽ എത്തുന്നത്.ബഷീറിന്റെ സാഹിത്യം മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെ സാഹിത്യമാണ്. അദ്ദേഹം കഥാപാത്രങ്ങളെ വിധിച്ചില്ല. കുറ്റപ്പെടുത്തി മാറ്റിനിർത്തിയില്ല. അവരുടെ കുറവുകളോടെയും തെറ്റുകളോടെയും സ്വപ്നങ്ങളോടെയും സ്നേഹിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തിൽ ഒരു പ്രത്യേക ചൂടുണ്ട്. വായനക്കാരനെ ചേർത്ത് പിടിക്കുന്ന ഒരുതരം ആത്മീയത അതിലുണ്ട്.

പാത്തുമ്മയുടെ ആട് എന്ന കൃതി മലയാള സാഹിത്യത്തിലെ ഒരു അത്ഭുതമാണ്. ഒരു വീട്ടിലെ സാധാരണ ജീവിതം എത്ര മനോഹരമായി സാഹിത്യമായി മാറാമെന്ന് ആ പുസ്തകം തെളിയിക്കുന്നു. ആ വീട്ടിലെ വഴക്കുകളും തമാശകളും സ്നേഹവും ദാരിദ്ര്യവും ഇന്നും വായനക്കാരനെ ചിരിപ്പിക്കുകയും ചിന്തിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒരു ആട് പോലും സാഹിത്യത്തിലെ പ്രധാന കഥാപാത്രമാകാമെന്ന് തെളിയിച്ച എഴുത്തുകാരനാണ് ബഷീർ.
ന്റുപ്പുപ്പാക്കൊരാനേണ്ട്രണ്ട് എന്ന കൃതി വായിക്കുമ്പോൾ നമ്മൾ പൊട്ടിച്ചിരിക്കും. എന്നാൽ ആ ചിരിയുടെ പിന്നിൽ സമൂഹത്തിന്റെ യാഥാർഥ്യങ്ങളുണ്ട്. പൊള്ളയായ അഭിമാനങ്ങളും അന്ധവിശ്വാസങ്ങളും കാലഹരണപ്പെട്ട ചിന്തകളും നർമ്മത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ അദ്ദേഹം വിമർശിക്കുന്നു. വായനക്കാരനെ മുറിവേൽപ്പിക്കാതെ ചിന്തിപ്പിക്കുന്ന അപൂർവ കഴിവ് ബഷീറിനുണ്ടായിരുന്നു.

ബാല്യകാലസഖി മലയാളിയുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഇന്നും ജീവിക്കുന്ന കൃതിയാണ്. മജീദും സുഹ്റയും സാഹിത്യ കഥാപാത്രങ്ങൾ മാത്രമല്ല; മലയാളിയുടെ വികാരലോകത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. പ്രണയത്തിന്റെ നിഷ്കളങ്കതയും ജീവിതത്തിന്റെ ക്രൂര യാഥാർഥ്യങ്ങളും ഒരുപോലെ അതിൽ കാണാം. ആ കഥ അവസാനിക്കുമ്പോൾ വായനക്കാരന്റെ മനസ്സിലും ഒരു ശൂന്യത ബാക്കിയാകും. അതാണ് മഹത്തായ സാഹിത്യത്തിന്റെ അടയാളം.മതിലുകൾ മറ്റൊരു വിസ്മയമാണ്. ഒരു മതിലിന്റെ ഇരുവശങ്ങളിലായി കഴിയുന്ന രണ്ട് മനുഷ്യരുടെ കഥയിലൂടെ പ്രണയത്തിന്റെ പുതിയ ഭാഷയാണ് ബഷീർ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. കാണാതെ സ്നേഹിക്കാനും സ്പർശിക്കാതെ ഹൃദയങ്ങൾ തമ്മിൽ സംസാരിക്കാനും കഴിയുമെന്ന് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു.
ശബ്ദങ്ങൾ പോലുള്ള കൃതികൾ വായിക്കുമ്പോൾ ബഷീറിന്റെ മറ്റൊരു മുഖം കാണാം. യുദ്ധവും മനുഷ്യവേദനയും മാനസിക സംഘർഷങ്ങളും അതിൽ ശക്തമായി പ്രതിഫലിക്കുന്നു. ചിരിയുടെ എഴുത്തുകാരൻ മാത്രമല്ല, മനുഷ്യ മനസ്സിന്റെ ആഴങ്ങൾ അറിയുന്ന എഴുത്തുകാരൻ കൂടിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം.

ബഷീറിന്റെ ഭാഷയെക്കുറിച്ച് പ്രത്യേകം പറയേണ്ടതുണ്ട്. സാഹിത്യം വലിയ വാക്കുകളുടെ ലോകമാണെന്ന ധാരണയെ അദ്ദേഹം തകർത്തു. സാധാരണ മനുഷ്യർ സംസാരിക്കുന്ന ഭാഷയെ സാഹിത്യത്തിന്റെ ഭാഷയാക്കി. അതുകൊണ്ടാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ പണ്ഡിതർക്കും സാധാരണ വായനക്കാർക്കും ഒരുപോലെ പ്രിയപ്പെട്ടതായത്. സാഹിത്യത്തെ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അകറ്റാതെ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ച എഴുത്തുകാരനാണ് ബഷീർ.ഇന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ ബഷീറിനെ വായിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത കൂടുതൽ വർധിച്ചിരിക്കുകയാണ്. സാങ്കേതിക വിദ്യ വളരുന്നു. മനുഷ്യർ തമ്മിലുള്ള ആശയവിനിമയം വർധിക്കുന്നു. എന്നാൽ മനസ്സിലാക്കലുകൾ കുറയുന്നു. സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിൽ സുഹൃത്തുക്കൾ വർധിക്കുമ്പോൾ യഥാർഥ മനുഷ്യബന്ധങ്ങൾ കുറയുന്നു. ഇത്തരമൊരു സമയത്ത് ബഷീറിന്റെ എഴുത്തുകൾ നമ്മെ വീണ്ടും മനുഷ്യരാക്കുന്നു. മറ്റൊരാളുടെ വേദന മനസ്സിലാക്കാൻ പഠിപ്പിക്കുന്നു. മനുഷ്യനെ മതത്തിന്റെയോ ജാതിയുടെയോ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയോ കണ്ണിലൂടെ മാത്രം കാണാതെ മനുഷ്യനായി കാണാൻ പഠിപ്പിക്കുന്നു.

ബഷീറിന്റെ കൃതികൾ പലതവണ വായിക്കാനുള്ള പ്രത്യേകതയും അതുതന്നെയാണ്. ഓരോ വായനയിലും പുതിയ അർഥങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ സാധിക്കും. ഒരു നല്ല പുസ്തകം വായനക്കാരനെ മാറ്റുമെന്ന് പറയാറുണ്ട്. ബഷീറിന്റെ പുസ്തകങ്ങൾ അതിന് തെളിവാണ്. എത്ര തവണ വായിച്ചാലും പുതിയൊരു ചിരിയും പുതിയൊരു ചിന്തയും പുതിയൊരു തിരിച്ചറിവും അതിൽ നിന്ന് ലഭിക്കും.എന്റെ സ്വന്തം വായനാനുഭവത്തിലും ബഷീർ ഒരു പ്രത്യേക സാന്നിധ്യമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പല പുസ്തകങ്ങളും ഒരുപാട് തവണ വായിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഓരോ തവണയും പുതിയൊരു അനുഭവം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചില ഭാഗങ്ങൾ വായിക്കുമ്പോൾ അറിയാതെ ചിരി വരും. ചില ഭാഗങ്ങൾ വായിക്കുമ്പോൾ കണ്ണുകൾ നിറയും. ചില കഥാപാത്രങ്ങൾ സ്വന്തം വീട്ടിലുള്ളവരെപ്പോലെ തോന്നും. അതാണ് ബഷീറിന്റെ മാന്ത്രികത.

പുസ്തകങ്ങൾ വായിക്കാത്തവരെയും വായനയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന എഴുത്തുകാരനാണ് ബഷീർ. സാഹിത്യത്തെ ഭയക്കുന്നവർക്കുപോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ പ്രിയപ്പെട്ടവയാണ്. കാരണം അവിടെ കൃത്രിമത്വമില്ല. ജീവിതമുണ്ട്. മനുഷ്യരുണ്ട്. സ്നേഹമുണ്ട്.
ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ മഹത്വം അളക്കുന്നത് അതിന്റെ കെട്ടിടങ്ങൾ കൊണ്ടല്ല; അത് സൃഷ്ടിച്ച മനുഷ്യർ കൊണ്ടാണ്. ആ അർഥത്തിൽ മലയാള സമൂഹത്തിന്റെ അഭിമാനമാണ് ബഷീർ. ഭാഷയുടെ അതിരുകൾ കടന്ന് ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് അദ്ദേഹം എത്തി. എന്നാൽ എത്ര ഉയരങ്ങളിലെത്തിയാലും അദ്ദേഹം സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ എഴുത്തുകാരനായി തന്നെ തുടർന്നു.

ബഷീറിനെ ഓർക്കുമ്പോൾ ഒരു സാഹിത്യകാരനെ മാത്രം ഓർക്കരുത്. മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെ ഒരു വലിയ പാഠത്തെയും ഓർക്കണം. ചിരിയുടെ വിലയും സ്നേഹത്തിന്റെ മഹത്വവും ലാളിത്യത്തിന്റെ സൗന്ദര്യവും ഓർക്കണം. മനുഷ്യനെ മനുഷ്യനായി കാണാനുള്ള കാഴ്ചപ്പാടും ഓർക്കണം.ചില എഴുത്തുകാർ പുസ്തകങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നു. ചിലർ ചരിത്രത്തിൽ ജീവിക്കുന്നു. എന്നാൽ ചിലർ മനുഷ്യരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നു. ബഷീർ അത്തരമൊരു എഴുത്തുകാരനാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ കാലം കടന്നുപോകുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസക്തി കുറയുന്നില്ല. മറിച്ച് വർധിക്കുകയാണ്.ബഷീറിനെ വായിക്കുന്നത് ഒരു എഴുത്തുകാരനെ വായിക്കുന്നതല്ല; മനുഷ്യനെ വായിക്കലാണ്. ജീവിതത്തെ വായിക്കലാണ്. സ്നേഹത്തെ വായിക്കലാണ്.