ഓരോ വർഷവും ജൂൺ 5 ലോക പരിസ്ഥിതി ദിനമായി ആചരിക്കപ്പെടുന്നു. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുകയും പ്രകൃതിയോടുള്ള മനുഷ്യന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ഓർമ്മിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെയാണ് ഈ ദിനം ലോകമെമ്പാടും ആചരിക്കുന്നത്. വിദ്യാലയങ്ങൾ, കോളജുകൾ, മദ്റസകൾ, സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ, സാമൂഹിക സംഘടനകൾ, രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ തുടങ്ങി വിവിധ മേഖലകളിൽ പരിസ്ഥിതി ദിനാചരണ പരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. വൃക്ഷത്തൈ നടീൽ, ശുചീകരണ യജ്ഞങ്ങൾ, ബോധവത്കരണ ക്ലാസുകൾ, സെമിനാറുകൾ, റാലികൾ എന്നിവ ഈ ദിനത്തിന്റെ ഭാഗമായി നടക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ ഒരു ദിവസം നടത്തുന്ന ആഘോഷങ്ങളും ചടങ്ങുകളും കൊണ്ട് മാത്രം പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം സാധ്യമാകുമോ എന്ന ചോദ്യം നാം ആത്മാർത്ഥമായി ചിന്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ജൂൺ 5-ന് ഒരു ചെടി നട്ടതുകൊണ്ട് പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം പൂർത്തിയാകുന്നില്ല. യഥാർത്ഥത്തിൽ അന്നാണ് നമ്മുടെ ഉത്തരവാദിത്തം ആരംഭിക്കുന്നത്. ഒരു തൈ നട്ടുപിടിപ്പിക്കാൻ ഏതാനും മിനിറ്റുകൾ മതി. എന്നാൽ ആ തൈ വളർന്ന് തണൽ നൽകുന്ന വൃക്ഷമാകാൻ വർഷങ്ങളുടെ കരുതലും പരിചരണവും ആവശ്യമാണ്. വെള്ളം നൽകുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും വളരാൻ അനുയോജ്യമായ സാഹചര്യം ഒരുക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് ആ തൈയുടെ ജീവിതം സുരക്ഷിതമാകുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ചെടി നടുന്നതിനെക്കാൾ വലിയ കാര്യമാണ് ചെടിയെ വളർത്തുന്നത്.

ഇന്ന് പരിസ്ഥിതി ദിനം പലപ്പോഴും ഒരു ചടങ്ങായി ചുരുങ്ങിപ്പോകുന്ന അവസ്ഥയാണ് കാണുന്നത്. പൊതുപരിപാടികളിൽ നൂറുകണക്കിന് തൈകൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തപ്പെടുന്നു. വാർത്തകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു. സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിൽ പോസ്റ്റുകൾ നിറയുന്നു. എന്നാൽ ഏതാനും ആഴ്ചകൾക്കുശേഷം ആ തൈകളിൽ എത്ര എണ്ണം ജീവനോടെ നിലനിൽക്കുന്നു എന്ന ചോദ്യം അധികമാരും ചോദിക്കാറില്ല. പല സ്ഥലങ്ങളിലും വെള്ളം ലഭിക്കാതെയും സംരക്ഷണം കിട്ടാതെയും തൈകൾ നശിച്ചുപോകുന്നു. അങ്ങനെ സംഭവിക്കുമ്പോൾ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം നഷ്ടമാകുന്നു.

ഒരു വൃക്ഷം വെറും സസ്യമല്ല. അത് ജീവന്റെ ഉറവിടമാണ്. മനുഷ്യൻ ശ്വസിക്കുന്ന ഓക്സിജന്റെ വലിയൊരു പങ്ക് വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. അന്തരീക്ഷത്തിലെ കാർബൺ ഡയോക്സൈഡ് ആഗിരണം ചെയ്ത് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ ആഘാതം കുറയ്ക്കുന്നതിൽ വൃക്ഷങ്ങൾക്ക് നിർണായക പങ്കുണ്ട്. മണ്ണൊലിപ്പ് തടയാനും ഭൂഗർഭ ജലസമ്പത്ത് നിലനിർത്താനും മഴയുടെ സന്തുലിതാവസ്ഥ സംരക്ഷിക്കാനും ജൈവവൈവിധ്യം നിലനിർത്താനും വൃക്ഷങ്ങൾ സഹായിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടാണ് ഒരു വൃക്ഷം നട്ടുപിടിപ്പിക്കുന്നത് ഭാവിയിലേക്കുള്ള നിക്ഷേപമാണെന്ന് പറയുന്നത്.

ലോകം ഇന്ന് ഗുരുതരമായ പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധികളിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നത്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം എന്നത് പുസ്തകങ്ങളിൽ മാത്രം വായിക്കുന്ന വിഷയമല്ല. അത് നമ്മുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായിക്കഴിഞ്ഞു. മുമ്പെങ്ങുമില്ലാത്ത വിധം ചൂട് വർധിക്കുന്നു. അപ്രതീക്ഷിതമായ മഴയും വെള്ളപ്പൊക്കവും പതിവാകുന്നു. ചില പ്രദേശങ്ങൾ കടുത്ത വരൾച്ച നേരിടുമ്പോൾ മറ്റുചില പ്രദേശങ്ങൾ അതിശക്തമായ മഴയുടെ ദുരിതം അനുഭവിക്കുന്നു. പ്രകൃതിയുടെ ഈ അസന്തുലിതാവസ്ഥ മനുഷ്യന്റെ അമിത ഇടപെടലുകളുടെ ഫലമാണെന്ന് ശാസ്ത്രലോകം ആവർത്തിച്ച് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകുന്നുണ്ട്.

കേരളവും ഈ പ്രതിസന്ധികളിൽ നിന്ന് മുക്തമല്ല. 2018-ലെയും തുടർന്നുള്ള വർഷങ്ങളിലെയും പ്രളയങ്ങളും ഉരുൾപൊട്ടലുകളും നമ്മുടെ വികസന കാഴ്ചപ്പാടുകളെ ചോദ്യം ചെയ്ത സംഭവങ്ങളായിരുന്നു. കുന്നുകൾ ഇടിച്ചുനിരത്തുകയും തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ നികത്തുകയും നദീതീരങ്ങൾ കൈയേറുകയും വനങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ പ്രകൃതി അതിന്റെ മറുപടി നൽകുകയായിരുന്നു. വികസനം ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ പ്രകൃതിയെ നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള വികസനം ഒടുവിൽ മനുഷ്യന്റെ നിലനിൽപ്പിനെ തന്നെ അപകടത്തിലാക്കും.

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങളുടെ മാത്രം ഉത്തരവാദിത്തമല്ല. ഓരോ പൗരന്റെയും കടമയാണ്. വീട്ടിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന ചെറിയ മാറ്റങ്ങൾ പോലും വലിയ ഫലങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കും. വെള്ളം പാഴാക്കാതിരിക്കുക, പ്ലാസ്റ്റിക് ഉപയോഗം കുറയ്ക്കുക, മാലിന്യങ്ങൾ വലിച്ചെറിയാതിരിക്കുക, ജൈവമാലിന്യങ്ങൾ ശാസ്ത്രീയമായി സംസ്കരിക്കുക, മഴവെള്ള സംഭരണം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക തുടങ്ങിയ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. പരിസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധം ഒരു ദിനാചരണത്തിലല്ല, ജീവിതശൈലിയിലാണ് പ്രതിഫലിക്കേണ്ടത്.

ജലസംരക്ഷണം ഇന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആവശ്യങ്ങളിലൊന്നാണ്. മഴ ധാരാളം ലഭിക്കുന്ന കേരളത്തിൽ പോലും വേനൽക്കാലത്ത് കുടിവെള്ള ക്ഷാമം അനുഭവിക്കേണ്ടിവരുന്നു. കുളങ്ങളും തോടുകളും നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പാടശേഖരങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നു. ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ അളവ് കുറഞ്ഞുവരുന്നു. മഴവെള്ളം ഭൂമിയിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലാനുള്ള വഴികൾ മനുഷ്യൻ തന്നെ അടച്ചുപൂട്ടിയിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ ഫലമാണ് ഇന്ന് പല പ്രദേശങ്ങളിലും അനുഭവപ്പെടുന്ന ജലദൗർലഭ്യം. അതുകൊണ്ട് വൃക്ഷസംരക്ഷണത്തോടൊപ്പം ജലസംരക്ഷണവും പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ കേന്ദ്രവിഷയമാകണം.

പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിൽ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ട്. വിദ്യാർത്ഥികൾക്കിടയിൽ പ്രകൃതിസ്നേഹം വളർത്തിയെടുക്കേണ്ടത് കാലത്തിന്റെ ആവശ്യമാണ്. ഒരു ചെടി നട്ടുകൊടുക്കുന്നതിനേക്കാൾ അതിനെ പരിപാലിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം കുട്ടികളിൽ വളർത്തിയെടുക്കുകയാണ് പ്രധാനമായും ചെയ്യേണ്ടത്. പരിസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് പുസ്തകങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങരുത്. സ്കൂൾ പരിസരങ്ങളിലെ ഹരിതവൽക്കരണ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെയും ജൈവകൃഷിയിലൂടെയും ജലസംരക്ഷണ പദ്ധതികളിലൂടെയും അത് ജീവിതാനുഭവമാക്കണം.

മതസ്ഥാപനങ്ങൾക്കും സാമൂഹിക സംഘടനകൾക്കും ഈ രംഗത്ത് വലിയ പങ്കുവഹിക്കാനാകും. എല്ലാ മതങ്ങളും പ്രകൃതിയോടുള്ള കരുതലിനെയും ജീവജാലങ്ങളോടുള്ള കരുണയെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഭൂമി മനുഷ്യന് സ്വന്തമല്ലെന്നും ഭാവിതലമുറകൾക്കായി സംരക്ഷിക്കേണ്ട അമാനത്താണെന്നും സമൂഹത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ ഇത്തരം സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് കഴിയും. പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം ഒരു രാഷ്ട്രീയ വിഷയമോ സാമൂഹിക പ്രവർത്തനമോ മാത്രമല്ല; അത് ധാർമിക ഉത്തരവാദിത്തം കൂടിയാണ്.

സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങൾ കൂടുതൽ ശക്തമായ ഇടപെടലുകൾ നടത്തേണ്ടതുണ്ട്. വനനശീകരണത്തിനെതിരായ നടപടികൾ കർശനമാക്കണം. ജലാശയങ്ങളും തണ്ണീർത്തടങ്ങളും സംരക്ഷിക്കണം. നഗരാസൂത്രണത്തിൽ പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ സമീപനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കണം. വികസന പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കുമ്പോൾ പരിസ്ഥിതി ആഘാതങ്ങളെ ഗൗരവമായി പരിഗണിക്കണം. പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കാതെ ഒരു സമൂഹത്തിനും ദീർഘകാല പുരോഗതി കൈവരിക്കാൻ കഴിയില്ല.ഒരു ദിവസം ചെടി നട്ടതുകൊണ്ട് ആ ഉത്തരവാദിത്തം നിറവേറുന്നില്ല. ആ ചെടി വളരുന്നതുവരെ അതിനെ ചേർത്ത് പിടിക്കുമ്പോഴാണ് യഥാർത്ഥ പരിസ്ഥിതി ദിനം ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നത്.

ജൂൺ 5 ഒരു തീയതി മാത്രമാണ്. എന്നാൽ പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം വർഷത്തിലെ 365 ദിവസങ്ങളിലുമുള്ള ഒരു കടമയാണ്. ചെടി നട്ട ദിവസം മാത്രമല്ല, അതിന് വെള്ളമൊഴിക്കുന്ന ഓരോ ദിവസവും പരിസ്ഥിതി ദിനമാണ്. അതിനെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഓരോ നിമിഷവും പ്രകൃതിയോടുള്ള ആദരവാണ്. അതിനാൽ ഈ പരിസ്ഥിതി ദിനത്തിൽ നാം ഒരു ചെടി നട്ടുപിടിപ്പിക്കാം. അതോടൊപ്പം അതിനെ വളർത്താമെന്നും സംരക്ഷിക്കാമെന്നും പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യാം. കാരണം ഒരു ചെടി നട്ടാൽ മാത്രം പോരാ; അത് വൃക്ഷമാകുന്നതുവരെ ചേർത്ത് പിടിക്കുമ്പോഴാണ് പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം യാഥാർഥ്യമാകുന്നത്.