പൂരപ്പറമ്പിലെ കുലപതിയായ ആലിന്റെ തണൽ പടർത്തിയ വിസ്തൃതിയിൽ, ചന്ദ്രിക വിധിരേഖകൾ മാഞ്ഞുപോയ ഒരു ശില്പം പോലെ അമർന്നിരുന്നു. ആകാശത്തിന്റെ നീലക്കണ്ണുകളിൽ നിന്നും പൊഴിഞ്ഞു വീണ ഇന്നലത്തെ മഴത്തുള്ളികൾ മണ്ണിൽ ലയിച്ചിട്ടും, അവളുടെ ആത്മാവിൽ അവ ഒരു നിർത്താത്ത വിലാപം പോലെ പെയ്തുകൊണ്ടേയിരുന്നു. ദേഹമാസകലം നീറ്റലാണ്. ഒരു ആധുനിക മനുഷ്യന്റെ ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളെയും ദാർശനികമായ ശൂന്യതയെയും പേറുന്നവളാണ് ചന്ദ്രിക. അവൾ കേവലം ഒരു ഇരയല്ല; മറിച്ച്, ഉടൽ കൊണ്ട് മണ്ണിലും മനസ്സ് കൊണ്ട് ആകാശത്തിലും സഞ്ചരിക്കാൻ വിധിക്കപ്പെട്ട ഒരു മിഥ്യ.

ഭൂമിയുടെ ഗർഭപാത്രത്തിലേക്ക് ആഴ്ന്നിറങ്ങിയ ആലിന്റെ വേരുകൾ പോലെ, അവളുടെ അസ്ഥിമജ്ജകളിലേക്ക് വേദനയുടെ തന്ത്രികൾ പടർന്നുകയറിക്കൊണ്ടിരുന്നു. കമ്പനി കോലായിലെ ആ ശൂന്യതയിൽ തളർന്നുകിടക്കുമ്പോൾ, പുറത്ത് വേലിപ്പടർപ്പുകളിൽ ലൻറാന പൂക്കൾ വന്യമായ ഒരു നൃത്തത്തിലേർപ്പെട്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു. നാട്ടുഭാഷയിൽ 'തേവിടിശ്ശി പൂവ്' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ സസ്യം, ആധുനികതയുടെ പടികടന്നെത്തിയ അധിനിവേശത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. ചന്ദ്രികയുടെ ജീവിതവും ആ ലൻറാനകളെപ്പോലെയായിരുന്നു,ക്ഷണിക്കപ്പെടാതെ എത്തിയവർക്ക് സുഗന്ധം നൽകാൻ ബാധ്യസ്ഥയായവൾ, എന്നാൽ വേരുകൾ കൊണ്ട് സ്വന്തം അസ്തിത്വം ഉറപ്പിക്കാൻ വെമ്പുന്നവൾ.

ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിലെ അർത്ഥപരിണാമങ്ങളുടെ ചരിത്രമറിഞ്ഞവർക്ക് അതൊരു ചെടിയുടെ പേരല്ല, മറിച്ച് ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ക്രൂരമായ ഭാവനയുടെ അടയാളമാണെന്ന് മനസ്സിലാകും. ദൈവത്തിന്റെ സന്നിധിയിൽ കലകൾ സമർപ്പിക്കുന്ന 'തേവടിത്തി' അഥവാ ദേവദാസിയിൽ നിന്നും, ഒരു അധിക്ഷേപ പദമായ 'തേവിടിശ്ശി'യിലേക്കുള്ള ദൂരം ഒരു വാക്കിന്റെ മാത്രം അധഃപതനമല്ല. അതൊരു വിഭാഗം സ്ത്രീകളുടെ മൂല്യച്യുതിയുടെയും അവരോടുള്ള സമൂഹത്തിന്റെ മനോഭാവത്തിന്റെയും ചരിത്രമാണ്. ക്ഷേത്രമതിൽക്കെട്ടിനകത്ത് ദൈവത്തിനായി ആടിപ്പാടിയിരുന്നവർ കാലക്രമേണ മറ്റുള്ളവർക്ക് മുന്നിൽ ആടിത്തിമർക്കേണ്ടി വന്നതോടെയാണ് പവിത്രമായ ആ അർത്ഥം പാപത്തിന്റേതായി മാറിയത്. ആ അർത്ഥശൂന്യമായ സദാചാരബോധമാണ് ആരും പരിരക്ഷിക്കാനില്ലാതെ തനിയെ പൊന്തയായി വളരുന്ന ഈ പൂവിനും അത്തരമൊരു പേര് ചാർത്തിക്കൊടുത്തത്.

അന്നത്തെ രാത്രി, ഓർമ്മകളുടെ കിളിവാതിലിലൂടെ ഒരു കരിനിഴലായി ഇരച്ചുകയറി. കമ്പനി കോലായിലെ  മങ്ങിയ വിളക്കിന്റെ മഞ്ഞവെളിച്ചത്തിൽ, അവളുടെ മജ്ജയും മാംസവും എത്രപേരുടെ ഇച്ഛകൾക്ക് മുൻപിൽ പിച്ചിച്ചീന്തപ്പെട്ടു? ഓരോ ശ്വാസത്തിലും ആസക്തിയുടെയും കള്ളിന്റെയും പുകയിലയുടെയും രൂക്ഷഗന്ധം അവളുടെ ബോധത്തെ മരവിപ്പിച്ചു. ഭാസ്കരൻ എന്ന കള്ളുഷാപ്പുകാരനായിരുന്നു അന്ന് ആദ്യം വന്നത്. ആ രാത്രിയുടെ അഗാധതയിൽ, ആത്മീയതയും ആസുരതയും ചേർന്നുള്ള ഒരു രതിമൂർച്ഛയിൽ രാത്രിയെ ചീവീടുകൾ സംഗീതമയമാക്കി. ആ സംഗീതത്തിന് അവളുടെ നിശബ്ദമായ കരച്ചിലുകളെ ഭയാനകമായ ഒരു താളബദ്ധത നൽകാൻ കഴിഞ്ഞു.

"വയ്യടാ... ഇന്ന് പറ്റില്ല..." എന്ന് അവൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അത് ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ മുഴുവൻ നിസ്സഹായതയുമായിരുന്നു.

ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിലെ അർത്ഥപരിണാമങ്ങളുടെ ചരിത്രമറിഞ്ഞവർക്ക് ഇതൊരു ചെടിയുടെ പേരല്ല, മറിച്ച് ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ക്രൂരമായ ഭാവനയുടെ അടയാളമാണെന്ന് മനസ്സിലാകും. പവിത്രമായ ആ അർത്ഥം പാപത്തിന്റേതായി മാറിയത് ഒരു വലിയ സാമൂഹിക തകർച്ചയുടെ ചരിത്രമാണ്. ക്ഷേത്രമതിൽക്കെട്ടിനകത്ത് ദൈവത്തിനായി ആടിപ്പാടിയിരുന്നവർ, ഫ്യൂഡൽ വ്യവസ്ഥിതിയുടെ തകർച്ചയിൽ സാമ്പത്തികമായും സാമൂഹികമായും അനാഥരാക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അവർക്ക് തങ്ങളുടെ കലയെയും ഉടലിനെയും തെരുവുകളിലേക്ക് പണയപ്പെടുത്തേണ്ടി വന്നു.

വിഗ്രഹങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ വിടർന്ന ഈ പുഷ്പങ്ങൾ തെരുവിലെ കരിങ്കല്ലുകൾക്കിടയിൽ ചവിട്ടിമെതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, സമൂഹം അവർക്ക് പുതിയൊരു പേര് നൽകി. ആ അർത്ഥശൂന്യമായ സദാചാരബോധമാണ് ആരും പരിരക്ഷിക്കാനില്ലാതെ തനിയെ പൊന്തയായി വളരുന്ന ഈ ലൻറാന പൂവിനും അത്തരമൊരു പേര് ചാർത്തിക്കൊടുത്തത്. ചന്ദ്രിക ഒരു ഭാഷാപരമായ പരിണാമത്തിന്റെ ഇരയാണ്. ലോകം അവളെ വിളിക്കുന്ന പേരുകളിൽ അവളുടെ വ്യക്തിത്വം ഒലിച്ചുപോയിരിക്കുന്നു. അവൾ ഇപ്പോൾ ഒരു പേരോ മുഖമോ ഉള്ളവളല്ല, മറിച്ച് ആരുടെയൊക്കെയോ ആസക്തികളുടെ ഇരിപ്പിടം മാത്രമാണ്.

"വയ്യടാ... ഇന്ന് പറ്റില്ല..." എന്ന് അവൾക്കു പറയാൻ അനുവാദമില്ല. ഒരു ഉടൽ അതിന്റെ അസ്തിത്വത്തിനായി നടത്തുന്ന അവസാനത്തെ ചെറുത്തുനിൽപ്പ് ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെ ഒരു മാന്പേടയായി സിംഹത്തിന്റെ കൈകളിൽ തളരുന്നു.

"അതെന്താടി നിനക്കിത്ര വല്യൂ (Value)?" എന്ന ചോദ്യം ഒരു ചാട്ടവാറടിയായി അവളുടെ കാതുകളിൽ പതിച്ചു. ചരക്കുമാറ്റ വ്യവസ്ഥിതിയിൽ (Commodity culture) വിൽക്കപ്പെടാൻ വെച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു വസ്തുവിന് സ്വന്തമായി ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാകാൻ പാടില്ലെന്ന പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ അഹന്തയായിരുന്നു ആ ചോദ്യത്തിൽ. തന്റെ മാന്യതയെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചപ്പോൾ അവളിൽ കണ്ട ഒരു തരിവെളിച്ചത്തെപ്പോലും പുച്ഛിച്ചു തള്ളുകയായിരുന്നു അവൻ.

"അതൊന്നും സാരമില്ലടി... രക്തത്തിൽ സെമൻ കലരുന്നത് ഒരു രസമാടി... നീ വാടി..." എന്ന ക്രൂരമായ പരിഹാസം ആ പഴയ കോലായിലെ ഇരുട്ടിൽ തട്ടി പ്രതിധ്വനിച്ചപ്പോൾ, അത് മാനവികതയുടെ തന്നെ മരണവാർത്തയായിരുന്നു. അവൻ അവളെ പരുഷമായി പിടിച്ചെഴുന്നേൽപ്പിച്ചു. ഇരുട്ടിന്റെ കൂടുതൽ അഗാധമായ ഗർത്തങ്ങളിലേക്ക് അവൾ വലിച്ചിഴയ്ക്കപ്പെട്ടു. സ്ത്രീവിവേചനത്തിന്റെ വേരുകൾ മണ്ണിലല്ല, മറിച്ച് മനുഷ്യന്റെ ചിന്താസരണികളിലാണ് പടർന്നു പന്തലിക്കുന്നത് എന്നതിന് ഇതിലും വലിയ ഉദാഹരണമില്ല. ഓരോ നഖക്ഷതവും അവളുടെ ആത്മാവിൽ ഏൽപ്പിച്ചത് ഉണങ്ങാത്ത മുറിവുകളായിരുന്നു.

ലൻറാന പൂക്കൾക്ക് സമൂഹം ചാർത്തിക്കൊടുത്ത പേര് അതിന്റെ വന്യമായ അതിജീവനത്തിനുള്ള പ്രതിഫലമായിരുന്നു. ആരും പരിരക്ഷിക്കാനില്ലാതെ, തനിയെ പൊന്തയായി വളർന്നു പൂക്കുന്ന പൂക്കൾ ആധുനിക സദാചാരത്തിന്റെ കണ്ണിൽ 'തേവിടിശ്ശി'കളായി. പുരുഷകേന്ദ്രീകൃതമായ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ഭാവനയിൽ വിരിഞ്ഞ  ലിംഗവിവേചനം പൂക്കളിൽ പോലും വിഷം കലർത്തുന്നു. മറ്റ് പൂന്തോട്ട ചെടികളെപ്പോലെ പ്രത്യേക പരിചരണമോ വളമോ ഇല്ലാതെ വളരുന്ന ഇതിന്റെ പ്രകൃതത്തെ അന്നത്തെ സമൂഹം 'അനിയന്ത്രിതമായ സ്വഭാവമായി' വ്യാഖ്യാനിച്ചു. പൂജയ്ക്കോ വിശേഷങ്ങൾക്കോ എടുക്കാത്ത ഒന്നിനെ അധിക്ഷേപിക്കാൻ ഒരു സ്ത്രീവിരുദ്ധ പദം തന്നെ തിരഞ്ഞെടുത്തത് സമൂഹത്തിന്റെ വിചിത്രമായ ഭാവനയായിരുന്നു.

ചന്ദ്രികയും ഒരു ലൻറാനയാണ്. അവൾക്ക് സംരക്ഷകരോ തണലോ ഇല്ല. അവൾ സ്വയം വളരുന്നു, സ്വയം പൂക്കുന്നു. അവളുടെ വന്യതയെ സമൂഹം ഭയപ്പെടുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് അവർ അവളെ അധിക്ഷേപിക്കുന്നത്. ഈ അധിനിവേശ സസ്യം തദ്ദേശീയമായ സസ്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുമെന്ന് പറയുന്നതുപോലെ, ചന്ദ്രികയുടെ സാന്നിധ്യം തങ്ങളുടെ 'ശുദ്ധമായ' കുടുംബ വ്യവസ്ഥിതിയെ തകർക്കുമെന്ന് അവർ പേടിച്ചു. എന്നാൽ സദാചാരത്തിന്റെ ഈ കാവൽക്കാർ രാത്രിയിൽ അതേ വേലിപ്പടർപ്പുകൾ താണ്ടി അവളുടെ അടുത്തേക്ക് എത്തുന്നതിലെ വൈരുദ്ധ്യം ദാർശനികമായ ഒരു ചോദ്യമായി അവശേഷിക്കുന്നു.

എന്നാൽ, ആ ഇരുട്ടിലും ചന്ദ്രികയ്ക്ക് ചില വെളിച്ചങ്ങൾ കൂട്ടുണ്ടായിരുന്നു. പൂരപ്പറമ്പിലെ ആലിൻ ചുവട്ടിൽ ചായക്കട നടത്തുന്ന മാധവൻ നായർ. അയാൾക്ക് ചന്ദ്രിക സ്വന്തം മകളെപ്പോലെയായിരുന്നു. ലോകം അവളെ ആക്ഷേപിക്കുമ്പോൾ, അയാൾ അവൾക്കായി ഒരു കപ്പ് ചൂടുചായയും രണ്ടു പരിപ്പുവടയും പൊതിഞ്ഞു വെക്കും.

"മോളേ, ഈ കാലം കടന്നുപോകും," എന്ന് അയാൾ പറയുമ്പോൾ, അത് ആത്മീയമായ ഒരു സാന്ത്വനമായിരുന്നു. മാധവൻ നായരുടെ കണ്ണുകളിൽ അനുകമ്പയുടെ നനവുണ്ടായിരുന്നു, അത് അവളെ വേട്ടയാടുന്നവരുടെ കണ്ണുകളിലെ കാമത്തേക്കാൾ തിളക്കമുള്ളതായിരുന്നു. ഗ്രാമത്തിലെ എല്ലാവരും ചന്ദ്രികയെ ഭ്രഷ്ട് കൽപ്പിച്ചപ്പോഴും മാധവൻ നായർ തന്റെ കടയുടെ ഓരത്ത് അവൾക്ക് ഒരിടം നൽകി. മനുഷ്യൻ മനുഷ്യനെ തിരിച്ചറിയുന്ന ഒരിടം.

ചന്ദ്രികയുടെ പ്രസവസമയത്ത്, ലോകം അവളെ ആട്ടിപ്പായിച്ചപ്പോൾ കൂടെ നിന്നത് വയറ്റാട്ടി നഫീസയായിരുന്നു. "എന്റെ കുട്ടീ, നീ പെറ്റത് ഒരു കുഞ്ഞെയല്ല, നിന്റെ തന്നെ അതിജീവനത്തെയാണ്," എന്ന് നഫീസ പറയുമായിരുന്നു. ചന്ദ്രിക തന്റെ കുഞ്ഞിനെ നെഞ്ചോട് ചേർക്കുമ്പോൾ നഫീസയുടെ വാക്കുകൾ അവൾക്ക് കരുത്തു നൽകി. നഫീസയുടെ കയ്യിലെ ചൂടുവെള്ളവും സ്നേഹവും ചന്ദ്രികയുടെ മുറിവേറ്റ ശരീരത്തിന് വലിയ ആശ്വാസമായിരുന്നു. ചന്ദ്രികയ്ക്കു നഫീസത്തയും,മാധവേട്ടനും ദൈവത്തിനു തുല്യമായിമാറി അവൾ അവളുടെ നെഞ്ചിനുള്ളിലെ ക്ഷേത്രത്തിനകത്തു പ്രതിഷ്ഠിച്ചു,  മനുഷ്യത്വത്തിന്റെ പീഠത്തിൽ ഉയർന്ന സ്ഥാനം അവർക്കവൻ നൽകി.

മറുവശത്ത്, പഞ്ചായത്ത് മെമ്പർ സോമൻ എന്ന കുബുദ്ധിയുമുണ്ടായിരുന്നു. ആധുനിക രാഷ്ട്രീയത്തിലെ ജീർണ്ണതയുടെ പ്രതീകം. പകൽ സദാചാരം പ്രസംഗിക്കുകയും രാത്രിയിൽ ഇരുട്ടിന്റെ മറവിൽ കോലായിൽ പതുങ്ങിയെത്തുകയും ചെയ്യുന്നവൻ. അയാൾ ചന്ദ്രികയെ ഒരു 'അധിനിവേശ സസ്യം' എന്ന നിലയിൽ കാണുകയും, സമൂഹത്തിന് മുന്നിൽ അവളെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യണമെന്ന് വാദിക്കുകയും ചെയ്തു. അയാളുടെ ഇരട്ടത്താപ്പ് ഗ്രാമത്തിലെ ലൻറാന പൂക്കൾക്ക് പോലും പരിചിതമായിരുന്നു.

സോമനെപ്പോലുള്ളവരുടെ അധികാരം അവളുടെ ജീവിതത്തെ കൂടുതൽ ദുസ്സഹമാക്കി. "ഗ്രാമത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കണം" എന്ന അയാളുടെ മുദ്രാവാക്യത്തിന് പിന്നിൽ, തന്റെ തന്നെ പാപങ്ങളെ മൂടിവെക്കാനുള്ള വെമ്പലായിരുന്നു. സദാചാരം എന്നത് മറ്റുള്ളവർക്ക് മേൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കാനുള്ള ഒരായുധം മാത്രമാണെന്ന് സോമന്റെ പ്രവർത്തികൾ തെളിയിച്ചു. അതുകൊ൦ണ്ടുതന്നെ രാത്രിയിൽ തലയിൽ മുണ്ടിട്ടു പമ്മി പമ്മി വന്നു ചന്തരൂ എന്ന് വിളിച്ചപ്പോൾ ചന്തരിക അയാളെ ആട്ടിപ്പായിച്ചതും.

ആലിൻ ചുവട്ടിൽ ഇപ്പോൾ അവൾ ഏകാകിയല്ല. അവളുടെ കൈകളിൽ ജീവന്റെ ഒരു അമൂല്യമായ തുടിപ്പുണ്ട്, കുഞ്ഞു മയൂഖ. വിശപ്പിന്റെ ആർത്തനാദം ആ കുഞ്ഞിൽ നിന്നും മുഴങ്ങിയപ്പോൾ, ലോകത്തിന്റെ അശ്ലീലമായ നോട്ടങ്ങളെ അവൾ പുച്ഛിച്ചു തള്ളി. പഴുത്തു നിൽക്കുന്ന ലൻറാന പൂക്കൾക്കിടയിലെ ഒരു നവമുകുളം പോലെ, അവളുടെ വിരിഞ്ഞ മാറിൽ ആ പൈതൽ മുലപ്പാലിനായി മുഖം ചേർത്തു. മാതൃത്വത്തിന്റെ അമൃത് ഒഴുകിയപ്പോൾ, ലൻറാനകളുടെ ആ നിഷിദ്ധഗന്ധം പോലും പവിത്രമായി മാറി. പൂരപ്പറമ്പിൽ കാമ കണ്ണുകൾ പതുങ്ങി നിന്ന് അതും രസിച്ചു.

പാലു കുടിക്കുന്നതിനിടയിൽ ആ പിഞ്ചുവിരലുകൾ അവളുടെ മാറിൽ തഴുകുമ്പോൾ, അവൾ ഒരു 'തേവിടിശ്ശി'യല്ല, മറിച്ച് പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ആധാരശിലയായ ജഗന്മാതാവായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു. അവളുടെ മാറിലെ ചൂട് ആ കുഞ്ഞിന് സ്വർഗ്ഗമായിരുന്നു. അവിടെ ജാതിയോ മതമോ സദാചാരമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; പാലും സ്നേഹവും മാത്രം. ലൻറാന പൂക്കൾക്ക് ഗന്ധമില്ലെന്ന് പറയുന്നവർക്കുള്ള മറുപടിയായിരുന്നു ആ നിമിഷം. അത് അതിജീവനത്തിന്റെ രൂക്ഷഗന്ധമായിരുന്നു.

പക്ഷേ, പകലിലെ ഈ വിശുദ്ധിക്ക് രാത്രിയുടെ കറുത്ത നിഴലുകൾ കാവലിരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇരുൾ വീഴുമ്പോൾ ആ ആലിൻ ചുവടും കമ്പനി കോലായിയും ഭയാനകമായ ഒരു ചതുരംഗക്കളമായി മാറും. കുഞ്ഞിനെ ഉറക്കി കിടത്തി, അതിന്റെ നെറുകയിൽ ഒരു ചുംബനം നൽകുമ്പോഴേക്കും ദൂരെനിന്നും ആ പഴയ കാലടി ഒച്ചകൾ കേട്ടു തുടങ്ങും. ദേഹത്തു വന്നു മുട്ടുന്നവന്റെ ആജ്ഞകൾക്ക് മുന്നിൽ, തന്റെ ആത്മാവിനെ ഒരു ലൻറാന ചെടിയെപ്പോലെ വഴിവാണിഭത്തിന് വെക്കാൻ അവൾ നിർബന്ധിതയാകും.

അവൾ പതുക്കെ എഴുന്നേറ്റു. ഉടൽ നീറുമ്പോഴും, മനസ്സ് മരവിക്കുമ്പോഴും അവൾ ആ ഇരുട്ടിലേക്ക് നടന്നു. അവൾക്കറിയാമായിരുന്നു, താൻ ഈ നടക്കുന്നത് തന്റെ മാത്രം വിശപ്പിനു വേണ്ടിയല്ല, മറിച്ച് തന്റെ മാറിലുറങ്ങുന്ന ആ ജീവന്റെ നിലനിൽപ്പിനു വേണ്ടിയാണെന്ന്. അവൾ നടന്നു നീങ്ങുമ്പോൾ, തൊട്ടടുത്ത് ആ പിഞ്ചു പൈതൽ ഒന്നുമറിയാതെ കിടന്നു. ചിലപ്പോൾ വിശപ്പുകൊണ്ട് അത് കരയും, മറ്റു ചിലപ്പോൾ മനോഹരമായ ഏതോ സ്വപ്നത്തിൽ വിരിഞ്ഞ പുഞ്ചിരിയോടെ ഉറങ്ങും. ഈ വൈരുദ്ധ്യമാണ് ജീവിതം. ഒരു വശത്ത് നൈർമ്മല്യം, മറുവശത്ത് അതിക്രൂരമായ യാഥാർത്ഥ്യം.

ദുരന്തങ്ങൾ അവിടെയും അവസാനിച്ചില്ല. പാമ്പുകടിയേറ്റ ഒരാളുടെ ശരീരത്തിലേക്ക് നീലവിഷം ഇരച്ചു കയറുന്നതുപോലെ, അവളുടെ കോശങ്ങളിലൂടെ ഒരു മാരക രോഗം പടർന്നുകയറിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ശരീരം പങ്കിട്ടപ്പോൾ ആരോ 'ദാനമായി' നൽകിയ ആ മരണവിത്ത് അവളുടെ രക്തത്തിൽ ആഴ്ന്നിറങ്ങി. ആ വേദനയേക്കാൾ അവളെ നീറ്റിയത് തന്റെ മകൾക്ക് ആ രോഗം ലഭിക്കുമോ എന്നതായിരുന്നു.

താൻ അനുഭവിച്ചു തീർത്ത ഈ ശാപം, ലൻറാനയുടെ പടരുന്ന വേരുകൾ പോലെ തന്റെ പൈതലിന്റെ ഭാവിയെയും വരിഞ്ഞുമുറുക്കുമോ എന്ന് അവൾ ഭയന്നു. രാത്രിയുടെ നിഗൂഢതയിൽ ഇനിയും പലരും വന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു. അവരിലൂടെ പടരുന്ന ഈ രോഗാശ്ലേഷം ഏറ്റുവാങ്ങുമ്പോഴും അവൾ ചിന്തിച്ചത് സ്വന്തം കുഞ്ഞിനെക്കുറിച്ചാണ്. ഓരോ രാത്രിയും കടന്നുപോകുമ്പോൾ അവൾക്ക് ചുറ്റും ലൻറാന പൂക്കൾ കൂടുതൽ വന്യമായി പൂത്തു. അധിനിവേശ സസ്യമെന്ന് നാട് വിളിക്കുന്ന ആ ചെടിയെപ്പോലെ, ഈ രോഗവും അവളുടെ ശരീരത്തെ കീഴടക്കുകയാണ്.

സമൂഹത്തിന്റെ സദാചാരക്കണ്ണുകൾക്ക് അവളൊരു കറുത്ത അടയാളം മാത്രമാണ്. എന്നാൽ ആ പേരിനു പിന്നിലെ സാമൂഹിക വിവേചനത്തേക്കാൾ വലിയൊരു ദുരന്തം അവളുടെ രക്തത്തിൽ നിശബ്ദമായി പ്രവഹിച്ചു. തനിക്ക് രോഗം നൽകിയവർ തന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും അങ്ങോട്ടേക്ക് എത്തുമ്പോൾ, ആ ക്രൂരതയുടെ ആഴം അളക്കാൻ മനുഷ്യഭാഷയ്ക്ക് കരുത്തില്ലായിരുന്നു. അവൾ ഒരു ഇരയല്ല, അവൾ ഒരു രക്തസാക്ഷിയാണ്, ഒരു സംസ്കാരത്തിന്റെ ഇരട്ടത്താപ്പിന് ബലിയർപ്പിക്കപ്പെട്ടവൾ.

ആലിൻ ചുവട്ടിലെ നിബിഡമായ ഇരുട്ടിൽ, അവൾ തന്റെ മകളെ നെഞ്ചോട് ചേർത്തുപിടിച്ചു. തന്റെ മാറിലെ പാൽ അമൃതാണോ അതോ ഈ വിഷത്തിന്റെ ലായനിയാണോ എന്ന് അവൾ ആകുലപ്പെട്ടു. എങ്കിലും, പുലർച്ചെ വിരിയുന്ന ലൻറാന പൂക്കൾക്ക് ഒരു നിഗൂഢമായ സൗന്ദര്യമുണ്ട്. അവ തങ്ങളെ ചവിട്ടിമെതിക്കുന്നവർക്ക് നേരെയും സൗന്ദര്യം ചൊരിയും. അവളെ കാർന്നുതിന്നുന്ന രോഗത്തിനിടയിലും, തന്റെ മകൾക്ക് വേണ്ടി അവൾ അതിജീവനത്തിന്റെ ആ അവസാനത്തെ ഇതളും വിരിച്ചുപിടിച്ചു.

ചരിത്രത്തിൽ 'തേവടിത്തി'യിൽ നിന്ന് 'തേവിടിശ്ശി'യിലേക്കുള്ള ദൂരം വെറും വാക്കുകളുടേതാണെങ്കിൽ, അവളുടെ ജീവിതത്തിൽ അത് രക്തത്തിന്റെയും കണ്ണീരിന്റെയും മാരകമായ രോഗത്തിന്റെയും നീണ്ടൊരു പാതയായിരുന്നു. ആ പാതയുടെ അറ്റത്ത്, തന്റെ മകൾക്ക് ഒരല്പം വെളിച്ചം നൽകാൻ അവൾ ആ ഇരുട്ടിനെ മുഴുവൻ സ്വന്തം ഉടലിൽ ആവാഹിച്ചു.

ലൻറാന പൂക്കൾ വിടർന്നു തന്നെ നിൽക്കും, സദാചാരത്തിന്റെ വേലിക്കെട്ടുകൾക്ക് പുറത്ത്, ആരും പൂജിക്കാത്ത, എന്നാൽ ആർക്കും തോൽപ്പിക്കാനാവാത്ത വന്യതയോടെ. ക്ഷേത്രത്തിനകത്തെ കല്ലിൽ തീർത്ത വിഗ്രഹങ്ങൾ നിശബ്ദമായിരിക്കുമ്പോൾ, പുറത്തെ പൂരപ്പറമ്പിലെ ഈ 'തേവിടിശ്ശി'പ്പൂക്കൾ ജീവന്റെ ഗന്ധം പരത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കും. ഓരോ വിനാശത്തിനിടയിലും ജീവിതം വീണ്ടും മുളപൊട്ടുന്നത് ഇത്തരം വന്യമായ അതിജീവനങ്ങളിലൂടെയാണ്.

ശുഭം