പാകിസ്ഥാനിൽ വെച്ച് നടന്ന 21 മണിക്കൂർ നീണ്ട നിർണ്ണായക അമേരിക്ക-ഇറാൻ ചർച്ചകൾ പരാജയപ്പെട്ടതോടെ മിഡിൽ ഈസ്റ്റിലെ രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യം കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമായി. യുഎസ് വൈസ് പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനാർത്ഥി ജെ.ഡി. വാൻസ് മുന്നോട്ടുവെച്ച 'ഫൈനൽ ഡീൽ' ഇറാൻ പൂർണ്ണമായും തള്ളിക്കളഞ്ഞു. ചർച്ചകൾ പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും യുദ്ധസാഹചര്യത്തിൽ ശത്രുവുമായി സംസാരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞത് ഒരു ശുഭസൂചനയാണെന്നാണ് വാൻസ് പ്രതികരിച്ചത്. അതേസമയം, കരാറിന് വഴങ്ങിയില്ലെങ്കിൽ 'നരകം കാണിക്കുമെന്ന' ഡോണാൾഡ് ട്രംപിന്റെ ഭീഷണി നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും അമേരിക്ക ഉടനടി ഒരു സൈനിക ആക്രമണത്തിന് മുതിർന്നിട്ടില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. ഹിസ്ബുള്ളയെ ഒറ്റപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ഇറാന് മാത്രമായി ഒരു വെടിനിർത്തൽ കരാർ സാധ്യമല്ലെന്ന കർശന നിലപാടിലാണ് ഇറാൻ ഇപ്പോൾ ഉള്ളത്.

തർക്കത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രബിന്ദു ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിന്റെ (Strait of Hormuz) നിയന്ത്രണവും ഇറാന്റെ കൈവശമുള്ള ആണവ ശേഖരവുമാണ്. ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിൽ സംയുക്ത ഭരണവും ചെക്ക് പോയിന്റും സ്ഥാപിച്ച് അതിൽ നിന്നുള്ള വരുമാനം പങ്കിടാമെന്ന അമേരിക്കയുടെ നിർദ്ദേശം തങ്ങളുടെ പരമാധികാരത്തിന്മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റമാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഇറാൻ നിരാകരിച്ചു. യുദ്ധച്ചെലവുകൾ ഇതിലൂടെ വസൂലാക്കാനുള്ള ട്രംപിന്റെ തന്ത്രമായാണ് ഈ നിർദ്ദേശത്തെ വിലയിരുത്തുന്നത്. ഇതിനുപുറമെ, 10 മുതൽ 11 വരെ അണുബോംബുകൾ നിർമ്മിക്കാൻ പര്യാപ്തമായ 450 കിലോഗ്രാം സമ്പുഷ്ടീകരിച്ച യുറേനിയം അമേരിക്കയ്ക്ക് കൈമാറണമെന്ന ആവശ്യവും ഇറാൻ തള്ളി. ഈ യുറേനിയം എവിടെയാണ് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതെന്ന് അമേരിക്കയ്ക്കോ ഇസ്രായേലിനോ കൃത്യമായ വിവരമില്ലാത്തതിനാലാണ് സൈനിക നീക്കത്തിന് പകരം കരാറിലൂടെ ഇത് സ്വന്തമാക്കാൻ അമേരിക്ക ശ്രമിക്കുന്നത്.

പ്രതിസന്ധി രൂക്ഷമാകുന്നതിനിടെ മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് രാജ്യങ്ങൾ തങ്ങളുടെ തന്ത്രപരമായ നീക്കങ്ങൾ ശക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഇറാൻ ആക്രമണത്തിൽ തകർന്ന യാൻബൂ പൈപ്പ്‌ലൈൻ പുനഃസ്ഥാപിച്ച് സൗദി അറേബ്യ റെഡ് സീ വഴിയുള്ള എണ്ണ കയറ്റുമതി പുനരാരംഭിച്ചു. കൂടാതെ, 6.5 ബില്യൺ ഡോളറിന്റെ കടബാധ്യത ചൂണ്ടിക്കാട്ടി പാകിസ്ഥാൻ സൈന്യത്തെ തങ്ങളുടെ സുരക്ഷയ്ക്കായി വിന്യസിക്കാൻ സൗദി സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുന്നുമുണ്ട്. ഇത് ചർച്ചകളിൽ ഇടനിലക്കാരായ പാകിസ്ഥാന്റെ നിഷ്പക്ഷതയെ വലിയ തോതിൽ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. കേവലമൊരു താൽക്കാലിക വെടിനിർത്തലിന് പകരം ഇറാന്റെ സൈനിക ശേഷി പൂർണ്ണമായും തകർത്ത് ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് ഒരു അന്താരാഷ്ട്ര സ്വതന്ത്ര പാതയായി മാറ്റണമെന്നാണ് ഖത്തർ, ബഹ്റൈൻ, കുവൈറ്റ് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളുടെയും പ്രധാന താല്പര്യം. അതിനിടെ, ഹിസ്ബുള്ളയ്ക്ക് പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ച് തുർക്കി രംഗത്തെത്തിയതും സ്ഥിതിഗതികൾ കൂടുതൽ വഷളാക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ വിഷയത്തിൽ ലോക പോലീസ് ചമയാനോ മധ്യസ്ഥത വഹിക്കാനോ നിൽക്കാതെ തികച്ചും ബിസിനസ്സ് അധിഷ്ഠിതമായ സമീപനമാണ് ഇന്ത്യ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്.

ഇറാന് മേലുള്ള സാമ്പത്തിക ഉപരോധങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യണമെന്ന ആവശ്യം പാകിസ്ഥാനിൽ നടന്ന ചർച്ചകളിൽ പരിഗണിക്കപ്പെട്ടില്ല. ആഗോള എണ്ണവില വർദ്ധനവ് തടയാനായി ഒരു മാസത്തേക്ക് ചില ഉപരോധങ്ങളിൽ ഇളവ് നൽകുക മാത്രമാണ് അമേരിക്ക ചെയ്തിട്ടുള്ളത്. ചർച്ചകൾ വഴിമുട്ടിയതോടെ ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിൽ ഇടപെടലുകൾ നടത്തുമെന്ന ഭീഷണി അമേരിക്ക ശക്തമാക്കുകയാണ്. വരും ദിവസങ്ങളിൽ ഇസ്രായേലും ലബനനും തമ്മിലുള്ള സംഘർഷം കൂടുതൽ രൂക്ഷമാകാനും, സമവായ ശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ട സാഹചര്യത്തിൽ മിഡിൽ ഈസ്റ്റ് മറ്റൊരു വലിയ യുദ്ധത്തിലേക്ക് നീങ്ങാനുമുള്ള സാധ്യതകളിലേക്കാണ് നിലവിലെ സംഭവവികാസങ്ങൾ വിരൽചൂണ്ടുന്നത്.