കേരളത്തിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം എഴുതുമ്പോൾ ഒഴിവാക്കാനാകാത്ത മഹത്തായ വ്യക്തിത്വമാണ് ഇ.എം.എസ് ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട്. ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവെന്നതിലുപരി, സമൂഹത്തിന്റെ അടിത്തറ തന്നെ മാറ്റിമറിച്ച ദാർശനികനും ചിന്തകനും നവോത്ഥാന നായകനുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. സാമൂഹിക നീതിയും സമത്വവും ജനാധിപത്യവും ഒരുമിച്ച് ചേർത്ത് ഒരു പുതിയ കേരളത്തെ സ്വപ്നം കണ്ടും അതിന് രൂപം നൽകിയുമുള്ള ജീവിതയാത്രയാണ് ഇ.എം.എസ് ന്റേത്.

1909 ജൂൺ 13-ന് പെരിന്തൽമണ്ണക്ക് സമീപമുള്ള ഏലംകുളത്ത് ജനിച്ച ഇ.എം.എസ്, ആ കാലഘട്ടത്തിലെ സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളിൽ വളർന്നു. നമ്പൂതിരി സമുദായത്തിലെ കർശനമായ ആചാരങ്ങളും അനാചാരങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ബാല്യത്തിൽ തന്നെ ചിന്തിപ്പിച്ചു.
 വിദ്യാഭ്യാസകാലത്ത് അദ്ദേഹം സാഹിത്യത്തോടും ചരിത്രത്തോടും രാഷ്ട്രീയത്തോടും വലിയ അടുപ്പം പുലർത്തി. 
പാശ്ചാത്യ ചിന്തകരുടെയും ഇന്ത്യൻ നവോത്ഥാന നായകരുടെയും കൃതികൾ അദ്ദേഹത്തെ സ്വാധീനിച്ചു.
 ഇതുവഴിയാണ് അദ്ദേഹം ഒരു ദാർശനിക ചിന്തകനായി വളർന്നത്. പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളിലും ഈ ബൗദ്ധിക അടിത്തറ വ്യക്തമായി പ്രകടമായി.
കേരളത്തിലെ ജാതി വ്യവസ്ഥയും അനീതികളും ഇ.എം.എസ് നെ ഏറെ ബാധിച്ചു. നമ്പൂതിരി സമൂഹത്തിലെ പരിഷ്കാര പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലും അദ്ദേഹം സജീവമായി പങ്കെടുത്തു.
 സമൂഹത്തിന്റെ താഴ്ന്ന പാളികളിൽ ജീവിക്കുന്നവരുടെ ദുരിതങ്ങൾ നേരിട്ട് കണ്ടറിഞ്ഞ ഇ.എം.എസ്, അവരുടെ വേണ്ടി പോരാടേണ്ടത് തന്റെ കടമയാണെന്ന് കരുതി. ഈ തിരിച്ചറിവാണ് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു സാധാരണ രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തകനിൽ നിന്ന് ഒരു ജനനായകനാക്കി മാറ്റിയത്.

ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് വഴിയാണ് ഇ.എം.എസ് തന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം ആരംഭിച്ചത്. സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിൽ പങ്കെടുത്ത അദ്ദേഹം പിന്നീട് കോൺഗ്രസ്സിലെ ഇടതുപക്ഷ ചിന്താഗതിക്കാരുമായി ചേർന്ന് കോൺഗ്രസ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാർട്ടി രൂപീകരണത്തിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. ഈ ഘട്ടം അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചിന്തകളിൽ വലിയ മാറ്റമുണ്ടാക്കി. മാർക്സിസത്തിന്റെ സ്വാധീനം അദ്ദേഹത്തെ കൂടുതൽ സമത്വപരമായ ഒരു സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥയിലേക്ക് നയിച്ചു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ഇന്ത്യയിൽ ചേർന്നു, കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഖ്യശക്തിയായി മാറി.

1957-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രീയചരിത്രത്തിൽ ഒരു വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. ഇ.എം.എസ് നയിച്ച കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സർക്കാർ അധികാരത്തിലെത്തി. ജനാധിപത്യ രീതിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ലോകത്തിലെ ആദ്യ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സർക്കാരുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു ഇത്. ഈ ഭരണകാലത്ത് ഇ.എം.എസ് നടപ്പിലാക്കിയ പരിഷ്കാരങ്ങൾ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഘടനയെ തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു. “കൃഷിഭൂമി കർഷകന്” എന്ന ആശയം പ്രാവർത്തികമാക്കി ഭൂസമര നിയമങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കി; വിദ്യാഭ്യാസം പൊതുജനങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ലഭ്യമാക്കി; സാമൂഹിക നീതി ഉറപ്പാക്കുന്ന നിരവധി നടപടികൾ കൈക്കൊണ്ടു.

ഈ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ശക്തമായ പ്രതികരണങ്ങളും സൃഷ്ടിച്ചു. അതിന്റെ ഫലമായി വിമോചന സമരം ആരംഭിക്കുകയും 1959-ൽ സർക്കാർ പുറത്താകുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, ഈ സംഭവങ്ങൾ പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തെ തളർത്തിയില്ല.
1967-ൽ ഇ.എം.എസ് വീണ്ടും മുഖ്യമന്ത്രിയായി അധികാരത്തിലെത്തി. ഈ ഘട്ടത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണത്തിൽ കൂടുതൽ പക്വതയും രാഷ്ട്രീയ പരിചയവും പ്രകടമായി.
 വിവിധ രാഷ്ട്രീയ കക്ഷികളെ ഒരുമിപ്പിച്ച് മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകാനുള്ള കഴിവ് അദ്ദേഹം തെളിയിച്ചു.

രാഷ്ട്രീയ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കപ്പുറം, ഇ.എം.എസ് ഒരു അസാധാരണ എഴുത്തുകാരനായിരുന്നു. കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക ചരിത്രത്തെ അദ്ദേഹം ആഴത്തിൽ വിശകലനം ചെയ്തു. മാർക്സിസ്റ്റ് ചിന്തയെ ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യങ്ങളോട് ചേർത്ത് വ്യാഖ്യാനിക്കാൻ അദ്ദേഹം നടത്തിയ ശ്രമങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ മറ്റു നേതാക്കളിൽ നിന്ന് വേറിട്ടുനിർത്തുന്നു.
ലാളിത്യവും നിസ്വാർത്ഥതയും നിറഞ്ഞ ജീവിതം, വ്യക്തിപരമായ സമ്പത്ത് ഉപേക്ഷിച്ച് പൊതുപ്രവർത്തനത്തിന് സമർപ്പണം, സിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന നിലപാട്, ജനങ്ങളുമായി അടുപ്പം പുലർത്തുന്ന ശൈലി  ഇവയൊക്കെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിത്വത്തെ നിർവചിക്കുന്നത്. 
സമ്പന്ന കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവുമായി ചേർന്ന് ജീവിച്ച നേതാവായിരുന്നു ഇ.എം.എസ്.
ഇന്ന് കേരളം വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യരംഗം, സാമൂഹിക വികസനം എന്നിവയിൽ ഇന്ത്യയിലെ മുൻപന്തിയിലുള്ള സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഈ നേട്ടങ്ങളുടെ അടിത്തറയിൽ ഇ.എം.എസ് ന്റെ ചിന്തകളും നയങ്ങളും വ്യക്തമായി കാണാം. “കേരള മോഡൽ” എന്ന ആശയത്തിന്റെ രൂപീകരണത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവന അനിവാര്യമാണ്.

1998 മാർച്ച് 19-ന്, 89-ാം വയസ്സിൽ ഇ.എം.എസ് അന്തരിച്ചു. എന്നാൽ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങൾ ഇന്നും ജീവനോടെയുണ്ട്. സാമൂഹിക നീതി, സമത്വം, ജനാധിപത്യം എന്നീ മൂല്യങ്ങൾ ഇന്നത്തെ തലമുറയ്ക്ക് അദ്ദേഹം കൈമാറിയ വലിയ പാഠങ്ങളാണ്.

ഇ.എം.എസ് ശങ്കരൻ നമ്പൂതിരിപ്പാട് ഒരു വ്യക്തിയുടെ പേരല്ല ,അത് ഒരു ചിന്തയാണ്, ഒരു പ്രസ്ഥാനമാണ്, ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ പരിവർത്തനത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. 
നവകേരളത്തിന്റെ ശില്പിയായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകൾ കാലം കടന്നുപോകുമ്പോഴും കൂടുതൽ പ്രസക്തമാകുന്നു.