റമദാൻ കേവലം അന്നപാനീയങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കൽ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ആത്മ സംസ്കരണത്തിൻ്റെയും സ്വഭാവ മര്യാദകൾ വീണ്ടെടുക്കുന്നതിൻ്റെയും കാലം കൂടിയാണ്. സ്രഷ്ടാവായ അല്ലാഹുവും സൃഷ്ടികളായ മനുഷ്യരും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കൃത്യമായി നിർവചിക്കപ്പെട്ട ഒന്നാണ് ഇസ്‌ലാം. ഇതിൽ മനുഷ്യർ തമ്മിലുള്ള ഇടപാടുകൾക്ക് (മുആമലാത്ത്) വലിയ പ്രാധാന്യമാണ് മതം നൽകുന്നത്.

ആത്മാഭിമാനം: ഒരു വിശ്വാസിയുടെ അമൂല്യ സമ്പത്ത്

ഓരോ മനുഷ്യനും അല്ലാഹുവിൻ്റെ സൃഷ്ടിയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അവരുടെ ആത്മാഭിമാനത്തെ മുറിപ്പെടുത്തുന്നത് ഗുരുതരമായ തെറ്റാണ്. മറ്റുള്ളവരെ പരിഹസിക്കുന്നതും തരംതാഴ്ത്തി സംസാരിക്കുന്നതും ഒരു വിശ്വാസിക്ക് ചേർന്നതല്ല. "നിങ്ങളിൽ ഒരാൾ തനിക്ക് ഇഷ്ടപ്പെടുന്നത് തൻ്റെ സഹോദരനും ഇഷ്ടപ്പെടുന്നത് വരെ വിശ്വാസിയാവുകയില്ല" എന്ന പ്രവാചക വചനം സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന ശിലയാണ്.

ഹഖുല്ലാഹും ഹഖുൽ ഇബാദും (ദൈവികാവകാശങ്ങളും മൗലികാവകാശങ്ങളും)

ഇസ്‌ലാമിക നിയമപ്രകാരം തെറ്റുകളെ രണ്ടായി തിരിക്കാം:
- അല്ലാഹുവിനോടുള്ള തെറ്റുകൾ: ഇത് അല്ലാഹുവിൻ്റെ കാരുണ്യത്താൽ അവൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ പൊറുത്തു കിട്ടാവുന്നതാണ്.

- മനുഷ്യരോടുള്ള തെറ്റുകൾ: ഒരാൾ മറ്റൊരു വ്യക്തിയുടെ സമ്പത്തോ, രക്തമോ, മാനാഭിമാനമോ തകർക്കുകയോ വേദനിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അതിന് ആ വ്യക്തി തന്നെ മാപ്പുനൽകണം. അല്ലാഹു ഇതിൽ നേരിട്ട് ഇടപെട്ട് മാപ്പ് നൽകുകയില്ല എന്നതാണ് ഇസ്‌ലാമിൻ്റെ കർശനമായ നിലപാട്. പരലോകത്ത് വെച്ച് നമ്മുടെ പുണ്യങ്ങൾ ഇല്ലാതാകാൻ ഇത്തരം കടപ്പാടുകൾ കാരണമാകും.

സാമ്പത്തിക ഇടപാടുകളിലും സംസാരത്തിലും നാം അതീവ ജാഗ്രത പുലർത്തണം. കടം വാങ്ങി വീട്ടാതിരിക്കുന്നതും, വാഗ്ദാനങ്ങൾ ലംഘിക്കുന്നതും, മറ്റുള്ളവരെക്കുറിച്ച് അപവാദം പറയുന്നതും (ഗീബത്ത്) അതീവ ഗുരുതരമാണ്. റമദാൻ നൽകുന്ന പാഠം ഉൾക്കൊണ്ട്, ഈ മാസത്തിൽ തന്നെ നമ്മൾ ആർക്കെങ്കിലും വിഷമം വരുത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അവരോട് നേരിട്ട് സംസാരിച്ച് അത് പരിഹരിക്കേണ്ടതുണ്ട്.

ഗുണാത്മകമായ ഒരു സാമൂഹിക അന്തരീക്ഷം കെട്ടിപ്പടുക്കാനാണ് ഇസ്‌ലാം ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. പരസ്പര സ്നേഹവും ബഹുമാനവും ഇല്ലാത്ത ആരാധനകൾ ആത്മാവില്ലാത്ത ശരീരത്തിന് തുല്യമാണ്. ഈ റമദാൻ കാലം നമ്മുടെ സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കാനുള്ള അവസരമാകട്ടെ. നാഥൻ്റെ പ്രീതിക്കൊപ്പം സഹജീവികളുടെ സ്നേഹവും നേടിയെടുക്കാൻ നമുക്ക് പരിശ്രമിക്കാം.