മരണത്തെ സംബന്ധിച്ച സാമൂഹിക അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾ ഇല്ലാതാക്കുക, ശാസ്ത്രബോധം വളർത്തുക, മരണശേഷവും ശരീരം വൈദ്യശാസ്ത്ര ഗവേഷണങ്ങൾക്ക് ഉപകരിക്കുക എന്നീ ലക്ഷ്യങ്ങളോടെയാണ് ഏതാനും മാസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് ഞാൻ മുംബൈയിലെ കെ.ഇ.എം ആശുപത്രിയിൽ ശരീരദാനത്തിനുള്ള നടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കിയത്. എന്നാൽ, അടുത്തിടെ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ വൈറലായ 'സെജൽ പവാർ സംഭവം' ഈ മേഖലയിൽ കടുത്ത ആശങ്കകളും അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങളും ഉയർത്തുന്നു.

മുംബൈ കെ.ഇ.എം ആശുപത്രിയിലെ എം.ബി.ബി.എസ് വിദ്യാർത്ഥിനിയായ സെജൽ പവാർ, ഒരു കോമഡി പരിപാടിയിൽ പങ്കെടുത്തുകൊണ്ട് പഠനത്തിനായി ദാനം ചെയ്യപ്പെട്ട മൃതദേഹങ്ങളുടെ (കാഡവർ) ജനനേന്ദ്രിയങ്ങളെയും സ്വകാര്യ അവയവങ്ങളെയും കുറിച്ച് അങ്ങേയറ്റം അശ്ലീലവും അനാദരവുള്ളതുമായ പരാമർശങ്ങൾ നടത്തുകയുണ്ടായി. 

'ഡാർക്ക് കോമഡി'യുടെയോ ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയോ പേരിൽ ഇത്തരം നികൃഷ്ടമായ പ്രവൃത്തികളെ ന്യായീകരിക്കാനാകില്ല. ഇത് വൈദ്യശാസ്ത്ര വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന നൈതികതയ്ക്കും മാനുഷിക അന്തസ്സിനും ഏൽപ്പിച്ച ആഘാതമാണ്. 

സെജൽ പവാർ സംഭവം മറ്റൊരു കാര്യം കൂടി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി - കേവലം വൈദ്യശാസ്ത്ര ബിരുദം നേടിയതുകൊണ്ട് മനുഷ്യത്വമോ, സംവേദനക്ഷമതയോ, ധാർമികതയോ സ്വയം വന്നുചേരില്ല. കോടിക്കണക്കിന് സ്ത്രീകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസ അവസരം പോലും ലഭിക്കാത്തിടത്ത്, ഈ അവസരം ലഭിച്ച ഒരു വിദ്യാർത്ഥിനി അതിനെ ഇങ്ങനെ ദുരുപയോഗം ചെയ്യുന്നത് കേവലം ഒരു ദുരന്തമാണ്. ഭാഗ്യവശാൽ, കെഇഎം ഭരണകൂടം അന്വേഷണം നടത്തി അവളെ നിർബന്ധിത അവധിയിൽ അയക്കുകയും കൗൺസിലിംഗ് ശുപാർശ ചെയ്യുകയും ചെയ്തു; അവൾ പരസ്യമായി മാപ്പും പറഞ്ഞു. എന്നിരുന്നാലും, ഈ സംഭവം വൈദ്യശാസ്ത്ര വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ ധാർമിക മൂല്യങ്ങൾ, ആശയവിനിമയ ശേഷി, കാരുണ്യത്തിന്റെ പാഠങ്ങൾ എന്നിവ കൂടുതൽ ശക്തിപ്പെടുത്തേണ്ടതിന്റെ അത്യന്താപേക്ഷിതത്വം സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.

മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ മൂല്യം അതിന്റെ കാലയളവിലല്ല, മറിച്ച് ആ ജീവിതം മറ്റുള്ളവർക്ക് വേണ്ടി എന്തു ചെയ്തു എന്നതിലാണ് അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. തലമുറകളായി നാം ഈ വചനം കേട്ടുവരുന്നു. എന്നാൽ ഇതിന്റെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ അർത്ഥം മനസ്സിലാകുന്നത് ശരീരദാനം എന്ന ആശയം മനസ്സിലാക്കിയതിനു ശേഷമാണ്. മരണം എന്നത് നിഷേധിക്കാനാവാത്ത, ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത ഒരു സത്യമാണ്. എല്ലാവർക്കും ഒരു ദിവസം ഈ ഭൗതിക ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വരും. മണ്ണിൽ അലിഞ്ഞു ചേരുക, ചാരമാകുക, അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളത്തിൽ ലയിക്കുക തുടങ്ങിയ പതിവ് ഓപ്ഷനുകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് പോയി, നമ്മുടെ ശരീരം ഭാവിയിലെ അറിവിന്റെ ആധാരസ്തംഭമാകും എന്ന ബോധം തന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നതാണ്

ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ശരീരദാനത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ പ്രസക്തി നാം ചർച്ച ചെയ്യേണ്ടത്. അവയവദാനത്തിൽ 'മസ്തിഷ്ക മരണം' സംഭവിച്ച വ്യക്തിയുടെ ജീവരക്ഷാ അവയവങ്ങൾ മാറ്റിവെക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. എന്നാൽ ശരീരദാനത്തിൽ, പൂർണ്ണമായ ശരീരം മെഡിക്കൽ കോളേജുകൾക്കോ ഗവേഷണ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കോ കൈമാറുന്നു. മെഡിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥികളുടെ ആദ്യത്തെ ഗുരുവും ('ഫസ്റ്റ് ടീച്ചർ' അല്ലെങ്കിൽ 'സൈലന്റ് മെന്റർ') ഈ മൃതദേഹങ്ങളാണ്. മനുഷ്യ ശരീരഘടന നേരിട്ട് മനസ്സിലാക്കാനും സങ്കീർണ്ണമായ ശസ്ത്രക്രിയാ പരിശീലനങ്ങൾക്കും ഗവേഷണങ്ങൾക്കും കാഡവറുകൾ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

നിർഭാഗ്യവശാൽ, ഇന്ത്യയിൽ ശരീരദാനത്തിന്റെ തോത് ആവശ്യകതയേക്കാൾ വളരെ കുറവാണ്. പത്ത് വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ഒരു മൃതദേഹം ലഭ്യമാകേണ്ട സ്ഥാനത്ത്, ഇന്ന് 40 മുതൽ 75 വരെ വിദ്യാർത്ഥികളാണ് ഒരു ശരീരത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നത്. ഇത് മെഡിക്കൽ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ പ്രായോഗിക ഗുണനിലവാരത്തെ ബാധിക്കുന്നു. 'മരണശേഷം ശരീരം അബാധിതമായിരിക്കണം' തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത തെറ്റിദ്ധാരണകളും അന്ധവിശ്വാസങ്ങളുമാണ് ഇതിന് പ്രധാന കാരണം. എന്നാൽ, ഒരു മതവും മനുഷ്യസേവനത്തെ എതിർക്കുന്നില്ല. കൂടാതെ, മൃതദേഹം ദഹിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണം ഒഴിവാക്കാനും ശരീരദാനം സഹായിക്കും.

സ്വന്തം പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ ശരീരത്തോട് ആശുപത്രികളിൽ അനാദരവ് കാട്ടുമോ എന്ന കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ ആശങ്ക സ്വാഭാവികമാണ്. എന്നാൽ അംഗീകൃത സ്ഥാപനങ്ങളിൽ അതീവ പവിത്രതയോടെയും രഹസ്യാത്മകതയോടെയുമാണ് ഇവ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. പഠനത്തിന് മുൻപ് വിദ്യാർത്ഥികൾ മൃതദേഹത്തെ ആദരിക്കുമെന്ന് 'കാഡവെറിക് ഓത്ത്' (Cadaveric Oath) വഴി പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നുണ്ട്. വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ അപകട സുരക്ഷാ ഗിയറുകൾ (ഹെൽമറ്റ്, സീറ്റ് ബെൽറ്റ്) വികസിപ്പിക്കുന്നതിനും ഫോറൻസിക് സയൻസിൽ കൊലപാതകക്കേസുകൾ തെളിയിക്കുന്നതിനും മൃതദേഹങ്ങൾ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്.

സമൂഹത്തിൽ സവിതാ ഘരത്, വിനോദ് ഡാവ്രെ തുടങ്ങിയ സാമൂഹിക പ്രവർത്തകരും വിവിധ സംഘടനകളും ശരീരദാന പ്രസ്ഥാനത്തിനായി ഇന്നും സജീവമായി രംഗത്തുണ്ട്. മരണം ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനമല്ല. നമ്മുടെ ഭൗതികശരീരം മണ്ണടിയുകയോ ചാരമാകുകയോ ചെയ്യുന്നതിനേക്കാൾ, ഭാവിയിലെ ഡോക്ടർമാരെ വാർത്തെടുക്കാനും ആയിരക്കണക്കിന് രോഗികൾക്ക് ജീവൻ നൽകാനുമുള്ള അറിവിന്റെ വെളിച്ചമായി മാറുന്നതാണ് ശ്രേഷ്ഠം. അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾ വെടിഞ്ഞ് ഈ 'ജ്ഞാനദാന' പ്രസ്ഥാനത്തിൽ പങ്കാളികളാകാൻ നാമേവരും മുന്നോട്ട് വരേണ്ടതുണ്ട്.