പഴയ തറവാടിന്റെ മട്ടുപ്പാവിലെ ഇരുളടഞ്ഞ മുറി വൃത്തിയാക്കുമ്പോഴാണ് മാധവൻ ആ വലിയ നിലക്കണ്ണാടി കണ്ടത്. വർഷങ്ങളായി പൊടിപിടിച്ചു കിടക്കുന്ന ആ കണ്ണാടിക്ക് തന്റെ മുത്തച്ഛന്റെ കാലത്തോളം പഴക്കമുണ്ടെന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. കട്ടിയുള്ള മരച്ചട്ടയിൽ തീർത്ത ആ കണ്ണാടിയിൽ പൊടി പടലം പുരണ്ട്, തന്റെ മുഖം പോലും വ്യക്തമല്ലാത്ത അവസ്ഥയിലായിരുന്നു.

മാധവൻ മെല്ലെ ഒരു തുണിയെടുത്ത് അത് തുടച്ചു മിനുക്കാൻ തുടങ്ങി. പൊടി നീങ്ങിയപ്പോൾ തിളക്കമുള്ള ഗ്ലാസ് തെളിഞ്ഞു വന്നു. എന്നാൽ കണ്ണാടിയിലേക്ക് നോക്കിയ മാധവൻ ഞെട്ടിപ്പോയി! കണ്ണാടിയിൽ തെളിയുന്നത് അവന്റെ മുഖമല്ല. പകരം, പത്തു വർഷം മുമ്പ് താൻ പിണങ്ങിപ്പിരിഞ്ഞ തന്റെ ഉറ്റ സുഹൃത്ത് രാഹുലിന്റെ മുഖമായിരുന്നു. അവൻ അത്ഭുതത്തോടെ കണ്ണുകൾ തിരുമ്മി വീണ്ടും നോക്കി. അപ്പോൾ ചിത്രം മാറി. ഇപ്പോൾ അതിൽ തെളിയുന്നത് തന്റെ തറവാട്ടിലെ പഴയ വീട്ടുജോലിക്കാരി ലക്ഷ്മിയമ്മയുടെ ദയനീയമായ മുഖമാണ്. പ്രായത്തിന്റെ അവശതയിൽ അവർ സഹായത്തിനായി കൈനീട്ടുന്നത് പോലെ ആ രൂപം അവനെ നോക്കി വിതുമ്പി.

മാധവൻ ഭയന്ന് പിന്നോട്ട് മാറി. "ഇതെന്താ മന്ത്രക്കണ്ണാടിയോ?" അവൻ സ്വയം ചോദിച്ചു. അന്ന് രാത്രി മാധവന് ഉറക്കം വന്നില്ല. ആ കണ്ണാടി അവനെ വല്ലാതെ അസ്വസ്ഥനാക്കി. പിറ്റേന്ന് രാവിലെ അവൻ വീണ്ടും ആ മുറിയിലെത്തി. ധൈര്യം സംഭരിച്ച് കണ്ണാടിക്ക് മുന്നിൽ നിന്നു. ഇത്തവണ കണ്ണാടിയിൽ തന്റെ തന്നെ മുഖം തെളിഞ്ഞു. പക്ഷേ, അത് തന്റെ പുറമെയുള്ള രൂപമല്ലായിരുന്നു. തന്റെ ഉള്ളിലെ പകയും, അഹങ്കാരവും, ആരോടും പ്രകടിപ്പിക്കാത്ത വിഷമങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഒരു വിരൂപമായ രൂപം! അവൻ പെട്ടെന്ന് കണ്ണാടിയിൽ നിന്ന് നോട്ടം മാറ്റി.
അപ്പോഴാണ് ആ കണ്ണാടിയുടെ വശത്ത് കൊത്തിവെച്ചിരുന്ന ചെറിയ വാചകം അവന്റെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെട്ടത്: "നിന്റെ കണ്ണ് പുറത്തേക്കുള്ള ജാലകമാണ്, ഈ കണ്ണാടി നിന്റെ ഉള്ളിലേക്കുള്ള വഴിയും. നീ എന്ത് കാണുന്നുവോ അത് നിന്റെ മനസ്സാകുന്നു."

മാധവന് കാര്യം മനസ്സിലായി. ആ കണ്ണാടി വെറുമൊരു വസ്തുവല്ല. അത് ഓരോ മനുഷ്യന്റെയും മനസ്സാക്ഷിയെയാണ് പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നത്. രാഹുലിനോടുള്ള ക്ഷമിക്കാത്ത ദേഷ്യവും, ലക്ഷ്മിയമ്മയെ അവഗണിച്ചതിലുള്ള കുറ്റബോധവുമാണ് കണ്ണാടി ആദ്യം അവന് കാട്ടിക്കൊടുത്തത്. ആ നിമിഷം അവൻ ഒരു തീരുമാനമെടുത്തു. അവൻ ആദ്യം ചെയ്തത് രാഹുലിനെ ഫോണിൽ വിളിച്ച് പഴയ കാര്യങ്ങൾക്ക് മാപ്പ് ചോദിക്കുക എന്നതായിരുന്നു. പിന്നീട് ലക്ഷ്മിയമ്മയുടെ വീട്ടിൽ പോയി അവർക്ക് വേണ്ട സഹായങ്ങൾ ചെയ്തു നൽകി.
ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ് മാധവൻ വീണ്ടും ആ പഴയ കണ്ണാടിക്ക് മുന്നിലെത്തി. ഇപ്പോൾ ആ കണ്ണാടിയിൽ തെളിയുന്നത് പ്രസന്നമായ മുഖമുള്ള, ശാന്തനായ ഒരു മനുഷ്യനെയായിരുന്നു. തന്റെ രൂപം എത്ര മനോഹരമായിരിക്കുന്നു എന്ന് അവൻ ആദ്യമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു. എന്നാൽ മാധവന്റെ പരീക്ഷണം അവിടെ തീർന്നില്ല. അടുത്ത തവണ കണ്ണാടിക്ക് മുന്നിൽ നിന്നപ്പോൾ കണ്ടത് മറ്റൊരു കാഴ്ച്ചയായിരുന്നു.

താൻ ജോലി ചെയ്യുന്ന ഓഫീസിലെ ജൂനിയറായ വിനയ്. അവൻ ഒരു ഫയലുമായി കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ഇരിക്കുന്നത് മാധവൻ കണ്ടു. കണ്ണാടിയിലെ ആ ദൃശ്യം മാഞ്ഞുപോയി. മാധവൻ ഉടനെ ഓഫീസിലേക്ക് തിരിച്ചു. അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ സത്യം ബോധ്യമായി,താൻ നൽകിയ അമിതമായ ജോലിഭാരവും വഴക്കും കാരണം വിനയ് ജോലി രാജിവെക്കാൻ ഒരുങ്ങുകയായിരുന്നു. മാധവൻ അവനെ അടുത്തുവിളിച്ച് സാന്ത്വനപ്പെടുത്തി, തെറ്റുകൾ തിരുത്തി കൊടുത്തു. മാധവൻ പതുക്കെ മനസ്സിലാക്കി; ആ കണ്ണാടി കാണിക്കുന്നത് തന്റെ ചുറ്റുമുള്ളവരുടെ സങ്കടങ്ങളും താൻ അറിയാതെ പോകുന്ന മറ്റുള്ളവരുടെ വേദനകളുമാണ്.

എന്നാൽ ഒരു വൈകുന്നേരം കണ്ണാടിക്ക് മുന്നിൽ നിന്ന മാധവൻ പരിഭ്രമിച്ചു. കണ്ണാടിയിൽ ദൃശ്യങ്ങളൊന്നുമില്ല! വെറും കറുത്ത ഇരുട്ട് മാത്രം. അവൻ ആകെ ഭയന്നുപോയി. "എന്റെ മനസ്സ് വീണ്ടും മലിനമായോ?" അവൻ സ്വയം ചോദിച്ചു. അന്ന് രാത്രി അവന്റെ വലിയമ്മാവൻ മരിച്ചു. തറവാട്ടിലെ ഏറ്റവും മുതിർന്ന കാരണവർ. മരണാനന്തര ചടങ്ങുകൾക്ക് ശേഷം ആ മുറിയിൽ എത്തിയപ്പോൾ മാധവൻ കണ്ടത് അമ്മാവന്റെ വിൽപത്രമാണ്. അതിൽ ആ കണ്ണാടിയെക്കുറിച്ച് ഒരു കുറിപ്പുണ്ടായിരുന്നു:

"ഈ കണ്ണാടി വെളിച്ചം തരുന്നത് നിന്റെ മനസ്സ് തെളിഞ്ഞിരിക്കുമ്പോഴാണ്. നിനക്ക് ചുറ്റുമുള്ളവർക്ക് നീ വെളിച്ചമാകുമ്പോൾ ഇതിൽ ചിത്രങ്ങൾ തെളിയും. നീ നിനക്കായി മാത്രം ജീവിക്കുമ്പോൾ ഇത് വെറും ഇരുട്ടാകും. നിന്റെ മനസ്സ് ഒരു കണ്ണാടിയാക്കി മാറ്റുക."

മാധവൻ ആ മുറിയിലെ ജനാലകൾ പൂർണ്ണമായും തുറന്നിട്ടു. സൂര്യപ്രകാശം ആ കണ്ണാടിയിൽ തട്ടി പ്രതിഫലിച്ചു. ഇപ്പോൾ അതിൽ മാധവന്റെ മുഖം മാത്രമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ആ തറവാടും, അവിടുത്തെ മരങ്ങളും, ആകാശവും എല്ലാം ഒരേപോലെ തെളിഞ്ഞു കാണാമായിരുന്നു. താൻ ലോകത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്നും, ലോകം തന്റെ ഭാഗമാണെന്നും അവന് തിരിച്ചറിവുണ്ടായി. മനസ്സ് ശുദ്ധമായാൽ ലോകം മുഴുവൻ സുന്ദരമാകുമെന്ന് ആ പഴയ നിലക്കണ്ണാടി അവനെ പഠിപ്പിച്ചു.