ഭാരതീയ തത്ത്വചിന്തയുടെ ഉജ്ജ്വല നക്ഷത്രനായ ശ്രീ ആദി ശങ്കരാചാര്യർ വേദാന്തത്തിന്റെ അദ്വൈത തത്ത്വത്തെ ലോകമറിഞ്ഞുകൊടുക്കാൻ ജനിച്ച ദിവ്യപ്രതിഭയാണ്. അദ്വൈതം — “ബ്രഹ്മം ഏകമാണ്, ദ്വിത്വം മായയാണ്” എന്ന ആത്യന്തിക സത്യം — ശങ്കരാചാര്യരുടെ ഉപദേശങ്ങളുടെ ഹൃദയമാണ്. ഈ മഹാത്മാവ് തൻറെ ജ്ഞാനവൈഭവം പ്രാപിച്ചുകൊണ്ടുള്ള യാത്രയുടെ പരമാവസാന ഘട്ടമാണ് സർവ്വജ്ഞപീഠാരോഹണം എന്ന പ്രസിദ്ധ സംഭവം.

ശാരദാ പീഠത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം

കശ്മീരിലെ ശാരദാ ദേശത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്തിരുന്ന ശാരദാ പീഠം (Sharda Peeth) പ്രാചീന ഭാരതത്തിലെ പ്രധാന വിദ്യാകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. ഇവിടെ ശാരദാ ദേവി (വിദ്യാദേവി / സർസ്വതി) പ്രതിഷ്ഠിതയായിരുന്നു. പീഠത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിരുന്ന സർവ്വജ്ഞപീഠം എന്നത് ജ്ഞാനത്തിന്റെ പരമോന്നത സിംഹാസനം ആയിരുന്നു. ഈ പീഠത്തിൽ ആരോഹണം ചെയ്യാൻ അർഹനായവൻ മാത്രമേ സർവ്വജ്ഞൻ എന്നു കരുതപ്പെട്ടിരുന്നുള്ളൂ.

ശങ്കരാചാര്യരുടെ കാശ്മീരിയാത്ര

ശങ്കരാചാര്യർ തൻറെ ദിഗ്വിജയയാത്രയിൽ വേദാന്തത്തിന്റെ സത്യസന്ധത തെളിയിച്ച്, അനേകം മതപണ്ഡിതരോടും തത്ത്വജ്ഞാനികളോടും സംവാദങ്ങൾ നടത്തി വിജയിച്ചു. ഒടുവിൽ അവർ കാശ്മീരിലെ ശാരദാ പീഠത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, അവിടെത്തിയ പണ്ഡിതർ അദ്ദേഹത്തെ സർവ്വജ്ഞപീഠത്തിൽ ആരോഹിപ്പിക്കുന്നതിന് മുമ്പ്, കടുത്ത ജ്ഞാനപരീക്ഷണങ്ങൾ നടത്തി.
ശങ്കരാചാര്യർ വേദങ്ങൾ, ഉപനിഷത്തുകൾ, പുരാണങ്ങൾ, തർക്കശാസ്ത്രം, യോഗശാസ്ത്രം, ആഗമങ്ങൾ തുടങ്ങി നിരവധി ശാഖകളിൽ അവിസ്മരണീയമായ പ്രാവീണ്യം തെളിയിച്ചു. അവരെല്ലാവരും മിണ്ടാതായി — ശങ്കരാചാര്യന്റെ ജ്ഞാനം അപ്രതിമമെന്നു അവർ അംഗീകരിച്ചു.

ദൈവാനുഗ്രഹവും പീഠാരോഹണവും

അപ്പോൾ, ശാരദാ ദേവി സ്വയം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു എന്ന് പാരമ്പര്യം പറയുന്നു. അവൾ ശങ്കരാചാര്യനോട് ചോദിച്ചു:
 “നീ ഈ പീഠത്തിൽ ആരോഹിക്കാൻ യോഗ്യനോ?”

അപ്പോൾ ശങ്കരാചാര്യർ വിനയപൂർവ്വം മറുപടി നൽകി:
“മാതേ, ഞാൻ അഹങ്കാരശൂന്യൻ, നിന്റെ അനുഗ്രഹം കൂടാതെ എനിക്ക് യാതൊന്നും സാധ്യമല്ല. നീ അനുമതി നൽകുന്നുവെങ്കിൽ മാത്രമേ ഞാൻ ഈ പീഠത്തിൽ കയറാൻ യോഗ്യനായുള്ളൂ.”

ശാരദാ ദേവി ഹസിച്ചു സമ്മതം നൽകി. അങ്ങനെ ശങ്കരാചാര്യർ സർവ്വജ്ഞപീഠത്തിൽ ആരോഹണം ചെയ്തു. ആ ഘട്ടം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ പരമാവസ്ഥയെയും, ആത്മവിദ്യയുടെ പൂർണപ്രാപ്തിയെയും പ്രതിനിധാനം ചെയ്തു.

സർവ്വജ്ഞപീഠാരോഹണം ഒരു ചരിത്രസംഭവമെന്നതിലുപരി, ആത്മബോധത്തിന്റെ പ്രതീകം ആണ്. അത് മനുഷ്യന്റെ അഹങ്കാരം ലയിച്ച്, ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിലേക്ക് ഉയരുന്ന യാത്രയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ശങ്കരാചാര്യൻ അദ്വൈതത്തിന്റെ തത്വസാരമായ “അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി” എന്ന സത്യത്തെ പ്രാപിച്ച്, അതിന്റെ സാക്ഷാത്കാരിയായി സർവ്വജ്ഞപീഠത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനായി.

ശങ്കരാചാര്യരുടെ സർവ്വജ്ഞപീഠാരോഹണം ഭാരതീയ ആത്മസംസ്കാരത്തിന്റെ അഭിമാനമായ നിമിഷമാണ്. അത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ വിജയം മാത്രമല്ല; ജ്ഞാനത്തിന്റെ, വിനയത്തിന്റെ, ആത്മസത്യത്തിന്റെയും വിജയം കൂടിയാണ്.
ഇന്നും ആ കഥ നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു .യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനം ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ മാത്രമേ പൂർത്തിയാകൂ, വിനയമെന്ന പാതയിലൂടെയാണ് അതിലേക്കുള്ള യാത്ര.
 “ജ്ഞാനമേവ പരം ധനം.” — ശങ്കരാചാര്യരുടെ ജീവിതം അതിന്റെ ജീവപ്രതീകം തന്നെയാണ്.