1.

മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ പരിണാമത്തിനൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുകയും മാറുന്ന കാലത്തിന്റെ നീതിബോധങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുകയും ചെയ്യുമ്പോഴാണ് ഏതൊരു നിയമവ്യവസ്ഥയും അർത്ഥവത്താകുന്നത്. കാലഘട്ടത്തിന്റെ ചുവരെഴുത്തുകൾ വായിക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുകയും നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപുള്ള ഗോത്രകാല നിയമങ്ങളെ മാറ്റമില്ലാത്ത ദിവ്യവചനങ്ങളായി കെട്ടിപ്പുണരുകയും ചെയ്യുന്ന സമൂഹങ്ങൾ അനിവാര്യമായ ജീർണ്ണതയിലേക്ക് കൂപ്പുകുത്തും. ഈയൊരു ചരിത്രവസ്തുതയുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വേണം ഇന്ത്യയിലെ മുസ്‌ലിം വ്യക്തിനിയമങ്ങളെയും അതിൽ നടപ്പാക്കാൻ വിസമ്മതിക്കുന്ന കാലോചിതമായ പരിഷ്കാരങ്ങളെയും നാം നോക്കിക്കാണാൻ. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മുസ്‌ലിം ഭൂരിപക്ഷ രാഷ്ട്രങ്ങൾ തങ്ങളുടെ നിയമവ്യവസ്ഥകളെ ആധുനിക മനുഷ്യാവകാശ സങ്കൽപ്പങ്ങൾക്കും ലിംഗനീതിക്കും അനുസൃതമായി പൊളിച്ചെഴുതുമ്പോൾ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ രാജ്യങ്ങളിലൊന്നായ ഇന്ത്യയിൽ മാത്രം അത് കൊളോണിയൽ ഭൂതകാലത്തിൽ തളച്ചിടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നത് വലിയൊരു വിരോധാഭാസമാണ്.

ഇന്ത്യൻ മുസ്‌ലിം വ്യക്തിനിയമം, പ്രത്യേകിച്ച് വിവാഹം, വിവാഹമോചനം, അനന്തരാവകാശം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമങ്ങൾ, കാലത്തിന്റെ മാറ്റങ്ങൾക്ക് യാതൊരു വിധേയത്വവും പ്രകടിപ്പിക്കാതെ പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഒരു നിശ്ചലാവസ്ഥയിൽ തുടരുകയാണ്. "ശരീഅത്ത് ദൈവികമാണ്, അതിൽ മാറ്റം വരുത്താനാവില്ല" എന്ന യാഥാസ്ഥിതിക മതനേതൃത്വത്തിന്റെ ശാഠ്യവും, അതിന് കുടപിടിക്കുന്ന ഭരണകൂടങ്ങളുടെ വോട്ട് ബാങ്ക് രാഷ്ട്രീയവും ചേർന്നാണ് ഈ നിശ്ചലാവസ്ഥയെ ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുന്നത്. ബ്രിട്ടീഷ് കൊളോണിയൽ ഭരണകാലത്ത് ക്രോഡീകരിക്കപ്പെട്ട, അക്കാലത്തെ സവിശേഷമായ സാമൂഹിക സാഹചര്യങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്ന ആംഗ്ലോ-മുഹമ്മദൻ നിയമങ്ങളെയാണ് ഇന്നും മാറ്റമില്ലാത്ത ദൈവിക നിയമമായി ഇവിടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. യുക്തിസഹമായ ചിന്തകളെയും ആധുനിക നീതിബോധത്തെയും പാടെ നിരാകരിച്ചുകൊണ്ട്, പൗരോഹിത്യത്തിന്റെ ഇടുങ്ങിയ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾക്ക് നിയമത്തിന്റെ പരിരക്ഷ ലഭിക്കുന്ന കാഴ്ചയാണ് നാം കാണുന്നത്.

ഇന്ത്യയിലെ യാഥാസ്ഥിതിക നേതൃത്വം പലപ്പോഴും അവകാശപ്പെടുന്നത്, തങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മുസ്‌ലിംകൾ ഒരുപോലെ അംഗീകരിക്കുന്നതും അലംഘനീയവുമായ ഒരു നിയമസംഹിതയെയാണെന്നാണ്. എന്നാൽ, ഈ അവകാശവാദം ചരിത്രപരമായും വസ്തുതാപരമായും അടിസ്ഥാനരഹിതമാണ്. യാഥാർത്ഥ്യം മറ്റൊന്നാണ്. പല മുസ്‌ലിം ഭൂരിപക്ഷ രാജ്യങ്ങളും ഇന്ത്യയിലെ മുസ്‌ലിം വ്യക്തിനിയമത്തിൽ കാണുന്ന പല കൊടിയ അനീതികളെയും നിയമം മൂലം എന്നെന്നേക്കുമായി പരിഷ്കരിക്കുകയോ കർശനമായി നിയന്ത്രിക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അനാഥരായ പേരക്കുട്ടികൾക്ക് അനന്തരാവകാശം നിഷേധിക്കൽ, നിർബാധമായ ബഹുഭാര്യത്വം, പുരുഷന് മാത്രം അവകാശമുള്ള ഏകപക്ഷീയമായ ത്വലാഖ് തുടങ്ങിയ പ്രാകൃതമായ രീതികൾ പല രാജ്യങ്ങളും നിയമപുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്ന് തുടച്ചുനീക്കി കഴിഞ്ഞു. ഇസ്‌ലാമിക പാരമ്പര്യത്തിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ടുതന്നെ നീതിക്കും സമത്വത്തിനും അനുസൃതമായ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താൻ അവർക്ക് സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ ആഗോള ചലനങ്ങളെ കണ്ടില്ലെന്ന് നടിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഇന്ത്യൻ യാഥാസ്ഥിതികത്വം ഇരുട്ടിൽ തപ്പുന്നത്.

തുർക്കി, ടുണീഷ്യ, ഈജിപ്ത്, പാകിസ്ഥാൻ, ബംഗ്ലാദേശ്, മൊറോക്കോ തുടങ്ങിയ നിരവധി രാജ്യങ്ങൾ അവരുടെ കുടുംബ, അനന്തരാവകാശ നിയമങ്ങളിൽ വരുത്തിയ സുപ്രധാനമായ മാറ്റങ്ങൾ ഈ വാദത്തെ ശരിവെക്കുന്നു. മതേതരത്വത്തിന്റെ പാതയിലൂടെ പൂർണ്ണമായ നിയമപരിഷ്കരണം നടത്തിയ രാജ്യങ്ങളും, മതനിയമങ്ങളെ ആധുനിക യുക്തിക്കനുസരിച്ച് പുനർവ്യാഖ്യാനം ചെയ്ത രാജ്യങ്ങളും ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഈ രാജ്യങ്ങളുടെ അനുഭവങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്, നിയമങ്ങൾ എന്നത് മനുഷ്യന്റെ ക്ഷേമത്തിനും നീതി ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും വേണ്ടിയുള്ളതാണെന്നും, അവ മാറ്റിയെഴുതാൻ പാടില്ലാത്ത കരിങ്കൽ ശാസനകളല്ലെന്നുമാണ്. യാഥാസ്ഥിതികത്വത്തിന്റെ ഇരുമ്പുമറകൾ ഭേദിച്ച് ഈ രാജ്യങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് മുന്നോട്ട് നടന്നത് എന്നതിന്റെ ചരിത്രം, ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിൽ ഏറെ പ്രസക്തമാണ്.

2.

മുസ്‌ലിം ഭൂരിപക്ഷ രാജ്യങ്ങളിലെ നിയമപരിഷ്കരണ ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും സമൂലവും വിപ്ലവകരവുമായ മാറ്റം അരങ്ങേറിയത് തുർക്കിയിലാണ്. ഓട്ടോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനത്തിന് ശേഷം മുസ്തഫ കമാൽ അത്താത്തുർക്കിന്റെ ധീരമായ നേതൃത്വത്തിൽ രൂപീകൃതമായ ആധുനിക തുർക്കി, ഒരു മതേതര രാഷ്ട്രമായാണ് ലോകത്തിന് മുൻപിൽ സ്വയം പ്രഖ്യാപിച്ചത്. ഭരണകൂടത്തെയും നിയമവ്യവസ്ഥയെയും മതത്തിന്റെ ഇരുമ്പുമറകളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമാക്കുക എന്ന യുക്തിസഹവും ദീർഘവീക്ഷണമുള്ളതുമായ തീരുമാനമാണ് അത്താത്തുർക്ക് കൈക്കൊണ്ടത്. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി, നൂറ്റാണ്ടുകളായി സാമൂഹിക ജീവിതത്തെ വരിഞ്ഞുമുറുക്കിയിരുന്ന പഴയ നിയമങ്ങളെ അവർ തങ്ങളുടെ ഭരണഘടനയിൽ നിന്നും നിയമവ്യവസ്ഥയിൽ നിന്നും നിഷ്കരുണം ഒഴിവാക്കി. മനുഷ്യനിർമ്മിതമായ നിയമങ്ങളാണ് ഒരു ആധുനിക സമൂഹത്തിന് ആവശ്യമെന്ന തിരിച്ചറിവിൽ, 1926-ൽ സ്വിസ് സിവിൽ കോഡിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കി തികച്ചും മതേതരവും പുരോഗമനപരവുമായ പുതിയൊരു ടർക്കിഷ് സിവിൽ കോഡ് അവർ സ്വീകരിച്ചു. ഈ ഒറ്റ നിയമനിർമ്മാണം തുർക്കിയെ നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ യാഥാസ്ഥിതികത്വത്തിൽ നിന്ന് ആധുനികതയിലേക്ക് കൈപിടിച്ചുയർത്തി.

സ്ത്രീകളെ കേവലം ഉപഭോഗവസ്തുക്കളായും രണ്ടാം കിട പൗരന്മാരായും കണ്ടിരുന്ന ബഹുഭാര്യത്വം എന്ന മനുഷ്യത്വരഹിതമായ സമ്പ്രദായത്തെ അവർ പൂർണ്ണമായും നിയമം മൂലം നിരോധിച്ചു. വിവാഹമോചനം എന്നത് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും പ്രയോഗിക്കാവുന്ന പുരുഷന്റെ മാത്രം അവകാശമായിരുന്ന ജീർണ്ണിച്ച അവസ്ഥയ്ക്ക് അവർ അറുതിവരുത്തി. പകരം, വിവാഹമോചനത്തിന് കൃത്യമായ കോടതി നടപടികൾ നിർബന്ധമാക്കുകയും സ്ത്രീക്കും പുരുഷനും ഇക്കാര്യത്തിൽ തുല്യമായ അവകാശങ്ങളും നീതിയും ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്തു. ഏറ്റവും വിപ്ലവകരമായ മാറ്റം നടന്നത് അനന്തരാവകാശ നിയമങ്ങളിലാണ്. കാലങ്ങളായി മതത്തിന്റെ പിൻബലത്തിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ആൺ-പെൺ വിവേചനം പൂർണ്ണമായി അവസാനിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഇരുവിഭാഗത്തിനും തുല്യ ഓഹരി അവർ ഉറപ്പാക്കി. തുർക്കിയുടെ ഈ പാത, മതപരമായ ശാഠ്യങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി നിരാകരിച്ചുകൊണ്ടുള്ള മതേതരവൽക്കരണത്തിന്റേതായിരുന്നു. ഇത് എല്ലാ മുസ്‌ലിം ഭൂരിപക്ഷ രാജ്യങ്ങൾക്കും ഒരേപോലെ സ്വീകാര്യമായ ഒരു മാതൃകയായിരിക്കില്ലെങ്കിലും, മതത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടുകൾക്ക് പുറത്തുകടക്കാൻ ഒരു സമൂഹത്തിന് കഴിയുമെന്നും, സ്വതന്ത്ര ചിന്തയിലൂന്നിയ നിയമങ്ങൾ മനുഷ്യജീവിതത്തെ കൂടുതൽ അർത്ഥവത്താക്കുമെന്നും തെളിയിക്കുന്ന മികച്ച ചരിത്രപരമായ ഉദാഹരണമാണ്.

മറുവശത്ത്, മതപരമായ ചട്ടക്കൂടിൽ നിന്നുകൊണ്ടുതന്നെ പുരോഗമനപരമായ പരിഷ്കാരങ്ങൾ നടത്തിയ രാജ്യങ്ങളിലൊന്നാണ് വടക്കേ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യമായ ടുണീഷ്യ. 1956-ൽ അന്നത്തെ പ്രസിഡന്റ് ഹബീബ് ബൂർഗിബയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ നടപ്പിലാക്കിയ 'കോഡ് ഓഫ് പേഴ്സണൽ സ്റ്റാറ്റസ്' മുസ്‌ലിം ലോകത്ത്, വിശേഷിച്ചും യാഥാസ്ഥിതിക പൗരോഹിത്യ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ വലിയ പ്രകമ്പനങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. പഴയ ഗ്രന്ഥങ്ങളിലെ വാക്യങ്ങളെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ എടുക്കുന്നതിന് പകരം, കാലാനുസൃതവും യുക്തിഭദ്രവുമായ പുനർവ്യാഖ്യാനങ്ങൾക്ക് അവർ തയ്യാറായി എന്നതാണ് ടുണീഷ്യൻ മോഡലിനെ വേറിട്ടുനിർത്തുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന്, ബഹുഭാര്യത്വത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ അവർ സ്വീകരിച്ച നിലപാട് ഇസ്‌ലാമിക നിയമചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ധീരമായ ഒരു ചുവടുവെപ്പായിരുന്നു. ഭാര്യമാർക്കിടയിൽ പൂർണ്ണമായ നീതി പുലർത്താൻ സാധിക്കില്ലെങ്കിൽ ഒന്നിൽ കൂടുതൽ വിവാഹം ചെയ്യരുത് എന്ന നിബന്ധനയെ അവർ യുക്തിയുടെ ഉരകല്ലിൽ പരിശോധിച്ചു. മനുഷ്യസഹജമായ വൈകാരികവും ഭൗതികവുമായ പരിമിതികൾ വെച്ച് നോക്കുമ്പോൾ ഒന്നിലധികം പേരോട് ഒരേസമയം പൂർണ്ണമായ നീതി പുലർത്തുക എന്നത് തികച്ചും അസാധ്യമായ കാര്യമാണെന്നും, അതിനാൽ ബഹുഭാര്യത്വം അടിസ്ഥാനപരമായി വിവേചനപരവും തന്മൂലം നിരോധിക്കപ്പെടേണ്ടതുമാണെന്നും ടുണീഷ്യൻ നിയമജ്ഞർ പ്രഖ്യാപിച്ചു. അതുവഴി ബഹുഭാര്യത്വം അവിടെ പൂർണ്ണമായി നിരോധിക്കപ്പെട്ടു.

ഏകപക്ഷീയമായി ഭർത്താവിന് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും മൊഴിചൊല്ലാം എന്ന പ്രാകൃത രീതിയെയും അവർ നിയമം മൂലം ഇല്ലാതാക്കി. വിവാഹമോചനം നേടാൻ സ്ത്രീക്കും പുരുഷനും തുല്യമായി കോടതിയെ സമീപിക്കണമെന്നും അതിന് കൃത്യമായ നിയമനടപടികൾ പൂർത്തിയാക്കണമെന്നുമുള്ള വ്യവസ്ഥ അവർ കൊണ്ടുവന്നു. വിവാഹത്തിന് സ്ത്രീയുടെ പൂർണ്ണ സമ്മതം നിർബന്ധമാക്കുകയും അവരുടെ വിവാഹപ്രായം ശാസ്ത്രീയമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഉയർത്തുകയും ചെയ്തു. ഇതിനെല്ലാം പുറമെ, അനന്തരാവകാശത്തിലും പൂർണ്ണമായ ലിംഗസമത്വം കൊണ്ടുവരാനുള്ള തീവ്രമായ നിയമനിർമ്മാണ ശ്രമങ്ങളും ടുണീഷ്യയിൽ സജീവമായി നടന്നുവരുന്നുണ്ട്. യാഥാസ്ഥിതിക വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്ന് കടുത്ത എതിർപ്പുകൾ നേരിടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, യുക്തിക്കും നീതിക്കും നിരക്കാത്ത പഴയ കീഴ്‌വഴക്കങ്ങളെ പൊളിച്ചെഴുതാനുള്ള അസാമാന്യമായ രാഷ്ട്രീയ ഇച്ഛാശക്തിയാണ് അവിടെ പ്രകടമാകുന്നത്. പുനർവ്യാഖ്യാനം എന്ന പ്രക്രിയയിലൂടെ പഴയ സങ്കൽപ്പങ്ങളെത്തന്നെ ആധുനിക ലിംഗനീതിക്കും മനുഷ്യാവകാശ സങ്കൽപ്പങ്ങൾക്കും അനുസൃതമായി മാറ്റിയെടുക്കാൻ മനുഷ്യന്റെ ചിന്താശേഷിക്ക് കഴിയും എന്നാണ് ഈ മുന്നേറ്റങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നത്.

3.

ലോകം എത്രത്തോളം മുന്നോട്ട് പോയിരിക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ, ഇന്ത്യയിലെ യാഥാസ്ഥിതികത എത്രത്തോളം മനുഷ്യത്വരഹിതമായാണ് അനാഥരായ പേരക്കുട്ടികളോട് പെരുമാറുന്നത് എന്ന നടുക്കുന്ന യാഥാർത്ഥ്യം നാം തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. ഒരു വ്യക്തി മരണപ്പെടുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന് മുൻപേ മരണപ്പെട്ടുപോയ മകന്റെയോ മകളുടെയോ അനാഥരായ കുട്ടികൾക്ക്, തങ്ങളുടെ പിതാമഹന്റെ സ്വത്തിൽ യാതൊരു അവകാശവുമില്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിലെ ക്രൂരത എത്രത്തോളമാണ്? തലമുറകളായി പല കുടുംബങ്ങളിലും വലിയ സാമ്പത്തിക തകർച്ചയ്ക്കും തീരാദുഃഖത്തിനും കാരണമായിട്ടുള്ള ഈ അനീതി, കേവലം നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപുള്ള ചില മതപരമായ വ്യാഖ്യാനങ്ങളുടെയും ഗോത്രകാല നിയമങ്ങളുടെയും പേരിലാണ് ഇന്നും ഇന്ത്യയിൽ നിർബാധം തുടരുന്നത്. സ്വന്തം പിതാവോ മാതാവോ നഷ്ടപ്പെട്ടതിന്റെ വേദന അനുഭവിക്കുന്ന ഒരു കുട്ടിക്ക്, തന്റെ വല്യുപ്പയുടെ സ്വത്തിൽ നിന്ന് അർഹമായത് നിഷേധിക്കപ്പെടുകയും, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന മറ്റു മക്കൾ ആ സ്വത്ത് മുഴുവൻ വീതിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ആധുനിക മനുഷ്യന്റെ പ്രാഥമിക നീതിബോധത്തിന് തന്നെ നിരക്കാത്തതാണ്. ഇന്ത്യയിലെ നിയമപ്രകാരം ഇത്തരം അനാഥരായ പേരക്കുട്ടികൾക്ക് വേണ്ടി ഒരു വസ്വിയ്യത്ത് അഥവാ വിൽപ്പത്രം എഴുതിവെക്കുക എന്നത് കേവലം ധാർമ്മികമായ ഒരു നിർദ്ദേശം മാത്രമായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അത് നിയമപരമായി നടപ്പാക്കാനാവാത്ത വെറുമൊരു ഔദാര്യം മാത്രമായി ചുരുങ്ങുമ്പോൾ അവിടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നത് നീതിയുടെ അതിഭീകരമായ ഒരു ശൂന്യതയാണ്.

എന്നാൽ, മാറ്റങ്ങൾ അസാധ്യമാണെന്ന് പറഞ്ഞ് കൈമലർത്തുന്ന ഇന്ത്യൻ യാഥാസ്ഥിതികത്വത്തിന്റെ മുഖത്തടിക്കുന്നതാണ് മറ്റു മുസ്‌ലിം ഭൂരിപക്ഷ സമൂഹങ്ങൾ ഈ വിഷയത്തിൽ സ്വീകരിച്ച പുരോഗമനപരമായ നിലപാടുകൾ. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തോടെ തന്നെ, കാലഹരണപ്പെട്ട നിയമങ്ങളിലെ ഈ മനുഷ്യത്വരഹിതമായ അനീതി പല രാജ്യങ്ങളിലെയും നിയമജ്ഞരും ഭരണകർത്താക്കളും തിരിച്ചറിഞ്ഞു. കേവലം പുരാതന ഗ്രന്ഥങ്ങളെ അന്ധമായി പിൻപറ്റുന്നതിന് പകരം, മനുഷ്യന്റെ യുക്തിക്കും ആധുനിക നീതിസങ്കൽപ്പങ്ങൾക്കും അവർ മുൻഗണന നൽകി. നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുൻപ് എഴുതപ്പെട്ട നിയമങ്ങൾ ഇന്നത്തെ കാലത്തെ ഒരു അനാഥക്കുട്ടിക്ക് നീതി നിഷേധിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ആ നിയമങ്ങളെ പൊളിച്ചെഴുതേണ്ടത് അനിവാര്യമാണെന്ന് അവർ മനസ്സിലാക്കി. യുക്തിസഹമായ ഈ ചിന്തയുടെയും സ്വതന്ത്രമായ നിയമവ്യാഖ്യാനങ്ങളുടെയും ഫലമായി രൂപംകൊണ്ട വിപ്ലവകരവും മനുഷ്യത്വപൂർണ്ണവുമായ ഒരു നിയമപരിഷ്കാരമാണ് 'നിർബന്ധിത വസ്വിയ്യത്ത്' എന്നത്. ധാർമ്മികതയുടെ മാത്രം പേരിൽ നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു ബാധ്യതയെ, അവർ കൃത്യമായ ഒരു നിയമപരമായ അവകാശമാക്കി മാറ്റിയെടുത്തു.

ഒരു വ്യക്തി തന്റെ അനാഥരായ പേരക്കുട്ടികൾക്ക്, അതായത് നിലവിലെ പ്രാകൃതമായ അനന്തരാവകാശ നിയമപ്രകാരം സ്വത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെടുന്നവർക്ക്, വസ്വിയ്യത്ത് എഴുതിവെക്കാതെ മരണപ്പെട്ടാൽ, നിയമം സ്വയമേവ അവിടെയൊരു വസ്വിയ്യത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നതായി കണക്കാക്കുന്ന വിപ്ലവകരമായ മാറ്റമാണ് ഈ രാജ്യങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നത്. മരണപ്പെട്ട മകനോ മകളോ ജീവിച്ചിരുന്നുവെങ്കിൽ അവർക്ക് ലഭിക്കുമായിരുന്ന ഓഹരി എത്രയാണോ, ആ ഓഹരി കോടതി ഇടപെട്ട് നിർബന്ധമായും പേരക്കുട്ടികൾക്കായി ആദ്യം തന്നെ നീക്കിവെക്കുന്നു. മൊത്തം സ്വത്തിന്റെ മൂന്നിലൊന്നിൽ കവിയരുത് എന്ന യുക്തിസഹമായ നിബന്ധനയോടെയാണ് ഇത് നടപ്പിലാക്കുന്നത്. ഈ നിയമപരമായ ബാധ്യത നിറവേറ്റിയതിന് ശേഷമുള്ള സ്വത്ത് മാത്രമേ മറ്റു അവകാശികൾക്കിടയിൽ വിതരണം ചെയ്യാൻ നിയമം അനുവദിക്കുന്നുള്ളൂ. ഒറ്റയടിക്ക്, പേരക്കുട്ടികളുടെ ഭാവി അവരുടെ വല്യുപ്പയുടെ ഔദാര്യത്തെയോ ഓർമ്മശക്തിയെയോ കാരുണ്യത്തെയോ ആശ്രയിച്ചല്ലാതായി മാറി. മറിച്ച്, രാജ്യത്തിന്റെ നിയമം തന്നെ അനാഥരായ ആ കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷകനായി മാറുന്ന ഏറ്റവും മനോഹരവും നീതിയുക്തവുമായ കാഴ്ചയാണ് ഈ മാറ്റത്തിലൂടെ ലോകം കണ്ടത്.

1946 -ൽ ഈജിപ്താണ് ഈ നിയമം ആദ്യമായി തങ്ങളുടെ രാജ്യത്ത് നടപ്പിലാക്കിയത്. യാഥാസ്ഥിതികത്വത്തിന്റെ കോട്ടകളിൽ വിള്ളൽ വീഴ്ത്തിയ ആ തീരുമാനത്തെ തുടർന്ന്, സിറിയ, ടുണീഷ്യ, മൊറോക്കോ, പാകിസ്ഥാൻ, ബംഗ്ലാദേശ്, കുവൈറ്റ് തുടങ്ങിയ നിരവധി രാജ്യങ്ങൾ സമാനമായ മനുഷ്യത്വപരമായ നിയമങ്ങൾ തങ്ങളുടെ സിവിൽ കോഡുകളിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. ഇസ്‌ലാമിക നിയമത്തിന്റെ ചരിത്രപരമായ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ടുതന്നെ കാലോചിതമായ, മാനുഷിക മൂല്യങ്ങൾക്ക് വിലകൽപ്പിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങൾ സാധ്യമാണെന്ന് ഈ രാജ്യങ്ങൾ ലോകത്തിന് കാണിച്ചുകൊടുത്തു. എന്നാൽ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ രാജ്യമായ ഇന്ത്യയിലേക്ക് വരുമ്പോൾ ഈ ചിത്രം അങ്ങേയറ്റം ദയനീയമാവുകയാണ്. നിരവധി പുരോഗമന നിയമനിർമ്മാണങ്ങൾക്കും ശാസ്ത്രീയ മുന്നേറ്റങ്ങൾക്കും സാക്ഷ്യം വഹിച്ച ഇന്ത്യയിൽ, മുസ്‌ലിം വ്യക്തിനിയമം ഈ വിഷയത്തിൽ നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് പിന്നിലൂടെയാണ് ഇന്നും സഞ്ചരിക്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ നിയമവ്യവസ്ഥയിൽ ഇത്തരം ഒരു നിർബന്ധിത വസ്വിയ്യത്ത് എന്ന സങ്കൽപ്പമേ ഇന്നുമില്ല.

ഈ യാഥാസ്ഥിതിക നിശ്ചലാവസ്ഥയുടെ ഫലം അതിദാരുണമാണ്. പാകിസ്ഥാനിലോ ഈജിപ്തിലോ ജനിച്ച ഒരു അനാഥനായ കുട്ടിക്ക് അവിടുത്തെ നിയമം നൽകുന്ന സംരക്ഷണവും സാമ്പത്തിക സുരക്ഷിതത്വവും, ഇന്ത്യയിൽ ജനിച്ച ഒരു കുട്ടിക്ക് ലഭിക്കുന്നില്ല എന്നത് നമ്മുടെ ജനാധിപത്യത്തോടുള്ള വലിയൊരു പരിഹാസമാണ്. മതനിയമത്തിന്റെ ദിവ്യത്വമെന്ന വ്യാജേന ഇന്ത്യയിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഈ കടുത്ത അനീതി, പല മുസ്‌ലിം രാജ്യങ്ങളും നിയമം മൂലം തിരുത്തിയിട്ട് അരനൂറ്റാണ്ടിലേറെയായി എന്നതാണ് ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ വസ്തുത. ഇത് അസന്നിഗ്ദ്ധമായി തെളിയിക്കുന്നത്, യഥാർത്ഥ പ്രശ്നം മതത്തിന്റേതല്ല, മറിച്ച് കാലത്തിനനുസരിച്ച് സ്വതന്ത്രമായി ചിന്തിക്കാനും, നിയമങ്ങളെ മനുഷ്യനന്മയ്ക്കായി പൊളിച്ചെഴുതാനും ഇന്ത്യൻ മുസ്‌ലിം സമൂഹത്തിലെ യാഥാസ്ഥിതിക നേതൃത്വം കാണിക്കുന്ന വിമുഖതയുടേതാണ്. വോട്ട് ബാങ്ക് മുന്നിൽക്കണ്ട് മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഭരണകൂടങ്ങൾക്കും രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഈ പുരോഹിതവർഗ്ഗത്തിന്റെ അപ്രമാദിത്വത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ താല്പര്യമില്ല എന്നതാണ് ഈ അനീതി ഇന്നും തുടരാനുള്ള പ്രധാന കാരണം.

4.

ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ നിയമ പരിഷ്കരണ ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും നിർണ്ണായകമായ ഏടുകളിൽ ഒന്നാണ് 1961 -ൽ അവിഭക്ത പാകിസ്ഥാനിൽ നടപ്പിലാക്കിയ മുസ്‌ലിം ഫാമിലി ലോ ഓർഡിനൻസ്. തികച്ചും യാഥാസ്ഥിതികമായ നിലപാടുകൾ വെച്ചുപുലർത്തിയിരുന്ന പൗരോഹിത്യ വിഭാഗങ്ങളുടെയും മതമൗലികവാദികളുടെയും അതിശക്തമായ എതിർപ്പുകളെ വകഞ്ഞുമാറ്റിക്കൊണ്ടാണ് ഭരണകൂടം അന്ന് ഈ നിയമം പാസാക്കിയത് എന്നത് ഇന്ത്യയിലെ ഭരണകൂടങ്ങൾക്ക് വലിയൊരു പാഠമാണ്. ഈജിപ്ത് പോലുള്ള രാജ്യങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കിയ 'നിർബന്ധിത വസ്വിയ്യത്ത്' എന്ന ആശയത്തിൽ നിന്ന് ഒരുപടി കൂടി കടന്ന്, തികച്ചും പുരോഗമനപരമായ ഒരു നിലപാടാണ് ഈ ഓർഡിനൻസിലൂടെ അവർ സ്വീകരിച്ചത്. അനാഥരായ പേരക്കുട്ടികൾക്ക് തങ്ങളുടെ പിതാമഹന്റെ സ്വത്തിൽ നേരിട്ടുള്ള അവകാശമാണ് ഈ നിയമം ഉറപ്പാക്കിയത്. മരണപ്പെട്ട മകനോ മകളോ ജീവിച്ചിരുന്നുവെങ്കിൽ അവർക്ക് ലഭിക്കുമായിരുന്ന മുഴുവൻ ഓഹരികൾക്കും യാതൊരു വിധത്തിലുള്ള പരിമിതികളുമില്ലാതെ ഈ കുട്ടികൾക്ക് അവകാശമുണ്ടായിരിക്കും എന്ന് നിയമം അസന്നിഗ്ദ്ധമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. പ്രാതിനിധ്യ തത്വത്തോട് ഏറ്റവും അടുത്തുനിൽക്കുന്നതും, മനുഷ്യത്വരഹിതമായ പഴയ കീഴ്‌വഴക്കങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി റദ്ദ് ചെയ്യുന്നതുമായ ഒരു നിയമനിർമ്മാണമായിരുന്നു അത്. പാകിസ്ഥാനിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട് ബംഗ്ലാദേശ് ഒരു സ്വതന്ത്ര രാഷ്ട്രമായി മാറിയപ്പോഴും, യുക്തിസഹവും മനുഷ്യപക്ഷത്തുനിൽക്കുന്നതുമായ ഈ നിയമം അവർ സ്വന്തം രാജ്യത്തും നിലനിർത്തി.

അനന്തരാവകാശത്തിൽ മാത്രമല്ല, സ്ത്രീകളുടെ അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങളെ ഹനിക്കുന്ന ബഹുഭാര്യത്വം പോലെയുള്ള പ്രാകൃത ആചാരങ്ങൾക്കും ഈ നിയമം കർശനമായ കൂച്ചുവിലങ്ങിട്ടു. രണ്ടാമതൊരു വിവാഹം കഴിക്കണമെങ്കിൽ നിലവിലുള്ള ഭാര്യയുടെയോ ഭാര്യമാരുടെയോ വ്യക്തമായ അനുമതിയും അതിനുപുറമെ സർക്കാരിന്റെ കീഴിലുള്ള ആർബിട്രേഷൻ കൗൺസിലിന്റെ (Arbitration Council) നിയമപരമായ അംഗീകാരവും നിർബന്ധമാക്കി. യാതൊരുവിധ അനുമതിയുമില്ലാതെ വിവാഹം കഴിക്കുന്നത് ക്രിമിനൽ കുറ്റമാക്കി മാറ്റുകയും ശിക്ഷ ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്തു. പുരുഷന്റെ കുത്തകയായിരുന്ന ത്വലാഖ് എന്ന ഏകപക്ഷീയമായ വിവാഹമോചന രീതിക്കും ഓർഡിനൻസ് നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തി. ത്വലാഖ് ചൊല്ലിയാൽ അത് യൂണിയൻ കൗൺസിലിൽ കൃത്യമായി രജിസ്റ്റർ ചെയ്യണമെന്നും, തൊണ്ണൂറു ദിവസത്തെ നിർബന്ധിത അനുരഞ്ജന കാലയളവ് പൂർത്തിയാക്കണമെന്നും നിയമം അനുശാസിച്ചു. ഈ നിയമവ്യവസ്ഥകൾ പൂർണ്ണമായ അർത്ഥത്തിൽ വിജയിച്ചില്ലെന്നും പലപ്പോഴും ഇത് കേവലം കടലാസിൽ മാത്രമായി ഒതുങ്ങിപ്പോയെന്നും വിമർശനങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും, ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ മതനിയമങ്ങളെ ആധുനിക നീതിബോധത്തിനനുസരിച്ച് പരിഷ്കരിക്കാൻ നടത്തിയ ഏറ്റവും വിപ്ലവകരവും ധീരവുമായ ശ്രമമായിരുന്നു ഇത്. പൗരോഹിത്യത്തിന്റെ തിട്ടൂരങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ മുട്ടുമടക്കാതെ, ഭരണകൂടം ഇച്ഛാശക്തി കാണിച്ചാൽ മാറ്റങ്ങൾ സാധ്യമാണെന്ന് ഇത് തെളിയിക്കുന്നു.

ഇതേ ഭരണകൂട ഇച്ഛാശക്തിയുടെ മറ്റൊരു ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ് വടക്കേ ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യമായ മൊറോക്കോ ലോകത്തിന് കാണിച്ചുതന്നത്. നീണ്ടകാലത്തെ സ്ത്രീപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ നിരന്തരമായ പോരാട്ടങ്ങളുടെയും സ്വതന്ത്ര ചിന്തകരുടെ ഇടപെടലുകളുടെയും ഫലമായി, 2004 -ൽ മൊറോക്കോ പുതിയൊരു കുടുംബ നിയമത്തിന് രൂപം നൽകി. 'മുടവാന' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ നിയമം, പരമ്പരാഗതമായ പുരുഷമേധാവിത്വ സങ്കൽപ്പങ്ങളുടെ കടയ്ക്കൽ കത്തിവെക്കുന്നതായിരുന്നു. അതുവരെ നിലനിന്നിരുന്ന, പുരുഷൻ മാത്രം കുടുംബത്തിന്റെ അനിഷേധ്യ തലവൻ എന്ന പ്രാകൃതമായ കാഴ്ചപ്പാടിനെ നിയമം പൂർണ്ണമായി തള്ളിക്കളയുകയും, പകരം ഭാര്യക്കും ഭർത്താവിനും കുടുംബത്തിൽ തുല്യ ഉത്തരവാദിത്തവും പങ്കാളിത്തവുമാണുള്ളതെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. പെൺകുട്ടികളുടെ വിവാഹപ്രായം ശാസ്ത്രീയമായ മാനദണ്ഡങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് പതിനെട്ട് വയസ്സായി ഉയർത്തുകയും, ബഹുഭാര്യത്വത്തിന് കോടതിയുടെ അനുമതിയും ആദ്യ ഭാര്യയുടെ സമ്മതവും ഉൾപ്പെടെ വളരെ കർശനമായ വ്യവസ്ഥകൾ ഏർപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു. ഫലത്തിൽ ബഹുഭാര്യത്വം എന്ന സമ്പ്രദായത്തെ അവർ അസാധ്യമാക്കി മാറ്റി. വിവാഹമോചനം പൂർണ്ണമായും കോടതിയുടെ മേൽനോട്ടത്തിലാക്കിയതിനൊപ്പം, വിവാഹത്തിന് ശേഷം സമ്പാദിക്കുന്ന സ്വത്തിൽ ഭാര്യക്ക് അർഹമായ അവകാശം നൽകാനും മുടവാന നിയമം ശ്രദ്ധിച്ചു. നിർബന്ധിത വസ്വിയ്യത്തിലൂടെ പേരക്കുട്ടികളുടെ അവകാശവും അവിടെ ഭദ്രമാക്കി. കാലാനുസൃതമായ ഈ മാറ്റങ്ങളെല്ലാം വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത് മനുഷ്യന്റെ യുക്തിബോധം യാഥാസ്ഥിതികത്വത്തിന്റെ അന്ധമായ ചട്ടക്കൂടുകളെ അതിജീവിക്കുന്ന മനോഹരമായ കാഴ്ചയിലേക്കാണ്.

5.

ഈ രാജ്യങ്ങളുടെയെല്ലാം നിയമപരിഷ്കരണ ചരിത്രത്തിലൂടെ കണ്ണോടിക്കുമ്പോൾ, യാഥാസ്ഥിതികത്വത്തിന്റെ കോട്ടകൊത്തളങ്ങളെ അവർ എങ്ങനെയാണ് തകർത്തത് എന്നതിന്റെ ചില പൊതുവായ മാതൃകകൾ നമുക്ക് കാണാൻ കഴിയും. അന്ധമായ വിശ്വാസങ്ങളെക്കാൾ മനുഷ്യന്റെ യുക്തിക്കും കാലത്തിന്റെ ആവശ്യങ്ങൾക്കും മുൻഗണന നൽകിക്കൊണ്ടാണ് ഈ മാറ്റങ്ങളെല്ലാം സാധ്യമാക്കിയത്. മതഗ്രന്ഥങ്ങളിലെ വരികളെ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ വായിക്കുന്നതിന് പകരം, കാലഘട്ടത്തിനനുസരിച്ച് അവയെ യുക്തിഭദ്രമായി പുനർവ്യാഖ്യാനം ചെയ്യുക എന്ന 'ഇജ്തിഹാദ്' എന്ന പ്രക്രിയയാണ് പലരും ഇതിനായി ആയുധമാക്കിയത്. അതോടൊപ്പം, സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുവായ നന്മയ്ക്കും താൽപ്പര്യത്തിനും മുൻഗണന നൽകിക്കൊണ്ട് നിയമങ്ങളിൽ മാറ്റം വരുത്താമെന്ന 'മസ്‌ലഹ' എന്ന ആശയവും അവർ ഫലപ്രദമായി ഉപയോഗിച്ചു. ഏതെങ്കിലുമൊരു പ്രത്യേക ചിന്താധാരയുടെയോ പൗരോഹിത്യ വ്യാഖ്യാനങ്ങളുടെയോ ഇടുങ്ങിയ ചട്ടക്കൂടിൽ തളച്ചിടപ്പെടാതെ, വ്യത്യസ്ത ധാരകളിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായവയും മനുഷ്യപക്ഷത്ത് നിൽക്കുന്നവയും തെരഞ്ഞെടുത്ത് ഒരു പുതിയ നിയമം രൂപീകരിക്കുന്ന 'തഖയ്യുർ' എന്ന രീതിയും ഈ പരിഷ്കരണങ്ങളിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പാടില്ല എന്ന് പറഞ്ഞ് അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെടുന്ന പല നിയമങ്ങളും മനുഷ്യനിർമ്മിതമാണെന്നും, മാറുന്ന കാലത്തിന്റെ നീതിബോധത്തിനനുസരിച്ച് അവ തിരുത്തിയെഴുതാവുന്നതേയുള്ളൂ എന്നുമുള്ള സ്വതന്ത്രവും യുക്തിസഹവുമായ ചിന്തയാണ് ഈ ആശയങ്ങൾക്കെല്ലാം അടിത്തറയായത്.

എന്നാൽ, കേവലം നിയമപരമായ പുനർവ്യാഖ്യാനങ്ങൾ കൊണ്ട് മാത്രം ഈ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സാധ്യമാകുമായിരുന്നില്ല. നിയമങ്ങളിലെ കടുത്ത ലിംഗവിവേചനങ്ങൾക്കും മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങൾക്കുമെതിരെ സ്ത്രീപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങളും സ്വതന്ത്ര ചിന്തകരും നടത്തിയ നിരന്തരവും വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്തതുമായ പോരാട്ടങ്ങളാണ് പല രാജ്യങ്ങളിലും നിയമപരിഷ്കരണങ്ങൾക്ക് അടിത്തറ പാകിയത്. പാരമ്പര്യത്തിന്റെ പേരിലുള്ള ചൂഷണങ്ങളെ തെരുവുകളിലും അധികാര കേന്ദ്രങ്ങളിലും അവർ നിർഭയം ചോദ്യം ചെയ്തു. ഏറ്റവും പ്രധാനമായി, ഈ പുരോഗമനപരമായ മാറ്റങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാനും, യാഥാസ്ഥിതിക മതനേതൃത്വത്തിന്റെ അന്ധമായ എതിർപ്പുകളെയും ഭീഷണികളെയും അവഗണിച്ച് നിയമപരിഷ്കാരങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കാനും അതാത് രാജ്യങ്ങളിലെ ഭരണകൂടങ്ങൾ കാണിച്ച അസാമാന്യമായ രാഷ്ട്രീയ ഇച്ഛാശക്തിയാണ് ഈ വിജയങ്ങൾക്ക് കാരണം. ഇടുങ്ങിയ വോട്ട് ബാങ്ക് താല്പര്യങ്ങൾക്ക് അപ്പുറം പൗരന്മാരുടെ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്ത്രീകളുടെയും അനാഥരായ കുട്ടികളുടെയും, അടിസ്ഥാന അവകാശങ്ങൾക്കും മനുഷ്യത്വത്തിനും ഭരണകൂടങ്ങൾ വിലകൽപ്പിച്ചു എന്നതാണ് ഈ ചരിത്രമുന്നേറ്റങ്ങളുടെ കാതൽ.

ഈ ആഗോള ഉദാഹരണങ്ങളെല്ലാം നമ്മോട് വിളിച്ചുപറയുന്നത് ഒരൊറ്റ കാര്യമാണ്: ഇസ്‌ലാമിക നിയമം എന്നത് കല്ലിൽ കൊത്തിവെക്കപ്പെട്ടതോ, മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമാകാത്തതോ ആയ ഒന്നല്ല. അത് മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധിശക്തിയാൽ വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുകയും, കാലഘട്ടത്തിന്റെ സാമൂഹികവും സാംസ്കാരികവുമായ ചുറ്റുപാടുകൾക്കനുസരിച്ച് നിരന്തരം പരിഷ്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യാവുന്ന, ചെയ്യേണ്ട ഒന്നാണ്. അനാഥരായ പേരക്കുട്ടികളുടെ അവകാശ സംരക്ഷണം, സ്ത്രീവിരുദ്ധമായ ബഹുഭാര്യത്വ നിയന്ത്രണം, വിവാഹമോചന നിയമങ്ങളിലെ നീതി ഉറപ്പാക്കൽ തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ ലോകത്തെ മറ്റ് മുസ്‌ലിം ഭൂരിപക്ഷ രാജ്യങ്ങൾക്ക് സാധ്യമായ മാറ്റങ്ങൾ, ജനാധിപത്യവും മതേതരത്വവും അടിസ്ഥാന ശിലകളായുള്ള ഇന്ത്യയിലും തീർച്ചയായും 
സാധ്യമാണ്. അതിന് തടസ്സം നിൽക്കുന്നത് മതമോ ദൈവമോ അല്ല, മറിച്ച് അന്ധമായ വിശ്വാസങ്ങളെ മുതലെടുത്ത് തങ്ങളുടെ അധികാരം നിലനിർത്താൻ ശ്രമിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ മുസ്‌ലിം സമൂഹത്തിലെ യാഥാസ്ഥിതിക നേതൃത്വവും, അവരുടെ തിട്ടൂരങ്ങൾക്ക് വഴങ്ങി വോട്ട് ബാങ്ക് രാഷ്ട്രീയം കളിക്കുന്ന പ്രീണന ഭരണകൂടങ്ങളുമാണ്.

യുക്തിചിന്തയുടെയും മനുഷ്യാവകാശങ്ങളുടെയും വെളിച്ചത്തിൽ നിലവിലെ നിയമങ്ങളെ പൊളിച്ചെഴുതാൻ തയ്യാറാകാത്തിടത്തോളം കാലം, ഇന്ത്യൻ നിയമവ്യവസ്ഥയിലെ ഈ ജീർണ്ണത തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കും. ഈ നിശ്ചലാവസ്ഥയെ ഭേദിക്കാൻ കേവലം ഭരണകൂടങ്ങളുടെ ഔദാര്യത്തിന് കാത്തുനിൽക്കാതെ, നീതിബോധമുള്ള ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹികവുമായ ഇച്ഛാശക്തിയാണ് ഇനി ഉയർന്നുവരേണ്ടത്. പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ജീർണ്ണിച്ച ഭാണ്ഡക്കെട്ടുകൾ വലിച്ചെറിഞ്ഞ്, മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സിനും തുല്യതയ്ക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന പുതിയൊരു നിയമവ്യവസ്ഥയ്ക്കായി ശബ്ദമുയർത്താൻ സ്വതന്ത്ര ചിന്താഗതിക്കാർക്കും പുരോഗമന പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്കും കഴിയണം. ലോകം ശാസ്ത്രീയമായും സാമൂഹികമായും അതിവേഗം മുന്നോട്ട് കുതിക്കുമ്പോൾ, അന്ധകാരത്തിന്റെ ഗുഹകളിൽ ഇനിയും എത്രകാലം ഈ സമൂഹം ഒളിച്ചിരിക്കും എന്ന നിരന്തരമായ ചോദ്യമാണ് വർത്തമാനകാല ഇന്ത്യ നമ്മോട് ചോദിക്കുന്നത്. ആ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നൽകേണ്ടത് കാലഘട്ടത്തിന്റെ അനിവാര്യതയാണ്.
○