ഒരു നാടിന്റെ പിറവി എന്നത് കേവലം ഒരു ഭൂപ്രദേശത്തിന്റെ അതിരുകൾ നിശ്ചയിക്കപ്പെടുന്നതല്ല. അതൊരു ജനതയുടെ സ്വപ്നങ്ങൾ ഒന്നിച്ചുചേരുന്ന ചരിത്രനിമിഷം കൂടിയാണ്. ഭാഷയും സംസ്കാരവും ജീവിതരീതികളും വ്യത്യസ്തമായിരുന്ന പ്രദേശങ്ങളെ ഒരൊറ്റ ജനതയുടെ സ്വത്വത്തിലേക്ക് ചേർത്തുനിർത്തിയ നവംബർ ഒന്നിന് മലയാളിയുടെ ചരിത്രത്തിൽ അത്രമേൽ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഐക്യകേരളം എന്ന സ്വപ്നം യാഥാർഥ്യമായിട്ട് ഏഴു പതിറ്റാണ്ടുകൾ പിന്നിടുമ്പോൾ കേരളം അഭിമാനത്തോടെ ആഘോഷിക്കേണ്ട ഒട്ടേറെ നേട്ടങ്ങളുണ്ട്. അതോടൊപ്പം, നാം ഇനിയും പരിഹരിക്കാതെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്ന നിരവധി ചോദ്യങ്ങളുമുണ്ട്.1956 നവംബർ ഒന്നിനാണ് ഭാഷാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള സംസ്ഥാന പുനഃസംഘടനയുടെ ഭാഗമായി കേരളം രൂപംകൊണ്ടത്. തിരുവിതാംകൂർ-കൊച്ചി സംസ്ഥാനങ്ങളും പഴയ മദ്രാസ് സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്ന മലബാർ പ്രദേശവും കാസർകോട് താലൂക്കും ചേർന്നാണ് ഐക്യകേരളം യാഥാർഥ്യമായത്. അതിന് മുമ്പുതന്നെ മലയാളം സംസാരിക്കുന്നവരെ ഒരൊറ്റ ഭരണസംവിധാനത്തിനു കീഴിൽ കൊണ്ടുവരണമെന്ന ആവശ്യം ശക്തമായിരുന്നു. ഐക്യകേരള പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളും ജനകീയ മുന്നേറ്റങ്ങളും ഭാഷാപരമായ ഐക്യബോധവും ആ ചരിത്രപരമായ മാറ്റത്തിന് കരുത്തേകി. ആദ്യകാലത്ത് അഞ്ച് ജില്ലകളുമായി തുടങ്ങിയ കേരളം പിന്നീട് ഭരണപരമായ പുനഃസംഘടനകളിലൂടെ പതിനാല് ജില്ലകളുള്ള സംസ്ഥാനമായി വളർന്നു. ഓരോ ജില്ലയ്ക്കും ഓരോ പ്രദേശത്തിനും അതിന്റേതായ ചരിത്രവും സംസ്കാരവുമുണ്ടെങ്കിലും മലയാളം എന്ന ഭാഷയും കേരളീയത എന്ന പൊതുബോധവും അവയെ ഒന്നിച്ചുനിർത്തി.

കേരളത്തിന്റെ ചരിത്രം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ 1956-ൽ മാത്രം ആരംഭിക്കുന്ന ഒന്നല്ല നമ്മുടെ സാമൂഹിക പുരോഗതിയെന്ന് തിരിച്ചറിയാം. അതിന് ഏറെ മുമ്പുതന്നെ ഇവിടെ വലിയ സാമൂഹിക പരിഷ്കരണ മുന്നേറ്റങ്ങൾ നടന്നിരുന്നു. ജാതീയമായ ഉച്ചനീചത്വങ്ങൾക്കും അയിത്തത്തിനും അനാചാരങ്ങൾക്കും എതിരെ നടന്ന പോരാട്ടങ്ങൾ കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക അടിത്തറ മാറ്റിമറിച്ചു. ശ്രീനാരായണ ഗുരു, അയ്യങ്കാളി, ചട്ടമ്പിസ്വാമികൾ, വക്കം മൗലവി തുടങ്ങി വിവിധ മേഖലകളിൽ പ്രവർത്തിച്ച നവോത്ഥാന നായകരും സാമൂഹിക പരിഷ്കർത്താക്കളും മുന്നോട്ടുവെച്ച ആശയങ്ങൾ ഒരു പുതിയ സമൂഹത്തിന്റെ നിർമാണത്തിന് വഴിതെളിച്ചു. വൈക്കം സത്യാഗ്രഹം, ഗുരുവായൂർ സത്യാഗ്രഹം തുടങ്ങിയ സമരങ്ങൾ സാമൂഹിക നീതിക്കുവേണ്ടിയുള്ള ജനകീയ പോരാട്ടങ്ങളുടെ ചരിത്രത്തിൽ നിർണായക സ്ഥാനമുറപ്പിച്ചു. വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും ആരാധനാ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും പൊതുവഴികളിലെ തുല്യാവകാശത്തിനും വേണ്ടി നടന്ന ഈ മുന്നേറ്റങ്ങൾ കേരളത്തിന്റെ ഇന്നത്തെ പുരോഗതിക്ക് അടിത്തറയിട്ടവയാണ്.വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, പൊതുവിതരണം, ഭൂമിപരിഷ്കരണം, സാമൂഹിക സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ കേരളം കൈവരിച്ച നേട്ടങ്ങൾ രാജ്യത്തിനകത്തും പുറത്തും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. സാക്ഷരതയിൽ മുന്നിലെത്തിയ കേരളം ആരോഗ്യരംഗത്തും മാതൃ-ശിശു സംരക്ഷണത്തിലും പൊതുജനാരോഗ്യ സംവിധാനങ്ങളിലും ശ്രദ്ധേയമായ പുരോഗതി കൈവരിച്ചു. സർക്കാർ വിദ്യാലയങ്ങളും പൊതുജനാരോഗ്യ കേന്ദ്രങ്ങളും പൊതുവിതരണ സംവിധാനവും സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതത്തിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. അധികാരവും സമ്പത്തും ഏതാനും പേരിൽ മാത്രം കേന്ദ്രീകരിക്കാതെ സമൂഹത്തിലെ താഴെത്തട്ടിലുള്ളവരിലേക്കും വികസനത്തിന്റെ പ്രയോജനങ്ങൾ എത്തിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളാണ് കേരളത്തിന്റെ വികസന മാതൃകയ്ക്ക് വ്യത്യസ്തമായ മുഖം നൽകിയത്.

1957-ൽ അധികാരത്തിലെത്തിയ ആദ്യത്തെ ഇ.എം.എസ് മന്ത്രിസഭയും കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലെ പ്രധാന അധ്യായമാണ്. ഭൂപരിഷ്കരണത്തിനും വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ മാറ്റങ്ങൾക്കും തുടക്കം കുറിച്ച കാലഘട്ടം കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക ഘടനയിൽ വലിയ ചലനങ്ങളുണ്ടാക്കി. പിന്നീട് മാറിമാറിവന്ന സർക്കാരുകളും വിവിധ രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികളും തങ്ങളുടേതായ രീതിയിൽ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോയി. രാഷ്ട്രീയമായ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾക്കിടയിലും വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, സാമൂഹിക ക്ഷേമം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ കേരളം പൊതുവായ ചില മുന്നേറ്റങ്ങൾ നിലനിർത്തി. അധികാരമാറ്റങ്ങൾ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ഭാഗമാണെന്നും ഭരണകൂടങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്വം ജനങ്ങളോടാണെന്നും കേരളീയ സമൂഹം പല ഘട്ടങ്ങളിലും തെളിയിച്ചിട്ടുണ്ട്.

വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ വളർച്ച കേരളത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ കരുത്തുകളിലൊന്നാണ്. ഒരു കാലത്ത് വിദ്യാഭ്യാസം ലഭിക്കാത്ത വിഭാഗങ്ങൾക്ക് ഇന്ന് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും പ്രൊഫഷണൽ മേഖലകളിലേക്കും കടന്നുചെല്ലാൻ അവസരങ്ങളുണ്ട്. സ്ത്രീവിദ്യാഭ്യാസത്തിലും പെൺകുട്ടികളുടെ പഠനത്തിലും കേരളം കൈവരിച്ച പുരോഗതി എടുത്തുപറയേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ ഈ നേട്ടങ്ങൾക്കിടയിലും വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കിയ ആയിരക്കണക്കിന് യുവാക്കൾക്ക് അനുയോജ്യമായ തൊഴിൽ കണ്ടെത്താൻ കഴിയുന്നില്ലെന്നത് ഗൗരവത്തോടെ കാണേണ്ട വിഷയമാണ്. പഠിച്ചിറങ്ങുന്നവരുടെ എണ്ണത്തിനനുസരിച്ച് തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയാത്തത് നമ്മുടെ വികസന സങ്കൽപ്പത്തിലെ വലിയ പോരായ്മയാണ്. വിദ്യാഭ്യാസ യോഗ്യതയുള്ള യുവാക്കൾ തൊഴിൽ തേടി മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കും വിദേശരാജ്യങ്ങളിലേക്കും പോകേണ്ടിവരുന്ന സാഹചര്യം മാറണം. അറിവുള്ള തലമുറയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനൊപ്പം അവരുടെ കഴിവുകൾക്ക് നാട്ടിൽതന്നെ അവസരങ്ങൾ ഒരുക്കാനും നമുക്ക് കഴിയണം.

കേരളത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക-സാമൂഹിക വളർച്ചയിൽ പ്രവാസികളുടെ പങ്ക് ഒരിക്കലും മറക്കാനാവില്ല. ഗൾഫ് നാടുകളിലേക്കുള്ള മലയാളികളുടെ കുടിയേറ്റം നിരവധി കുടുംബങ്ങളുടെ ജീവിതനിലവാരം മാറ്റിമറിച്ചു. സ്വന്തം ജീവിതത്തിലെ സൗകര്യങ്ങൾ പോലും മാറ്റിവെച്ച് കുടുംബത്തിനുവേണ്ടി അധ്വാനിച്ച പ്രവാസികൾ കേരളത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് വലിയ സംഭാവന നൽകി. വീടുകളും വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളും ആശുപത്രികളും വ്യാപാരകേന്ദ്രങ്ങളും വളരുന്നതിൽ അവരുടെ അധ്വാനത്തിനും പണത്തിനും വലിയ പങ്കുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രവാസികളുടെ പണം ആശ്രയിച്ചുള്ള വളർച്ച മാത്രം ശാശ്വതമായ വികസനമാകില്ല. പ്രവാസികളുടെ അനുഭവസമ്പത്തും നിക്ഷേപശേഷിയും നാട്ടിലെ ഉൽപാദന മേഖലകളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയുന്ന പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. മടങ്ങിയെത്തുന്ന പ്രവാസികൾക്ക് തൊഴിലും സംരംഭങ്ങളും ഒരുക്കുന്നതിലും സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങൾ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കണം.

കേരളത്തിന്റെ ഗ്രാമീണ ജീവിതത്തിലും വലിയ മാറ്റങ്ങളുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. റോഡുകളും പാലങ്ങളും ആശുപത്രികളും വിദ്യാലയങ്ങളും പൊതുസൗകര്യങ്ങളും വികസിച്ചു. തദ്ദേശസ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് അധികാരവും ഉത്തരവാദിത്വവും കൈമാറിയതോടെ പ്രാദേശിക വികസനത്തിന് പുതിയ സാധ്യതകൾ തുറന്നു. കുടുംബശ്രീ പോലുള്ള കൂട്ടായ്മകൾ സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും സാമൂഹിക പങ്കാളിത്തത്തിനും കരുത്തേകി. എന്നാൽ വികസനത്തിന്റെ പേരിൽ നടക്കുന്ന പല പ്രവർത്തനങ്ങളും ജനങ്ങളുടെ യഥാർഥ ആവശ്യങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെടുന്നുണ്ടോ എന്ന പരിശോധന ആവശ്യമാണ്. ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യുന്ന പദ്ധതികളുടെ എണ്ണമല്ല വികസനത്തിന്റെ അളവുകോൽ. ജനങ്ങളുടെ ജീവിതത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റമാണ് അതിന്റെ യഥാർഥ ഫലം.

ഇന്ന് കേരളം നേരിടുന്ന പ്രധാന വെല്ലുവിളികളിലൊന്നാണ് സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി. ഉയർന്ന സാമൂഹിക വികസന സൂചികകൾ നിലനിർത്തുമ്പോഴും വരുമാനവും ചെലവും തമ്മിലുള്ള അന്തരം സംസ്ഥാനത്തിന്റെ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങളെ ബാധിക്കുന്നുണ്ട്. കടമെടുപ്പിനെയും സ്ഥിരച്ചെലവുകളെയും ആശ്രയിച്ചുള്ള സാമ്പത്തിക മുന്നേറ്റത്തിന് പരിധികളുണ്ട്. പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ കാര്യക്ഷമത വർധിപ്പിക്കുകയും ഉൽപാദന മേഖലകളിൽ നിക്ഷേപം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും പുതിയ തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുകയും വേണം. വികസനത്തിന്റെ പേരിൽ അനാവശ്യ ചെലവുകൾ വർധിപ്പിക്കുന്നതിനു പകരം ദീർഘകാല നേട്ടം നൽകുന്ന പദ്ധതികൾക്ക് മുൻഗണന നൽകണം. സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ രാഷ്ട്രീയ ആരോപണങ്ങളിൽ ഒതുങ്ങാതെ ഉത്തരവാദിത്വമുള്ള പരിഹാരങ്ങളിലേക്ക് നീങ്ങണം.
കേരളത്തിന്റെ മറ്റൊരു വലിയ ആശങ്കയാണ് പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം. പശ്ചിമഘട്ടത്തിന്റെ ജൈവവൈവിധ്യവും പുഴകളും മലകളും കാടുകളും കടലോരങ്ങളും നമ്മുടെ നിലനിൽപ്പിന്റെ ഭാഗമാണ്. എന്നാൽ പ്രകൃതിയെ പരിഗണിക്കാത്ത വികസന പ്രവർത്തനങ്ങളും അനിയന്ത്രിതമായ നിർമാണങ്ങളും കുന്നിടിക്കലും പാറഖനനവും നീർത്തടങ്ങൾ നികത്തലും വലിയ അപകടങ്ങളാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. വയനാട് ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ ആവർത്തിച്ചുണ്ടായ ഉരുൾപൊട്ടലുകളും പ്രളയങ്ങളും പ്രകൃതിയുടെ മുന്നറിയിപ്പുകളെ അവഗണിക്കരുതെന്ന് നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ഓരോ ദുരന്തത്തിനുശേഷവും നഷ്ടപരിഹാരവും പുനരധിവാസവും ചർച്ച ചെയ്യുന്നതിലുപരി ദുരന്തങ്ങൾ ആവർത്തിക്കാതിരിക്കാനുള്ള ശാസ്ത്രീയമായ മുൻകരുതലുകൾ സ്വീകരിക്കണം. വികസനവും പരിസ്ഥിതിയും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളല്ല. പ്രകൃതിയെ നശിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുള്ള വികസനം ഒടുവിൽ മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തെയാണ് തകർക്കുന്നത്.

ഗതാഗത മേഖലയിലെ പ്രശ്നങ്ങളും കേരളത്തിന്റെ വികസനത്തെ പിന്നോട്ടുവലിക്കുന്നുണ്ട്. റോഡുകളുടെ വീതിക്കുറവ്, ശാസ്ത്രീയമല്ലാത്ത നിർമാണം, അനധികൃത കൈയേറ്റങ്ങൾ, ഗതാഗതക്കുരുക്ക്, അപകടങ്ങൾ എന്നിവ സാധാരണക്കാരുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ ബാധിക്കുന്നു. ദേശീയപാത വികസനവും വലിയ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ പദ്ധതികളും മുന്നോട്ടുപോകുമ്പോൾ ഗ്രാമീണ റോഡുകളുടെയും നഗരങ്ങളിലെ നടപ്പാതകളുടെയും അവസ്ഥയും പരിഗണിക്കപ്പെടണം. കാൽനടയാത്രക്കാർക്ക് സുരക്ഷിതമായി നടക്കാൻ പോലും കഴിയാത്തവിധം പല സ്ഥലങ്ങളിലും നടപ്പാതകൾ കൈയേറപ്പെടുന്നു. വാഹനങ്ങളുടെ അമിതവേഗവും അശ്രദ്ധമായ ഓവർടേക്കിങ്ങും മദ്യപിച്ചുള്ള ഡ്രൈവിങ്ങും നിരവധി ജീവനുകളാണ് അപഹരിക്കുന്നത്. റോഡ് നിയമങ്ങൾ എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ ബാധകമാകണം. സ്വാധീനമുള്ളവർക്കും സാധാരണക്കാർക്കും വ്യത്യസ്തമായ നീതി നടപ്പാകുന്ന സാഹചര്യം അവസാനിക്കണം.ആരോഗ്യരംഗത്ത് കേരളം നേടിയ നേട്ടങ്ങൾ അഭിമാനകരമാണെങ്കിലും പുതിയ വെല്ലുവിളികൾ വർധിക്കുകയാണ്. ജീവിതശൈലീരോഗങ്ങൾ, മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ, ലഹരിയുടെ വ്യാപനം, വയോജനങ്ങളുടെ പരിചരണം തുടങ്ങിയ വിഷയങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ ആവശ്യമാണ്. ആശുപത്രികളുടെ എണ്ണവും ചികിത്സാസൗകര്യങ്ങളും വർധിപ്പിക്കുന്നതിനൊപ്പം സാധാരണക്കാർക്ക് ചെലവുകുറഞ്ഞ ചികിത്സ ലഭ്യമാക്കാനും കഴിയണം. സ്വകാര്യ ചികിത്സാരംഗത്തെ അമിത ചെലവുകൾ പല കുടുംബങ്ങളെയും കടുത്ത സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയിലാക്കുന്നു. സർക്കാർ ആശുപത്രികളിലെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളും ജീവനക്കാരുടെ ലഭ്യതയും ഉറപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ചികിത്സയെ ഒരു സാമ്പത്തിക ശേഷിയുടെ മാത്രം വിഷയമാക്കി മാറ്റാൻ പാടില്ല.

ലഹരിയുടെ വ്യാപനം കേരളത്തിന്റെ ഭാവിതലമുറയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്ക വർധിപ്പിക്കുന്നു. വിദ്യാലയങ്ങളും കലാലയങ്ങളും കേന്ദ്രീകരിച്ച് ലഹരിവസ്തുക്കളുടെ ഉപയോഗവും വിതരണവും വ്യാപിക്കുന്നതായി പുറത്തുവരുന്ന വാർത്തകൾ ഗൗരവമുള്ളതാണ്. കുട്ടികളെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ഈ പ്രശ്നത്തിന് പരിഹാരമുണ്ടാകില്ല. കുടുംബവും വിദ്യാലയവും സമൂഹവും ഭരണകൂടവും ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം. ലഹരിക്കെതിരായ ബോധവത്കരണം ചടങ്ങുകളിലും പ്രസംഗങ്ങളിലും ഒതുങ്ങരുത്. കുട്ടികളുടെ സൗഹൃദവലയങ്ങൾ, അവരുടെ മാനസികാവസ്ഥ, സാമൂഹിക ഇടപെടലുകൾ എന്നിവ മനസ്സിലാക്കാൻ രക്ഷിതാക്കളും അധ്യാപകരും തയ്യാറാകണം. നിയമനടപടികൾ ശക്തമാക്കുന്നതിനൊപ്പം ലഹരിക്ക് അടിമപ്പെട്ടവരെ ചികിത്സയിലൂടെയും പുനരധിവാസത്തിലൂടെയും ജീവിതത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാനുള്ള സംവിധാനങ്ങളും വികസിപ്പിക്കണം.
സ്ത്രീസുരക്ഷയും ലിംഗസമത്വവും കേരളം ഇനിയും ഗൗരവത്തോടെ കൈകാര്യം ചെയ്യേണ്ട വിഷയങ്ങളാണ്. വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും സാമൂഹിക ഇടപെടലുകളിലും സ്ത്രീകൾ മുന്നേറിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും തൊഴിൽ, സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം, അധികാര പങ്കാളിത്തം, സുരക്ഷ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ നിരവധി പ്രതിസന്ധികൾ തുടരുന്നു. സ്ത്രീകൾക്കെതിരായ അതിക്രമങ്ങളും കുടുംബത്തിനകത്തെ പീഡനങ്ങളും സ്ത്രീധനവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മരണങ്ങളും സമൂഹത്തിന്റെ പുരോഗതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നു. സ്ത്രീകളുടെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് സ്ത്രീകളുടെ മാത്രം ഉത്തരവാദിത്വമല്ല; അത് സമൂഹത്തിന്റെ പൊതുവായ ബാധ്യതയാണ്. നിയമങ്ങൾ കർശനമാക്കുന്നതിനൊപ്പം സാമൂഹിക മനോഭാവത്തിലും മാറ്റമുണ്ടാകണം.

വയോജനങ്ങളുടെ വർധനയും കേരളം നേരിടുന്ന പുതിയ സാമൂഹിക യാഥാർഥ്യമാണ്. മക്കൾ തൊഴിൽ തേടി വിദേശത്തും മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങളിലും കഴിയുമ്പോൾ വീടുകളിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടുപോകുന്ന മാതാപിതാക്കളുടെ എണ്ണം വർധിക്കുന്നു. പ്രായമായവരുടെ ആരോഗ്യപരിചരണവും സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയും മാനസിക പിന്തുണയും കുടുംബത്തിന്റെ മാത്രം ചുമതലയായി കാണാൻ കഴിയില്ല. പ്രാദേശിക ഭരണകൂടങ്ങളും ആരോഗ്യവകുപ്പും സാമൂഹിക സംഘടനകളും ചേർന്ന് വയോജന സൗഹൃദ സംവിധാനങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കണം. ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന കാലത്ത് ആരുടെയും കരുണയ്ക്കായി കാത്തിരിക്കേണ്ടിവരാത്ത അന്തരീക്ഷം ഒരുക്കുക എന്നതും ഒരു വികസിത സമൂഹത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വമാണ്.
കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക ജീവിതത്തിൽ മതസൗഹാർദത്തിനും പരസ്പര ബഹുമാനത്തിനും വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളും ആചാരങ്ങളും സംസ്കാരങ്ങളും പിന്തുടരുന്നവർ പരസ്പരം സഹകരിച്ചും സഹായിച്ചും ജീവിച്ച ചരിത്രമാണ് കേരളത്തിനുള്ളത്. ഉത്സവങ്ങളും പെരുന്നാളുകളും ആഘോഷങ്ങളും പരസ്പര സ്നേഹത്തിന്റെ വേദികളായി മാറിയ നിരവധി അനുഭവങ്ങൾ നമ്മുടെ നാട്ടിലുണ്ട്. എന്നാൽ വർഗീയതയും വിദ്വേഷപ്രചാരണങ്ങളും സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിലൂടെ വ്യാപിക്കുന്ന കാലത്ത് ഈ പാരമ്പര്യം കൂടുതൽ ജാഗ്രതയോടെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടണം. മതവിശ്വാസം വ്യക്തിയുടെ ആത്മീയ ജീവിതത്തെ സമ്പന്നമാക്കേണ്ടതാണ്; അത് മറ്റൊരാളെ വെറുക്കാനുള്ള ഉപാധിയായി മാറരുത്. രാഷ്ട്രീയ ലാഭത്തിനായി മനുഷ്യർക്കിടയിൽ മതിലുകൾ തീർക്കുന്ന ശ്രമങ്ങളെ ജനാധിപത്യബോധത്തോടെ ചെറുക്കാൻ കേരളത്തിന് കഴിയണം.

മലയാളഭാഷയുടെയും സംസ്കാരത്തിന്റെയും സംരക്ഷണവും കേരളപ്പിറവി ദിനത്തിലെ പ്രധാന ചർച്ചയാകേണ്ടതാണ്. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ മലയാളികൾ ജീവിക്കുകയും തൊഴിലെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടെങ്കിലും മാതൃഭാഷയുമായുള്ള ബന്ധം തലമുറകളിലൂടെ നിലനിർത്തേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്. ഇംഗ്ലീഷും മറ്റു ഭാഷകളും പഠിക്കുന്നത് കാലത്തിന്റെ ആവശ്യമാണ്. എന്നാൽ അതിന്റെ പേരിൽ മലയാളത്തെ അവഗണിക്കേണ്ടതില്ല. വായനശാലകളും സാഹിത്യവേദികളും കലാസാംസ്കാരിക കൂട്ടായ്മകളും സജീവമാകണം. പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് മലയാളത്തിൽ ചിന്തിക്കാനും എഴുതാനും സംസാരിക്കാനും അവസരങ്ങൾ ഒരുക്കണം. ഭാഷ ഒരു ആശയവിനിമയ ഉപകരണം മാത്രമല്ല; ഒരു ജനതയുടെ ഓർമകളും അനുഭവങ്ങളും സംസ്കാരവും സൂക്ഷിക്കുന്ന ഇടം കൂടിയാണ്.കേരളം എന്ന പേരിൽനിന്ന് 'കേരളം' എന്ന മലയാളരൂപത്തിലേക്കുള്ള ഔദ്യോഗിക നാമമാറ്റത്തിനായുള്ള നടപടികൾക്കും 2026-ൽ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് 'കേരളം' എന്നാക്കാനുള്ള ബില്ലിന് രാഷ്ട്രപതിയുടെ അംഗീകാരം ലഭിച്ചതോടെ മലയാളികളുടെ ദീർഘകാല ആവശ്യത്തിന് പുതിയ ചരിത്രപ്രസക്തി കൈവന്നു. പേരിലെ മാറ്റം ഭാഷാപരമായ സ്വത്വത്തിന്റെ അംഗീകാരമാണ്. എന്നാൽ പേരിൽ മാത്രം കേരളീയത ഒതുങ്ങിപ്പോകരുത്. ഭരണത്തിലും വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും പൊതുജീവിതത്തിലും മലയാളത്തിന് അർഹമായ സ്ഥാനം ഉറപ്പാക്കുമ്പോഴാണ് ഈ മാറ്റത്തിന് യഥാർഥ അർഥമുണ്ടാകുന്നത്.

ഇതര സംസ്ഥാനങ്ങളിൽനിന്ന് കേരളത്തിലെത്തി അധ്വാനിക്കുന്ന തൊഴിലാളികളും നമ്മുടെ സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക ജീവിതത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗമാണ്. നിർമാണ മേഖല മുതൽ ഹോട്ടലുകൾ വരെയും കൃഷി മുതൽ ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങൾ വരെയും അവരുടെ അധ്വാനം കേരളത്തിന്റെ മുന്നേറ്റത്തിന് കരുത്തേകുന്നു. അവരെ അതിഥിത്തൊഴിലാളികൾ എന്നു വിളിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങാതെ അവരുടെ സുരക്ഷയും താമസവും ആരോഗ്യവും തൊഴിൽ അവകാശങ്ങളും ഉറപ്പാക്കണം. ഭാഷയുടെയും പ്രദേശത്തിന്റെയും പേരിൽ വിവേചനം നേരിടാത്ത ഒരു സമൂഹമായി കേരളം വളരണം. മനുഷ്യനെ മനുഷ്യനായി കാണുന്ന സമീപനമാണ് നമ്മുടെ പുരോഗതിയുടെ യഥാർഥ അടയാളം.

ഇത്രയേറെ നേട്ടങ്ങളും അനുഭവങ്ങളും വെല്ലുവിളികളും പിന്നിട്ട കേരളം ഇന്ന് എഴുപതാം വയസ്സിലെത്തുമ്പോൾ ഒരു ആത്മപരിശോധന അനിവാര്യമാണ്. കേരളത്തിന്റെ വികസനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ കേവലം രാഷ്ട്രീയ മുന്നണികളുടെ വിജയപരാജയങ്ങളിലേക്ക് ചുരുങ്ങരുത്. സർക്കാർ മാറിയാലും ജനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ മാറുന്നില്ല. നല്ല വിദ്യാഭ്യാസം, സുരക്ഷിതമായ യാത്ര, മികച്ച ചികിത്സ, തൊഴിൽ, ശുദ്ധമായ കുടിവെള്ളം, സമാധാനപരമായ ജീവിതം, സാമൂഹിക നീതി എന്നിവയാണ് ഓരോ പൗരന്റെയും അവകാശങ്ങൾ. ഭരണകൂടങ്ങൾ ഈ ആവശ്യങ്ങളെ മുൻനിർത്തി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ അർഥം പൂർണമാകുന്നത്.

കേരളം പിന്നിട്ട എഴുപത് വർഷങ്ങളെക്കുറിച്ച് അഭിമാനിക്കാം. അതേസമയം, ആ അഭിമാനം വിമർശനങ്ങളെ തടയാനുള്ള കവചമായി മാറരുത്. നേട്ടങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുകയും പോരായ്മകളെ തുറന്നുപറയുകയും തിരുത്തേണ്ട കാര്യങ്ങൾ തിരുത്തുകയും വേണം. രാഷ്ട്രീയത്തിനും മതത്തിനും ജാതിക്കും വർഗത്തിനും അതീതമായി പൊതുനന്മയ്ക്കുവേണ്ടി ഒരുമിക്കാനുള്ള മനസ്സ് നമുക്കുണ്ടാകണം. പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് തൊഴിൽ തേടി നാട് വിടേണ്ടിവരാത്തതും വയോജനങ്ങൾക്ക് ഒറ്റപ്പെടേണ്ടിവരാത്തതും സ്ത്രീകൾക്ക് ഭയമില്ലാതെ ജീവിക്കാനാകുന്നതും കുട്ടികൾക്ക് ലഹരിയുടെ ഭീഷണിയില്ലാതെ വളരാനാകുന്നതുമായ ഒരു കേരളമാണ് നാം സ്വപ്നം കാണേണ്ടത്.

എഴുപത് വർഷം പിന്നിട്ട കേരളത്തിന് ഇനി വേണ്ടത് നേട്ടങ്ങളുടെ കണക്കെടുപ്പ് മാത്രമല്ല, പുതിയ കാലത്തിനനുസരിച്ചുള്ള തിരുത്തലുകളും ദീർഘവീക്ഷണത്തോടെയുള്ള വികസനവുമാണ്. മനുഷ്യനെ കേന്ദ്രമാക്കിയുള്ള വികസനം, പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കുന്ന നയങ്ങൾ, സാമൂഹിക നീതിയിൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഭരണസംവിധാനം, മതസൗഹാർദവും ജനാധിപത്യബോധവും നിലനിർത്തുന്ന പൊതുസമൂഹം എന്നിവയിലൂടെ മാത്രമേ നമുക്ക് ആ ലക്ഷ്യത്തിലെത്താനാകൂ.
കേരളം ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന്റെ പേര് മാത്രമല്ല.പല തലമുറകൾ ചേർന്ന് പടുത്തുയർത്തിയ ഒരു സ്വപ്നമാണ്. ആ സ്വപ്നം അടുത്ത തലമുറയ്ക്കും അഭിമാനത്തോടെ കൈമാറാൻ നമുക്ക് കഴിയണം.