'മരണം ശരീരത്തിന്റെ അവസാനമാണെന്ന് നമുക്ക് അറിയാം; എന്നാൽ ആ അവസാന നിമിഷത്തിൽ മനുഷ്യന്റെ അനുഭവത്തിനുള്ളിൽ കൃത്യമായി എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത് എന്നതിനെക്കുറിച്ച് നമുക്ക് ഇനിയും അറിയില്ല എന്നതാണ് സത്യം.'

മരണസമയത്ത് ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ഒരു തരത്തിലുള്ള 'എനർജി' പുറത്തേക്ക് പ്രവഹിക്കുന്നു എന്ന് ചിലർ വിശ്വസിക്കുന്നു. അതിന് ശാസ്ത്രീയമായി വ്യക്തമായ തെളിവുകളില്ലെങ്കിലും, ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നായി ആളുകൾ പങ്കുവയ്ക്കുന്ന ചില അനുഭവങ്ങൾ ഈ ചോദ്യത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും നമ്മുടെ മുന്നിലെത്തിക്കുന്നു.

ചിലർക്ക് ഒരു പ്രത്യേക ഗന്ധം അനുഭവപ്പെടുന്നു. ചിലർക്ക് പെട്ടെന്ന് മുറിയിൽ അസാധാരണമായ തണുപ്പ് തോന്നുന്നു. മറ്റു ചിലർക്ക് ആരോ അടുത്തുണ്ടെന്നൊരു ശക്തമായ തോന്നൽ. ചിലർക്ക് അപ്രതീക്ഷിതമായി ഒരു സ്വപ്നം, ശബ്ദം, ഓർമ്മ, അല്ലെങ്കിൽ മരിച്ചവർ വന്നുനിൽകുന്നു എന്ന് മരണപ്പെടാൻ പോകുന്ന വ്യക്തിയുടെ വാക്കുകൾ  അങ്ങനെ  വിചിത്രമായ സംഭവങ്ങൾ ആണ് പലർക്കും  അനുഭവപ്പെടുന്നത്.

ഇതെല്ലാം യാദൃച്ഛികതകളായിരിക്കാം. പക്ഷേ, ചില അനുഭവങ്ങൾ യുക്തിയുടെ അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേക്ക് നമ്മെ  ചിന്തിപ്പിക്കും. എല്ലാം മനസ്സിന്റെ ഓരോ തോന്നലുകൾ മാത്രമാണോ ?

എന്റെ  ജീവിതത്തിൽ ഏറ്റവും സ്നേഹിച്ച ഒരാളെ നഷ്ടപ്പെട്ട നിമിഷം ഇന്നും എന്റെ മനസ്സിൽ വ്യക്തമായി നിൽക്കുന്നു.

അന്ന് ശൈത്യകാലമായിരുന്നു. ആ മുറിയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് മുറിയാകെ അസാധാരണമായ ഒരു തണുപ്പ് അനുഭവപ്പെട്ടു. സാധാരണ തണുപ്പല്ലായിരുന്നു അത്. ശരീരത്തിലൂടെ അസാധാരണ  തണുത്തൊരു കാറ്റ് കടന്നുപോകുന്നതുപോലെ. ആദ്യം ഞാൻ കരുതിയത് ആരെങ്കിലും ജനൽ തുറന്നിട്ടുണ്ടാകുമെന്നാണ്.
ഞാൻ ജനലുകൾ പരിശോധിച്ചു. എല്ലാ ജനലുകളും അടഞ്ഞുകിടക്കുകയായിരുന്നു.

എങ്കിലും ആ തണുപ്പ് മാറിയില്ല. അപ്പോഴാണ് മനസ്സിൽ ഒരു വിചിത്രമായ അസ്വസ്ഥത നിറഞ്ഞത്. എന്തോ സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന  തോന്നൽ. കുറച്ച് സമയത്തിന് ശേഷം മനസ്സിലായി…ഞാൻ ഏറ്റവും സ്നേഹിച്ച ആ വ്യക്തി ഈ ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞിരുന്നു.

ആ നിമിഷം മുതൽ ആ അനുഭവത്തെ ഞാൻ മറ്റൊരു രീതിയിലാണ് കാണുന്നത്. അത് ശരിക്കും എന്തായിരുന്നു? ശരീരത്തിലെ സ്വാഭാവികമായ പ്രതികരണമോ? ദുഃഖം സൃഷ്ടിച്ച മാനസിക അനുഭവമോ?
യാദൃച്ഛികമായി  ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടായ  മാറ്റമോ? അല്ലെങ്കിൽ നമുക്ക് ഇതുവരെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്ത എന്തെങ്കിലും ബന്ധമോ? ഉത്തരം എനിക്ക് ഇന്നും അറിയില്ല.

മറ്റൊരു സംഭവം…

എന്റെ ഒരു സുഹൃത്ത് ഒരിക്കൽ കാർ ഓടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു. യാത്രയ്ക്കിടയിൽ പെട്ടെന്ന് ഒരു വലിയ പക്ഷി വാഹനത്തിന്റെ വിൻഡ് ഷീൽഡിൽ ശക്തമായി ഇടിച്ചു. പക്ഷി അവിടെവെച്ച് തന്നെ മരിച്ചു.
ആ സംഭവം  സുഹൃത്തിനെ അസ്വസ്ഥനാക്കി. അൽപ്പസമയത്തിനകം നാട്ടിൽ നിന്ന് ഒരു ഫോൺ കോൾ എത്തി. “അമ്മ മരിച്ചു…”

ആ വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ, വിൻഡ് ഷീൽഡിൽ വന്ന് ഇടിച്ച ആ പക്ഷിയുടെ ചിത്രം വീണ്ടും അവന്റെ മനസ്സിലേക്ക് വന്നു. ആ പക്ഷിയുടെ മരണം… അതിനുശേഷം എത്തിയ അമ്മയുടെ മരണവാർത്ത…
രണ്ടു സംഭവങ്ങൾക്കും യാതൊരു ബന്ധവുമില്ലായിരിക്കാം. അത് വെറും യാദൃച്ഛികത (coincidence) ആയിരിക്കാം.
പക്ഷേ മനുഷ്യ മനസ്സിന്റെ ഒരു പ്രത്യേകതയുണ്ട്. നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തമായ വികാരങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സംഭവങ്ങൾ തമ്മിൽ നാം സ്വാഭാവികമായി ബന്ധം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിക്കും.

മരണം അടുത്തുവരുന്നതായി ചിലർ മുൻകൂട്ടി മനസ്സിലാക്കിയ അനുഭവങ്ങൾ കുടുംബാംഗങ്ങൾ പലപ്പോഴും പങ്കുവയ്ക്കാറുണ്ട്.

ഒരു മുത്തച്ഛൻ രണ്ട് കൈകളും കൂപ്പി പ്രാർത്ഥിച്ചുകൊണ്ട് മരണത്തെ വരവേറ്റ കാഴ്ച ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ആ നിമിഷം അദ്ദേഹത്തിന് എന്താണ് അനുഭവപ്പെട്ടിരുന്നത് എന്ന് നമുക്ക് അറിയില്ല. എന്നാൽ മരണത്തെ മുൻകൂട്ടി കണ്ടതുപോലെ തോന്നിയിരുന്നു. ലോകത്തിന്റെ പല സംസ്കാരങ്ങളിലും മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഇത്തരം വിശ്വാസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്.

ലോകത്തിന്റെ പല സംസ്കാരങ്ങളിലും മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഇത്തരം വിശ്വാസങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്.
മരിക്കാൻ പോകുന്ന ഒരാൾക്ക് മരണപ്പെട്ട ബന്ധുക്കളെ കാണുന്നതായി തോന്നുക, ആരെയെങ്കിലും വിളിക്കുക, അപ്രതീക്ഷിതമായി പഴയ ഓർമ്മകളിലേക്ക് മടങ്ങുക, മുറിയിൽ ആരോ ഉണ്ടെന്നപോലെ സംസാരിക്കുക തുടങ്ങിയ അനുഭവങ്ങൾ പല കുടുംബങ്ങളും പങ്കുവയ്ക്കാറുണ്ട്.

ഇതിൽ പലതിനും വൈദ്യശാസ്ത്രപരമായ വിശദീകരണങ്ങൾ ഉണ്ടായേക്കാം. മസ്തിഷ്കത്തിലെ മാറ്റങ്ങൾ, മരുന്നുകളുടെ സ്വാധീനം, ഓക്സിജന്റെ കുറവ്, ബോധാവസ്ഥയിലെ വ്യതിയാനങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ഇത്തരം അനുഭവങ്ങൾക്ക് കാരണമാകാം.

എന്നാൽ എല്ലാ അനുഭവങ്ങളെയും ഒരൊറ്റ വിശദീകരണത്തിലേക്ക് ചുരുക്കാൻ കഴിയുമോ എന്നത് മറ്റൊരു ചോദ്യം. ചില ചോദ്യങ്ങൾക്കു മുമ്പിൽ ശാസ്ത്രം മറുപടി നൽകാറില്ല.

നമുക്ക് അറിയാത്ത ഒരു ലോകമുണ്ടോ?  മരണസമയത്ത് ഒരു വ്യക്തിയുടെ “ആത്മാവ്” അല്ലെങ്കിൽ “എനർജി” നഷ്‌ടപ്പെടുപ്പോൾ അത് എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? അത് അന്തരീഷത്തിൽ ആണോ .. അവർക്കു നമ്മെ കാണുവാൻ പറ്റുമോ? ഇപ്പോഴും പലരും ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ ആണ് ഇത്.

ഒരിക്കൽ മനുഷ്യന് വൈദ്യുതി പോലും ഒരു അത്ഭുതമായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ഭൂമിക്ക് പുറത്തുള്ള ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് സ്വപ്നം മാത്രമായിരുന്നു. ഇന്ന് നാം കാണാത്ത അനവധി തരംഗങ്ങളെയും ഊർജങ്ങളെയും ശാസ്ത്രം തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ, മരണത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള മനുഷ്യാനുഭവങ്ങളെ പൂർണ്ണമായും പരിഹസിക്കുകയോ, മറുവശത്ത് അവയെല്ലാം അതീന്ദ്രിയ സത്യങ്ങളാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതിന് പകരം, “നമുക്ക് ഇതുവരെ അറിയാത്തത് എന്താണ്"  എന്ന ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നതായിരിക്കും കൂടുതൽ ശരി.

മരിച്ചവർ ആരും ഇതുവരെ തിരിച്ചു വന്നിട്ടില്ല. അതുകൊണ്ട് തന്നെ ചോദിച്ചറിയുവാനും ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.

ചില അനുഭവങ്ങൾ വിശ്വാസമായി മാറുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്? നാം ഒരാളെ അതിയായി സ്നേഹിക്കുമ്പോൾ, ആ വ്യക്തിയുമായുള്ള ബന്ധം ശരീരത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അവരുടെ ശബ്ദം, ചിരി, ഗന്ധം, സ്പർശം, ഓർമ്മകൾ എല്ലാം നമ്മുടെ മനസ്സിൽ ജീവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും. അതിനാൽ അവർ നമ്മിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്ന നിമിഷങ്ങളിൽ നമ്മുടെ മനസ്സും ശരീരവും അതീവ ശക്തമായി പ്രതികരിച്ചേക്കാം.

അപ്പോൾ ഒരു ചെറിയ ശബ്ദം പോലും അവരുടെ ശബ്ദമായി തോന്നാം. ഒരു തണുത്ത കാറ്റ് അവരുടെ സാന്നിധ്യമായി അനുഭവപ്പെടാം. ഒരു പക്ഷിയുടെ പറക്കൽ പോലും ഒരു സന്ദേശമായി തോന്നാം.
അത് സത്യമാണോ, മനസ്സിന്റെ സൃഷ്ടിയാണോ എന്നതിനേക്കാൾ, ആ അനുഭവം നമ്മിൽ സൃഷ്ടിക്കുന്ന വികാരമാണ് ചിലപ്പോൾ പ്രധാനപ്പെട്ടത്. കാരണം, നമ്മൾ സ്നേഹിച്ച ഒരാൾ മരിച്ചാലും, ആ സ്നേഹം മരിക്കുന്നില്ല.

എന്റെ സുഹൃത്തിന്റെ അനുഭവത്തിനും ഒരുപക്ഷേ യുക്തിസഹമായ വിശദീകരണമുണ്ടാകും.
ഇവയെല്ലാം യാദൃച്ഛികതകളായിരിക്കാം. പക്ഷേ ചില യാദൃച്ഛികതകൾ നമ്മുടെ ഹൃദയത്തിൽ അങ്ങനെ ആഴത്തിൽ പതിയുന്നു, പിന്നീട് അവയെ വെറും “coincidence” എന്ന് പറഞ്ഞ് മറക്കാൻ കഴിയാതെ വരും.

മരണത്തിന്റെ നിമിഷത്തിൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണ് സംഭവിക്കുന്നത്? ഒരു ജീവൻ അവസാനിക്കുന്നു എന്നത് നമുക്കറിയാം. പക്ഷേ അതിനൊപ്പം  ഒരു അദൃശ്യ സാന്നിധ്യം എവിടെയെങ്കിലും തുടരുന്നുണ്ടോ?
അതിനുള്ള ഉത്തരം ഒരുപക്ഷേ ശാസ്ത്രത്തിന് ഇന്നും പൂർണ്ണമായി നൽകാനായിട്ടില്ല.

ഈ  അദൃശ്യ സാന്നിധ്യത്തെ ചിലർ    “ആത്മാവ്” എന്ന് വിളിക്കും. മറ്റുചിലർ  “എനർജി” എന്ന് വിളിക്കും. വേറെ ഒരുപറ്റം  “മനസ്സിന്റെ പ്രതികരണം” എന്ന് പറയും. പക്ഷേ പ്രിയപ്പെട്ട ഒരാളെ നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരാളോട് ചോദിച്ചാൽ ഒരേയൊരു കാര്യം ഉറപ്പായി പറയാനാകും...

“അവർ പോയി… പക്ഷേ അവർ നമ്മിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി അപ്രത്യക്ഷരായിട്ടില്ല.” അവരുടെ സാനിധ്യം ഞാൻ ഇന്നും അനുഭവിക്കുന്നുണ്ട്....അവർ നമ്മുടെ ഓർമ്മകളിൽ ജീവിക്കുന്നു.
ചിലപ്പോൾ, നമുക്ക് വിശദീകരിക്കാനാകാത്ത ഒരു തണുത്ത കാറ്റായി… ഒരു അപ്രതീക്ഷിത ശബ്ദമായി…