ഒക്ടോബർ 2 വീണ്ടും വരുന്നു. ഇന്ത്യ മഹാത്മാഗാന്ധിയുടെ ജന്മദിനം ഓർക്കുന്ന ദിവസം. ഓരോ വർഷവും ഗാന്ധിജയന്തി എത്തുമ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ പത്രങ്ങളിലും സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിലും നിറയും. വിദ്യാലയങ്ങളിൽ അനുസ്മരണ പരിപാടികൾ നടക്കും. വിവിധ സ്ഥാപനങ്ങൾ ഗാന്ധിജിയുടെ ജീവിതവും സന്ദേശങ്ങളും ഓർമിപ്പിക്കും. സത്യവും അഹിംസയും സമാധാനവും മനുഷ്യസ്നേഹവും വീണ്ടും ചർച്ചയാകും.എന്നാൽ ഓരോ ഗാന്ധിജയന്തിയും നമ്മോട് ചോദിക്കുന്ന ഒരു ചോദ്യം കൂടിയുണ്ട്.ഗാന്ധിജിയെ നമ്മൾ എത്രത്തോളം ഓർക്കുന്നു എന്നതല്ല, ഗാന്ധിജിയുടെ ആശയങ്ങളിൽ എത്രത്തോളം നമ്മുടെ ജീവിതത്തിലുണ്ട് എന്നതാണ് ചോദ്യം.ഒരു ജന്മദിനം ആഘോഷിക്കുന്നത് എളുപ്പമാണ്. ഒരു മഹാന്റെ ചിത്രം മുന്നിൽ വെച്ച് പുഷ്പാർച്ചന നടത്തുന്നതും എളുപ്പമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകൾ പ്രസംഗത്തിൽ ആവർത്തിക്കുന്നതും എളുപ്പമാണ്. എന്നാൽ ആ വാക്കുകളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്ന് സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ നടപ്പാക്കുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമല്ല.അവിടെയാണ് ഗാന്ധിജയന്തിയുടെ പ്രസക്തി.

ഗാന്ധിജി ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കാനാകില്ല. സത്യം, അഹിംസ, സത്യാഗ്രഹം, ലാളിത്യം, സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്വം, സാധാരണ മനുഷ്യനോടുള്ള അടുപ്പം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങളിലൂടെ അദ്ദേഹം സമൂഹത്തോട് നിരന്തരം സംവദിച്ചു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഗാന്ധിജിയെ ഓർക്കുന്നത് ചരിത്രത്തെ മാത്രം ഓർക്കുന്നതല്ല; ഇന്നത്തെ സമൂഹത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാനുള്ള അവസരം കൂടിയാണ്.സത്യം ഗാന്ധിജിയുടെ ജീവിതത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയമായിരുന്നു. ഇന്ന് സത്യത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാൻ നമുക്ക് വലിയ ഇഷ്ടമാണ്. പക്ഷേ സത്യം പറയേണ്ടിവരുമ്പോൾ പലപ്പോഴും നാം പിന്നോട്ടുപോകുന്നു. സ്വന്തം താൽപര്യത്തിന് എതിരാകുമ്പോൾ സത്യം അസൗകര്യമാകുന്നു. ബന്ധങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന ഭയം, വിമർശനം നേരിടേണ്ടിവരുമെന്ന ഭയം, സമൂഹത്തിൽ ഒറ്റപ്പെടുമെന്ന ഭയം—പല കാരണങ്ങളാൽ സത്യത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യൻ അകന്നുപോകുന്നു.

ഇന്നത്തെ കാലത്ത് സത്യത്തിന്റെ പ്രശ്നം കൂടുതൽ സങ്കീർണമാകുകയാണ്.
വിവരങ്ങൾ അതിവേഗം സഞ്ചരിക്കുന്ന കാലമാണിത്. ഒരു വാർത്ത നിമിഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽ ആയിരങ്ങളിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഒരു ചിത്രം, ഒരു ശബ്ദസന്ദേശം, ഒരു ചെറിയ കുറിപ്പ്—എന്തും വലിയ ചർച്ചയായി മാറാം. എന്നാൽ അതിൽ എത്രത്തോളം സത്യമുണ്ട് എന്നത് പലപ്പോഴും പരിശോധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
കണ്ടതെല്ലാം വാർത്തയല്ല.കേട്ടതെല്ലാം സത്യവുമല്ല.വായിച്ചതെല്ലാം വിശ്വസിക്കേണ്ടതുമില്ല.എന്നിട്ടും പരിശോധിക്കാതെ പങ്കുവയ്ക്കുന്ന ഒരു ശീലം സമൂഹത്തിൽ വളരുകയാണ്. അതിന്റെ ഫലം ചിലപ്പോൾ വളരെ ഗുരുതരമായിരിക്കും. ഒരാളുടെ വ്യക്തിജീവിതത്തെ ബാധിക്കാം. ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ സമാധാനം നഷ്ടപ്പെടാം. ഒരു സ്ഥാപനത്തെക്കുറിച്ച് തെറ്റിദ്ധാരണ ഉണ്ടാകാം. ഒരു സമൂഹത്തിനിടയിൽ അകലം വളരാം.

അതിനാൽ ഗാന്ധിജയന്തി ഇന്ന് സത്യത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വത്തെക്കുറിച്ചും നമ്മെ ഓർമിപ്പിക്കേണ്ട ദിവസമാണ്.
സത്യം പറയുക മാത്രമല്ല, സത്യമല്ലാത്തത് പ്രചരിപ്പിക്കാതിരിക്കുകയും വേണം.
ഇതോടൊപ്പം അഹിംസയെക്കുറിച്ചും പുതിയ രീതിയിൽ ചിന്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
അഹിംസ എന്നത് ശാരീരിക അക്രമം ഒഴിവാക്കുക എന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. വാക്കുകൾ കൊണ്ടും മനുഷ്യനെ മുറിവേൽപ്പിക്കാം. അപമാനത്തിലൂടെയും പരിഹാസത്തിലൂടെയും ഒരാളെ തകർക്കാം. സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിലെ കൂട്ടായ ആക്രമണങ്ങൾ ഒരാളുടെ മനസ്സിൽ വലിയ വേദന സൃഷ്ടിക്കാം.ഇന്ന് ആയുധങ്ങളില്ലാതെ തന്നെ മനുഷ്യർ പരസ്പരം മുറിവേൽപ്പിക്കുന്ന കാലമാണ്.
വാക്കുകൾക്ക് ആയുധത്തിന്റെ ശക്തി ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ അഹിംസയെ ഇന്നത്തെ സമൂഹം വീണ്ടും വായിക്കണം.
അഭിപ്രായവ്യത്യാസം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക ഭാഗമാണ്. എല്ലാവരും ഒരേ രീതിയിൽ ചിന്തിക്കണമെന്നില്ല. രാഷ്ട്രീയം മുതൽ മതം വരെയും വിദ്യാഭ്യാസം മുതൽ വികസനം വരെയും വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ടാകും. എന്നാൽ അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തെ ശത്രുതയായി മാറ്റേണ്ടതില്ല.വിയോജിക്കാം.
വിമർശിക്കാം.ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിക്കാം.
എന്നാൽ മനുഷ്യനെ നഷ്ടപ്പെടുത്താതെ അത് ചെയ്യാൻ കഴിയണം.

ഒരു നല്ല സമൂഹത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം എല്ലാവരും ഒരേ അഭിപ്രായത്തിൽ നിൽക്കുന്നതിലല്ല. വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളുള്ളവർ പരസ്പരം ബഹുമാനത്തോടെ ജീവിക്കുന്നതിലാണ്.
ഗാന്ധിജയന്തി ഈ സഹിഷ്ണുതയുടെ ആവശ്യകതയും ഓർമിപ്പിക്കണം.ഗാന്ധിജിയുടെ ജീവിതത്തിൽ ലാളിത്യത്തിനും വലിയ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ന് മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം ഉപഭോഗത്തിന്റെ വേഗത്തിലാണ് മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്. ആവശ്യത്തിനും ആഗ്രഹത്തിനും ഇടയിലുള്ള അതിർത്തി പലപ്പോഴും മാഞ്ഞുപോകുന്നു. ആവശ്യമുള്ളതിലധികം സ്വന്തമാക്കുന്നത് ജീവിതത്തിന്റെ വിജയമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

പുതിയ വസ്തു വാങ്ങണം.
പുതിയ ഫോൺ വേണം.
പുതിയ വാഹനം വേണം.
വലിയ വീട് വേണം.കൂടുതൽ സൗകര്യങ്ങൾ വേണം.ആഗ്രഹങ്ങൾക്ക് അവസാനമില്ല.
പക്ഷേ ഈ ഓട്ടത്തിനിടയിൽ നമ്മൾ നഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നത് എന്താണ്?സമാധാനം.
സമയം.ബന്ധങ്ങൾ.പ്രകൃതിയോടുള്ള അടുപ്പം.മനുഷ്യനോടുള്ള മനുഷ്യന്റെ കരുതൽ.ലാളിത്യം എന്നത് പിന്നോട്ടുപോകലല്ല. ജീവിതത്തിൽ യഥാർഥത്തിൽ ആവശ്യമായതിനെ തിരിച്ചറിയലാണ്. ഗാന്ധിജിയുടെ ജീവിതത്തിലെ ലാളിത്യം ഇന്നത്തെ ഉപഭോഗസംസ്കാരത്തിന് മുന്നിൽ ഒരു ചോദ്യമായി നിൽക്കുന്നു.നമുക്ക് എത്രയുണ്ട് എന്നതിലല്ല, അതിൽ എത്രയാണ് യഥാർഥത്തിൽ ആവശ്യമുള്ളത് എന്നതിലാണ് ചിന്തിക്കേണ്ടത്.

പരിസ്ഥിതിയുടെ കാര്യത്തിലും ഗാന്ധിജയന്തി നമ്മെ ചിന്തിപ്പിക്കണം. പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കണമെന്ന് ഇന്ന് എല്ലാവരും പറയുന്നു. മരങ്ങൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കുന്നു. ശുചീകരണ പരിപാടികൾ നടത്തുന്നു. പരിസ്ഥിതി ദിനങ്ങൾ ആചരിക്കുന്നു.പക്ഷേ പരിപാടികൾ കഴിഞ്ഞാൽ നമ്മുടെ ശീലങ്ങൾ മാറുന്നുണ്ടോ?വീട്ടുമുറ്റം വൃത്തിയായി സൂക്ഷിക്കുന്ന നമ്മൾ പൊതുവഴിയിൽ മാലിന്യം വലിച്ചെറിയുന്നില്ലേ?പ്ലാസ്റ്റിക് ഒഴിവാക്കണമെന്ന് പറയുന്ന നമ്മൾ സൗകര്യത്തിനായി വീണ്ടും അതിലേക്ക് മടങ്ങുന്നില്ലേ?പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് മറ്റൊരാളുടെ ഉത്തരവാദിത്വമല്ല.

നമ്മൾ ഓരോരുത്തരുടെയും ജീവിതശീലങ്ങളിൽ നിന്നാണ് പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം തുടങ്ങേണ്ടത്.ഗാന്ധിജിയുടെ ചിന്തയിൽ സാധാരണ മനുഷ്യന് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ടായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്ന് വികസനത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോഴും സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ ജീവിതത്തെ മറക്കാൻ പാടില്ല.വലിയ റോഡുകൾ ഉണ്ടാകണം.പുതിയ കെട്ടിടങ്ങൾ ഉയരണം.സാങ്കേതികവിദ്യ വളരണം.
നാടിന് വികസനം വേണം.പക്ഷേ അതിന്റെ ഗുണം അവസാനത്തെ മനുഷ്യനിലേക്കും എത്തണം.കർഷകന്റെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടണം.തൊഴിലാളിയുടെ അധ്വാനത്തിന് മാന്യത ലഭിക്കണം.
ചെറുകിട വ്യാപാരിക്ക് നിലനിൽക്കാനുള്ള സാഹചര്യമുണ്ടാകണം.വിദ്യാർഥിക്ക് പഠിക്കാനുള്ള അവസരം ലഭിക്കണം.

വയോജനങ്ങൾക്ക് സുരക്ഷയും പരിചരണവും ലഭിക്കണം.
സ്ത്രീകൾക്ക് സുരക്ഷിതമായി ജീവിക്കാനുള്ള സാഹചര്യമുണ്ടാകണം.
സാധാരണക്കാരന്റെ ജീവിതത്തിലെ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ കുറയണം.
ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ വളർച്ച അളക്കേണ്ടത് വലിയ കെട്ടിടങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിൽ മാത്രം അല്ല. അവിടെ ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തിൽ വന്ന മാറ്റത്തിലാണ്.
മനുഷ്യന്റെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടാത്ത വികസനം എത്ര വലിയതായാലും അതിൽ എന്തോ കുറവുണ്ട്.ഗാന്ധിജയന്തിയുടെ മറ്റൊരു പ്രസക്തി കുട്ടികളെയും യുവാക്കളെയും ചരിത്രത്തോട് കൂടുതൽ അടുപ്പിക്കുന്നതിലാണ്.ഗാന്ധിജിയെ ഒരു പാഠഭാഗമായി മാത്രം പഠിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് കുട്ടികൾ ചോദിക്കണം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങൾ പഠിക്കണം. അദ്ദേഹത്തോട് യോജിച്ച കാര്യങ്ങളും വിയോജിച്ച കാര്യങ്ങളും മനസ്സിലാക്കണം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തെ മനസ്സിലാക്കണം. ചരിത്രം ഒരാളുടെ ആരാധനാപുസ്തകമല്ല; പഠിക്കാനും ചിന്തിക്കാനും ചോദ്യം ചെയ്യാനും കഴിയുന്ന വലിയ അനുഭവമാണ്.

ഒരു ചരിത്രപുരുഷനെ മനസ്സിലാക്കുക എന്നത് അദ്ദേഹത്തെ പൂർണമായി ആരാധിക്കുകയോ പൂർണമായി തള്ളിക്കളയുകയോ ചെയ്യുന്നതല്ല.അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലത്തെ മനസ്സിലാക്കുക.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ പഠിക്കുക.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശയങ്ങളെ പരിശോധിക്കുക.
അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിമർശനങ്ങളെയും മനസ്സിലാക്കുക.അപ്പോഴാണ് ചരിത്രം നമുക്ക് ഉപകാരപ്പെടുന്നത്.

ഗാന്ധിജയന്തി ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ മറ്റൊരു കാര്യവും ഓർക്കണം. ഗാന്ധിജിയുടെ പേരിൽ നടക്കുന്ന പരിപാടികൾക്ക് അർഥം ലഭിക്കുന്നത് അവ നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ ചെറിയ മാറ്റങ്ങളെങ്കിലും ഉണ്ടാക്കുമ്പോഴാണ്.
ഒരു ദിവസം സത്യം പറയുന്നതല്ല ലക്ഷ്യം.
എല്ലാ ദിവസവും സത്യസന്ധത പാലിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.ഒരു ദിവസം അക്രമത്തിനെതിരെ സംസാരിക്കുന്നതല്ല ലക്ഷ്യം.എല്ലാ ദിവസവും വാക്കുകളിലും പ്രവൃത്തികളിലും മറ്റൊരാളോട് ബഹുമാനം കാണിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.ഒരു ദിവസം ശുചീകരണ പരിപാടി നടത്തുന്നതല്ല ലക്ഷ്യം.
എല്ലാ ദിവസവും മാലിന്യം വലിച്ചെറിയാതിരിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.

ഒരു ദിവസം ഗാന്ധിജിയുടെ ചിത്രം പങ്കുവയ്ക്കുന്നതല്ല ലക്ഷ്യം.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് നമുക്ക് പഠിക്കാവുന്ന ഒരു കാര്യമെങ്കിലും ജീവിതത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരികയാണ് വേണ്ടത്.ഒക്ടോബർ 2 വരുമ്പോൾ രാജ്യം വീണ്ടും ഗാന്ധിജിയെ ഓർക്കും.
പത്രങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ വരും.വിദ്യാലയങ്ങളിൽ കുട്ടികൾ ഗാന്ധിജിയുടെ വേഷമണിയും.
പ്രസംഗങ്ങൾ നടക്കും.അനുസ്മരണങ്ങൾ നടക്കും.പിന്നെ ഒരു ദിവസം കൂടി കടന്നുപോകും.അത് സ്വാഭാവികമാണ്.
കാലം മുന്നോട്ടുപോകും.പക്ഷേ ഗാന്ധിജയന്തി അവസാനിക്കേണ്ടത് കലണ്ടറിലെ ഒക്ടോബർ 2-ൽ മാത്രമാകരുത്.നമ്മുടെ ചിന്തയിൽ അത് തുടരേണ്ടതുണ്ട്.

നമ്മുടെ പെരുമാറ്റത്തിൽ അത് കാണേണ്ടതുണ്ട്.നമ്മുടെ സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്വത്തിൽ അത് പ്രതിഫലിക്കണം.നമ്മുടെ വാക്കുകളിൽ അത് കേൾക്കണം.നമ്മുടെ മനുഷ്യബന്ധങ്ങളിൽ അത് അനുഭവപ്പെടണം.ഗാന്ധിജിയെ ഓർക്കാനുള്ള ഏറ്റവും വലിയ മാർഗം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രം മാത്രം ഓർക്കുകയല്ല.അദ്ദേഹം ജീവിതം കൊണ്ട് ചോദിച്ച ചോദ്യങ്ങൾ ഇന്നും നമ്മോട് ചോദിക്കുകയാണ് എന്ന തിരിച്ചറിവാണ്.
സത്യം പറയാൻ കഴിയുമോ?അനീതിക്കെതിരെ സമാധാനത്തോടെ നിൽക്കാൻ കഴിയുമോ?വ്യത്യസ്തനായ മനുഷ്യനെ ബഹുമാനിക്കാൻ കഴിയുമോ?
നമുക്കുള്ളതിൽ നിന്ന് മറ്റൊരാൾക്ക് നൽകാൻ കഴിയുമോ?

പ്രകൃതിയോട് ഉത്തരവാദിത്വത്തോടെ പെരുമാറാൻ കഴിയുമോ?
അധികാരവും സൗകര്യവും മനുഷ്യനന്മയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുമോ?ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഓരോരുത്തരും സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ ഉത്തരം കണ്ടെത്തേണ്ടതുണ്ട്.